Na czym polega przeszczep szpiku ?

Przeszczep szpiku prowadzony jest w celu odbudowy zniszczonego lub funkcjonującego w niewłaściwy sposób szpiku. Pierwsze udane przeszczepienia na świecie miały miejsce w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku, a w Polsce w latach osiemdziesiątych. Przeszczepianie szpiku to jedna z metod leczenia między innymi niektórych chorób nowotworowych. Przeszczep szpiku to rodzaj zabiegu, w którym komórki macierzyste pobrane od dawcy zostają przeszczepione biorcy.

Spis treści:
  1. 1. Czym jest przeszczep szpiku kostnego?
  2. 2. Skąd pochodzą przeszczepiane komórki?
  3. 3. Przeszczep szpiku - wskazania do wykonania
  4. 4. Dobieranie dawcy szpiku
  5. 5. Autopszeszczep
  6. 6. Kiedy wykonać przeszczep?

1. Czym jest przeszczep szpiku kostnego?

Komórki macierzyste to specjalne komórki, z których następnie rozwijają się wszystkie krwinki krwi:

  • erytrocyty - krwinki czerwone,
  • leukocyty - krwinki białe,
  • trombocyty - płytki krwi.

Komórki macierzyste znajdują się w małych ilościach właśnie w szpiku kostnym oraz we krwi obwodowej i krwi pępowinowej. Ich przeszczepianie jest możliwe ze względu na bardzo duży potencjał do rozmnażania, zdolność do zagnieżdżania się w szpiku po podaniu dożylnym oraz możliwości stosunkowo łatwego przechowywania (zamrażanie i rozmrażanie).

Biorca to osoba chora, która przyjmuje przeszczep. Dawca szpiku to osoba oddająca część swoich komórek krwiotwórczych. Dożylne podanie niewielkiej ilości komórek pozwala na regenerację szpiku.

2. Skąd pochodzą przeszczepiane komórki?

Przeszczepiane komórki mogą pochodzić z różnych źródeł:

  • od dawcy spokrewnionego lub niespokrewnionego, to przeszczep alogeniczny;
  • od samego chorego – przeszczep autologiczny, autoprzeszczep.

Kiedy dawcą jest bliźniak jednojajowy, jest to przeszczep syngeniczny.

3. Przeszczep szpiku - wskazania do wykonania

Wskazaniami do przeprowadzenia przeszczepów są nie tylko choroby nowotworowe układu krwiotwórczego - (między innymi ostra białaczka szpikowa i limfoblastyczna, przewlekła białaczka szpikowa, chłoniaki), ale również choroby nowotworowe niektórych narządów (na przykład piersi, jądra, jajnika, nerki, płuc).

Przeszczep szpiku stosowany jest także w ciężkich anemiach, w uszkodzeniach szpiku po narażeniu na czynniki toksyczne, w chorobach wrodzonych, takich jak wrodzone niedobory odporności, talasemia.

4. Dobieranie dawcy szpiku

W przypadku przeszczepu alogenicznego konieczne jest dobranie dawcy zgodnie z układem HLA (układ zgodności tkankowej - jest to układ białek charakterystyczny dla każdego człowieka). Dobieraniem dawców pod względem układu HLA zajmują się banki szpiku. Istnieje wiele tysięcy możliwych kombinacji. Im bardziej zbliżony dawca szpiku do biorcy pod względem zgodności w układzie zgodności tkankowej, tym mniejsze prawdopodobieństwo powikłań po przeszczepie. W pierwszej kolejności dawcy poszukuje się wśród rodzeństwa biorcy.

  • dawca spokrewniony - wykonywane jedynie w przypadku rodzeństwa; szansa na występowanie u rodzeństwa tego samego układu zgodności tkankowej wynosi 1:4;
  • dawca niespokrewniony - wykonywane w przypadku braku zgodności dawcy rodzinnego;  dawcy poszukuje się w bankach szpiku krajowych oraz zagranicznych; iloraz szans wynosi 1:10 000, jednak przy odpowiednio dużej bazie dawców udaje się znaleźć dawcę u ponad 50% pacjentów.

