Leczenie uzależnienia od narkotyków

Uzależnienie od dowolnej używki (alkoholu, narkotyków, hazardu) jest chorobą jak każda inna i uświadomienie sobie tego stanowi podstawę terapii. Dzięki temu możliwy jest aktywny udział pacjenta w terapii, co ułatwia znacznie jej prowadzenie. Motywy do walki z nałogiem bywają różne, ale ważne, by pomysł rozpoczęcia terapii wyszedł od samego uzależnionego. Według terapeutów tylko wtedy leczenie uzależnienia ma szansę powodzenia, gdy pacjent przemyślał dogłębnie decyzję o jego rozpoczęciu. 

Metody leczenia uzależnienia

Jakie mamy dostępne metody leczenia uzależnienia od narkotyków i od czego zależy wybór metody w konkretnym przypadku? Uznaje się, że udowodnioną skuteczność mają 3 formy terapii: terapia substytucyjna, terapia ukierunkowana na abstynencję oraz poznawczo-behawioralna. Wybór podejścia do kwestii uzależnienia powinien być zależny od rodzaju narkotyku, indywidualnego podejścia do pacjenta oraz jego możliwości terapeutycznych (zaangażowania, chęci, ale także możliwości intelektualnych).

Terapia substytucyjna

Każda z metod ma swoje plusy, ale i ograniczenia. Niektóre z nich można ze sobą łączyć. Metodą wywołującą największe kontrowersje jest z pewnością terapia substytucyjna. Polega ona na zastępowaniu dożylnych narkotyków doustnymi preparatami przepisywanymi przez lekarza, które dają te same efekty farmakologiczne. Podawanie takiego preparatu ma na celu zlikwidowanie przyzwyczajenia fizycznego organizmu, które w przypadku dożylnych narkotyków (np. heroiny) jest największym problemem w terapii. Założeniem terapii jest osłabienie motywacji do zażywania narkotyków dożylnych przez wyeliminowanie bardzo nieprzyjemnych objawów abstynencyjnych. Dodatkowo niwelowane jest w ten sposób ryzyko przenoszenia chorób związanych ze stosowaniem brudnych igieł. Proces podawania narkotyku w sposób kontrolowany odbywa się najczęściej w specjalnym ośrodku ambulatoryjnym, gdyż wystarcza podawanie go raz na dobę. Trzeba pamiętać, że terapia metadonowa to jedynie wstęp do długotrwałego leczenia. Pacjent pozostaje bowiem nadal uzależniony od narkotyku, ale mniej szkodliwego i podawanego pod kontrolą lekarską. Celem leczenia jest stopniowe zmniejszanie dawek Metadonu i jednoczesne prowadzenie zajęć terapeutycznych. Takie postępowanie lecznicze jest przeciwieństwem metody polegającej na przystąpieniu do właściwego leczenia po uprzedniej detoksykacji organizmu.

Terapia ukierunkowana na abstynencję

Inną metodą walki z nałogiem jest terapia ukierunkowana na abstynencję. Jej podstawowym warunkiem jest całkowite odstawienie wszelkich środków psychotropowych. Terapia ta jest preferowana w przypadku uzależnienia od narkotyków dających słabsze uzależnienie fizyczne – np. marihuany. Metoda ta bazuje na założeniu, że do sięgnięcia po narkotyki skłoniły osobę uzależnioną trudności w nawiązywaniu kontaktów międzyludzkich. Dlatego celem tej terapii jest nauczenie pacjenta budowy uczciwej, otwartej relacji (zarówno w stosunku do terapeuty, jak i do współuczestników terapii). Niestety, do powodzenia tej metody potrzebna jest niezwykle silna motywacja do zerwania z nałogiem. Osoby, którym tej motywacji brakuje, przerywają terapię bardzo szybko – w ciągu pierwszego miesiąca rezygnuje aż 75% uczestników. 

Terapia poznawczo-behawioralna

Innym rodzajem leczenia osób uzależnionych jest terapia poznawczo-behawioralna. Jej założeniem jest fakt, że w mechanizmie uzależnienia dużą rolę odgrywa mechanizm uczenia. Ten sam mechanizm wykorzystuje się w celu odzwyczajenia od nałogu. W trakcie leczenia chory uczy się, jak rozpoznawać sytuacje, w których ryzyko powtórnego sięgnięcia po używkę jest duże, i w jaki sposób można zwalczyć tę pokusę. Metoda ta polega na uporczywym powtarzaniu tych samych schematów, które po pewnym czasie ułatwiają uzależnionemu samokontrolę. Terapia behawioralna daje efekty zdecydowanie najszybciej. Inną jej zaletą jest jej wszechstronność – nadaje się ona zarówno dla grup terapeutycznych, jak i do leczenia indywidualnego. Można ją ponadto z powodzeniem łączyć z leczeniem farmakologicznym (np. terapią metadonową). Terapia taka składa się przeważnie z 12–16 sesji trwających w sumie ok. 12 tygodni. Trzeba jednak pamiętać, że tak szybko widoczne efekty mogą skłonić uzależnionego do nadmiernej brawury i do powrotu do nałogu. Ponieważ w terapii behawioralnej kluczową rolę odgrywa element autoanalizy, tzw. wejrzenia w głąb siebie, to oprócz wysokiej motywacji do powodzenia terapii wymagane są jeszcze odpowiednie możliwości intelektualne.

Często mamy do czynienia z sytuacją, kiedy proces odzwyczajania od uzależnienia jest dopiero kolejnym etapem leczenia. Chorzy proszą o pomoc, będąc w tak ciężkim stanie fizycznym, że do leczenia odwykowego można przystąpić dopiero po przeprowadzeniu detoksykacji organizmu. Proces ten polega na całkowitym odstawieniu substancji uzależniającej i pomocy w opanowaniu objawów abstynencyjnych. Ponieważ w trakcie detoksykacji może dojść do powikłań groźnych dla życia, istnieje absolutna konieczność przeprowadzania leczenia w warunkach szpitalnych. Dopiero osoba „odtruta” może przystąpić do właściwego leczenia odwykowego. Niestety, popularne jest zachowanie, gdy narkoman, nie mogąc opanować swojego uzależnienia, udaje się na tzw. detoks, aby później powrócić do nałogu bez próby z nim walki. Takie postępowanie prowadzi do znacznego obniżenia motywacji do podjęcia próby odstawienia narkotyku, a tym samym do wygrania ze śmiertelne groźną chorobą.