Ostra reakcja na stres

Stres towarzyszy nam od momentu narodzin do śmierci. Nie można go uniknąć. Czasami jednak trudne sytuacje życiowe znacznie przekraczają zdolności adaptacyjne jednostki i jej wrażliwość na frustracje. W przypadku wyjątkowo silnych stresorów może rozwinąć się ostra reakcja na stres – jest to zaburzenie z grupy nerwic, które znajduje się w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych pod kodem F43.0. Jak objawia się ostra reakcja na stres? Jak wzmocnić odporność na stres? Jak pomagać osobom w skrajnie trudnych okolicznościach życiowych?

Przyczyny ostrej reakcji na stres

Podobnie, jak w przypadku zaburzeń adaptacyjnych czy zespołu stresu pourazowego PTSD, ostra reakcja na stres pojawia się wskutek czynnika przyczynowego, jakim jest wyjątkowo stresujące wydarzenie życiowe, które znacznie przekracza możliwość radzenia sobie ze stresem i zasoby psychiczne, jakimi dysponuje człowiek. Do skrajnie stresujących doświadczeń można zaliczyć m.in.: wojny, rozboje, napady, katastrofy lotnicze, wypadki samochodowe, pożary, katastrofy żywiołowe, powodzie, gwałt, nagłą, znaczną zmianę społecznego układu odniesienia danej osoby, wielokrotne osierocenie (śmierć kilku bliskich osób w jednym czasie), itp.

W przypadku ostrej reakcji na stres, stresory mają charakter druzgocących przeżyć, pociągających za sobą poważne zagrożenie dla nienaruszalności fizycznej danej osoby lub osób jej bliskich, jak i ryzyko utraty bezpieczeństwa. Prawdopodobieństwo wystąpienia tego rodzaju zaburzenia nerwicowego wzrasta wraz z współwystępowaniem wyczerpania fizycznego lub czynników organicznych (np. starszy wiek). Ponadto ostra reakcja na stres zależy od indywidualnej wrażliwości emocjonalnej osoby, umiejętności radzenia sobie ze stresem (ang. coping), wsparcia społecznego i odporności na frustracje.

Objawy ostrej reakcji na stres

Ostra reakcja na stres to zaburzenie przejściowe w odpowiedzi na silny stres psychiczny lub fizyczny u osoby, która nie wykazuje innego zaburzenia psychicznego. Obraz kliniczny ostrej reakcji na stres cechuje znaczna zmienność i różnorodność. Do typowych objawów tego zaburzenia zalicza się:

  • oszołomienie, szok psychiczny,
  • zawężenie pola świadomości,
  • zawężenie uwagi,
  • zaburzenia orientacji,
  • niezdolność rozumienia bodźców (człowiek nie wie, co się do niego mówi),
  • wyłączenie się z sytuacji traumatyzującej,
  • rozpacz i gniew,
  • niepokój i nastrój depresyjny,
  • stupor dysocjacyjny,
  • pobudzenie emocjonalne i psychoruchowe,
  • nadmierną aktywność (reakcja ucieczki lub fugi),
  • ograniczoną poczytalność umysłową (agresywność),
  • wegetatywne znamiona panicznego lęku, np. kołatanie serca, pocenie się, zaczerwienienie, szybkie tętno, uczucie duszności.

Objawy uzewnętrzniają się w ciągu kilku minut od zadziałania stresora czy traumatycznego wydarzenia i zanikają w ciągu dwóch-trzech dni (często nawet w okresie kilku godzin). Cały epizod może być pokryty częściową lub całkowitą amnezją.

Diagnoza i leczenie ostrej reakcji na stres

Ostrą reakcję na stres określa się synonimicznie jako ostrą reakcję kryzysową, stan kryzysu, szok psychiczny czy wyczerpanie walką (ang. combat fatigue). Kryteria diagnostyczne, według ICD-10, do rozpoznania ostrej reakcji na stres, są następujące:

  • bezpośredni i wyraźny związek przyczynowo-skutkowy między wydarzeniem stresującym a wystąpieniem symptomów zaburzenia;
  • zmienny obraz kliniczny – stan oszołomienia, rozpaczy, lęku, złości, depresji, wyłączania się i pobudzenia, ale bez dominacji jakiegokolwiek z objawów;
  • szybki zanik symptomów w przypadku wycofania pacjenta ze stresującego otoczenia (np. z miejsca wypadku) od kilku godzin do kilku dni.

Rozpoznanie ostrej reakcji na stres należy różnicować z zaburzeniami adaptacyjnymi, PTSD i zaburzeniem lękowym z napadami lęku. W przypadku ostrej reakcji na stres trzeba otoczyć osobę cierpiącą wsparciem, opieką, zapewnić spokój i bezpieczeństwo. Doraźnie lekarz na miejscu zdarzenia zwykle podaje leki uspokajające. W perspektywie długofalowej konieczna może być pomoc psychologiczna.

Słowa kluczowe dla artykułu

Artykuły Nerwica i lęki

Już wkrótce leczenie zaburzeń lękowych może wyglądać zupełnie inaczej. Zamiast tradycyjnej psychoterapii chorym mogą pomóc... gry komputerowe.

Naukowcy wymyślili nową generację gier komputerowych, które znajdą zastosowanie w terapii lękowej.

Nerwica i lęki bardzo ściśle wiążą się z koncepcją psychodynamiczną, ale są pojęciami zbyt pojemnymi znaczeniowo, dlatego nowe klasyfikacje diagnostyczne ICD-10 i DSM-IV zastępują pojęcie nerwicy ...