Przeszczep alogeniczny związany jest z ryzykiem wystąpienia choroby (GvH – graft versus host) przeszczep przeciwko gospodarzowi, która jest niekorzystną reakcją immunologiczną w wyniku wprowadzenia do organizmu obcych tkanek.

5. Autopszeszczep

Przeszczep autologiczny polega na pobraniu materiału od samego dawcy. Pobierane są komórki macierzyste ze szpiku lub krwi obwodowej przed leczeniem, którego efektem będzie uszkodzenie szpiku. W metodzie tej rzadko dochodzi do powikłań śmiertelnych, jednak obarczone jest dużym ryzykiem wznowy choroby. Dawcą i biorcą jest jedna osoba nie ma więc ryzyka powstania choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi (GvH). Autoprzeszczep jest metodą bezpieczną i może być wykonywany u pacjentów starszych.

6. Kiedy wykonać przeszczep?

Decyzja o wykonaniu przeszczepu zależna jest od wielu czynników, między innymi od wieku, choroby podstawowej, chorób towarzyszących, możliwości znalezienia dawcy.

Jeżeli zapadnie decyzja o przeszczepianiu, wykonuje się w zależności od zastosowanego leczenia:

1. przeszczepianie mieloabalcyjne - gdy zniszczony zostaje całkowicie szpik;
2. przeszczepianie niemieloablacyjne - gdy nie zostaje całkowicie zniszczony szpik i komórki nowotworowe.

Po przeszczepie szpiku konieczna jest systematyczna kontrola biorcy, stosowane jest także leczenie. Niestety zabieg obarczony jest powikłaniami, które można podzielić na:

1. wczesne:

  • związane ze stosowanym leczeniem - nudności, wymioty, osłabienie, suchość skóry, owrzodzenia, utrata włosów, rumień;
  • krwotoczne zapalenie pęcherza moczowego;
  • powikłania wątrobowe, płucne;
  • zakażenia – bakteryjne, wirusowe, grzybicze;
  • choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi (GvH).

2. późne:

Rokowanie zależy w dużej mierze od choroby wyjściowej. Generalnie nawroty są częstsze u biorców autologicznych (40-75%) niż u biorców alogenicznych (10-40%).

Bibliografia

  • Kałwak K. (red.), Hematopoetyczne komórki macierzyste - pytania i odpowiedzi, MedPharm, Wrocław 2009, ISBN 978-83-60466-68-1
  • Waterbury L. Hematologia, Urban & Partner, Wrocław 1998, ISBN 83-85842-68-3
  • Fabijańska-Mitek J., Nowak J. Immunogenetyczne podstawy doboru dawców oraz przeszczepiania komórek krwiotwórczych i narządów, OINPHARMA, Warszawa 2007, ISBN 83-919134-7-5
  • Dmoszyńska A. Leczenie rozrostowych chorób hematologicznych, Folium, Lublin 2002, ISBN 83-86239-61-1
Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
0

Komentarze

Pytania do specjalistów

Rana ziarninowana

Witam!Ziarninowana rana nie ma rokowań na wygojenie.Jeśli zdecyduję się,mimo tego,że sięboję,na przeszczep to mam pytania:na czym polega pobyt w szpitalu?Czy będę unieruchomiona tzn czy będę mogła np iść do wc?Czy miejsce po pobraniu skóry szybko się...

Leczenie białaczki typu m5

Witam, chciałam zapytać, jak wygląda leczenie ostrej białaczki szpikowej typu M5. Jakie chemie się podaje i ile serii idąc leczeniem HR (wysokim ryzykiem)? Na czym w ogóle polega HR? Ile czasu pacjent jest hospitalizowany? Z góry dziękuję za odp.

Artykuły Przeszczep szpiku kostnego

I ty zostań dawcą szpiku
Przeszczep szpiku kostnego I ty zostań dawcą szpiku

(...) na www.dkms.pl lub pod numerem telefonu 22 33101 47.(Dawca krwi, szpik kostny pobieranie, przeszczep szpiku kostnego...

W jaki sposób się kwalifikuje sie do przeszczepu szpiku
Przeszczep szpiku kostnego W jaki sposób się kwalifikuje sie do przeszczepu szpiku

Przeszczep szpiku prowadzony jest w celu odbudowy zniszczonego lub funkcjonującego w niewłaściwy sposób szpiku. Celem leczenia jest uratowanie życia chorego bądź jego wydłużenie. Wskazaniami do przeprowadzenia przeszczepów są ostra białaczka...

Przeszczep szpiku - metoda zapewniająca wyleczenie
Przeszczep szpiku kostnego Przeszczep szpiku - metoda zapewniająca wyleczenie

Rozpoznanie białaczki brzmi jak wyrok, jednak w ostatnich latach w przypadku białaczki dokonano ogromnego postępu w leczeniu, które doprowadzić może do wyleczenia lub wydłużenia życia chorego. Jedną z takich metod jest transplantacja szpiku, czyli...

Jak zostać dawcą szpiku?
Przeszczep szpiku kostnego Jak zostać dawcą szpiku?

Przeszczep szpiku kostnego ratuje życie osobom chorym na białaczkę i inne choroby układu krwiotwórczego. Aby zostać dawcą, nie trzeba wiele: wystarczy dobry stan zdrowia, bo jest to wymóg dotyczący dawców. To, w jaki sposób zgłosić się do rejestru dawców szpiku, zależy głównie od preferencji potencjalnego dawcy. Można zarejestrować się ... pobieranie, przeszczep szpiku kostnego...

Konsekwencje oddania szpiku
Przeszczep szpiku kostnego Konsekwencje oddania szpiku

Przeszczep szpiku nie wiąże się z zagrożeniem dla zdrowia i życia dawcy, a dla biorcy może oznaczać to podarowanie nowego życia. Oczywiście, samo pobranie komórek macierzystych szpiku niesie za sobą pewne niedogodności. Warto się z nimi zapoznać, zanim zdecydujemy się na zostanie dawcą szpiku. Głównie po to, by przekonać się, że tak naprawdę nie ma się czego bać. Przeszczep szpiku kostnego Przeszczep szpiku kostnego jest metodą leczenia białaczek i innych chorób...

Przeszczep szpiku kostnego Jakie leczenie po przeszczepie?

Przeszczep szpiku prowadzony jest w celu odbudowy zniszczonego lub funkcjonującego w niewłaściwy sposób szpiku. Niestety w momencie wykonania przeszczepu nie dochodzi do zakończenia leczenia, bowiem sam proces zagnieżdżania się przeszczepionych...

Banki szpiku
Przeszczep szpiku kostnego Banki szpiku

Przeszczepianie szpiku to jedna z metod leczenia między innymi niektórych chorób nowotworowych. Transplantacja szpiku prowadzona jest w celu odbudowy zniszczonego lub funkcjonującego w niewłaściwy sposób szpiku. Przeszczep...

Przeszczep szpiku kostnego Powikłania po przeszczepie szpiku

Przeszczep szpiku prowadzony jest w celu odbudowy zniszczonego lub funkcjonującego w niewłaściwy sposób szpiku. Transplantacja szpiku to jedna z metod leczenia m.in. niektórych chorób nowotworowych. Jest to rodzaj zabiegu, w...

Przeszczep przeciwko gospodarzowi
Przeszczep szpiku kostnego Przeszczep przeciwko gospodarzowi

Przeszczep przeciw gospodarzowi GVHD (Graft-Versus-Host Disease), to choroba, a dokładniej fizjologiczna reakcja organizmu, pojawiająca się u biorcy przeszczepu. Przeszczep szpiku kostnego stosowany jest w leczeniu różnego rodzaju białaczek, szczeg ... , Marcel Dekker, 1990 ISBN 0-8247-9728-0(powikłania po przeszczepie szpiku kostnego, szpik kostny pobieranie, przeszczep szpiku kostnego...

pokaż 10 następnych