Nerwica to długotrwałe zaburzenie psychiczne, które cechuje się takimi objawami jak: lęk, fobie, obsesje i zaburzenia sprawności seksualnej. Podczas trwania choroby pacjent jest w pełni świadomy swoich dolegliwości, jest w stanie odróżnić swój stan od tego co realne. Zaburzenia nerwicowe to schorzenia o podłożu psychicznym.<br />
<br />
Czynniki wpływające na powstanie nerwicy to:<br />
- rywalizacja w życiu,<br />
- pośpiech,<br />
- potrzeba osiągnięcia sukcesu,<br />
- hałas,<br />
- kryzys w rodzinie i związku.<br />
<br />
W Polsce na zaburzenia nerwicowe cierpi około 8 milionów osób, w tym większość z nich dowiaduje się o swojej chorobie zdecydowanie za późno. Wiele osób nie trafia do psychiatry, nawet&nbsp; kiedy objawy utrzymują się przez dłuższy czas.<br />
<br />
Jak odróżnić nerwicę od innych problemów psychicznych, np. szoku pourazowego?

Zespół Da Costy to pierwotna nazwa nerwicy serca. Główne objawy choroby, to: duszność, kołatanie serca i silny ból w klatce piersiowej. Leczenie opiera się na farmakoterapii i psychoterapii.

Patologiczny lęk przed ciemnością to nyktofobia. Chorzy na nyktofobię bezustannie palą światło, boją się być sami nocą w mieszkaniu i niejednokrotnie mają problemy z zasypianiem.

Astrafobia lub brontofobia to nieproporcjonalny do zagrożenia lęk przed burzą, który może upośledzać normalne funkcjonowanie człowieka. Czasami patologiczny strach wymaga psychoterapii.

Zoofobia to nieuzasadniony lęk przed zwierzętami. Do najbardziej znanych typów zoofobii należy strach przed kotami (ailurofobia), psami (kynofobia), owadami (insektofobia) i wężami (ofidiofobia).

Klaustrofobia to nieuzasadniony lęk przed zamkniętymi i ciasnymi pomieszczeniami. W walce z klaustrofobią stosuje się głównie metody psychoterapeutyczne oraz leki antydepresyjne.

Strach przed pająkami to inaczej arachnofobia. Irracjonalny lęk wymaga czasami leczenia. Stosuje się wówczas różne metody terapii fobii, np. systematyczną desensytyzację lub terapię implozywną.

Lęk wysokości może bardzo utrudnić życie. Ludzie unikają miejsc, które grożą potencjalnym upadkiem. Akrofobia w skrajnych przypadkach wymaga psychoterapii.

Lęk przed lataniem wydaje się jednym z pierwotnych lęków. Człowiek po prostu przystosowany jest, by stąpać po ziemi, a nie fruwać w przestworzach. Jak sobie radzić z awiofobią?

Lęk separacyjny pojawia się w wieku niemowlęcym i jest przejawem buntu dziecka przed rozstaniem z matką. Dziecko może histeryzować, wykazywać kłopoty ze snem albo tracić apetyt.

Do leków przeciwlękowych zalicza się m.in. barbiturany i benzodiazepiny, które działają uspokajająco i odprężająco na OUN. Stosuje się je w leczeniu zaburzeń lękowych, np. nerwicy natręctw.

Psychalgię określa się inaczej jako uporczywe bóle psychogenne. Dolegliwości nie da się uzasadnić organiczną dysfunkcją medyczną, gdyż źródła objawów tkwią w psychice i problemach emocjonalnych.

Zespół Briqueta to inaczej zaburzenia somatyzacyjne. Pacjenci skarżą się na różne dolegliwości bólowe i mają za sobą skomplikowaną historię kontaktów z lekarzami specjalistycznej opieki zdrowotnej.

Osoby podatne na niepokój w przyszłości mogą doświadczyć napadu paniki. Ostatnio dowiedziono, że w walce z atakiem strachu mogą okazać się pomocne regularne ćwiczenia fizyczne o dużym natężeniu.

Regularne ćwiczenia mogą być alternatywą lub pomocniczą strategią w terapii farmakologicznej, a także psychoterapii, mających na celu zwalczanie niekontrolowanych napadów strachu. Już w tym momencie wiadomo, że ćwiczenia są pomocne w leczeniu osób cierpiących z powodu nadmiernego stresu i depresji.

Strach i lęk traktuje się jako synonimy reakcji emocjonalnych w sytuacji przeżywania stresu. Uczucia lęku i strachu nie są jednak sobie tożsame. Irracjonalny lęk świadczy często o nerwicy.

Obniżony nastój, złe samopoczucie i izolacja to najczęstsze objawy depresji. Jeśli nie podejmie się w porę odpowiedniego leczenia taka choroba może powodować poważne dolegliwości zdrowotne, bo oprócz zaburzeń psychicznych mogą pojawić się także zaburzenia funkcjonowanie pewnych organów zewnętrznych. Choruje zatem układ pokarmowy, układ krążenia czy występują także objawy cukrzycy. Nierzadko dzieje się tak, że choroby somatyczne wywołują objawy psychiczne. Można to uznać za reakcję obronną organizmu, która ma na celu zwrócenie uwagi na niepokojący stan umysłu.<br />
<br />
Często kilka zaburzeń występuje w tym samym czasie, przez co rozpoznanie może być błędne. Depresja może objawiać się poprzez zaburzenia somatyczne, a dopiero po jakimś czasie osoba zaczyna ujawniać cechy psychiczne depresji. Sytuacja może być także odwrotna. Dzieje się tak wtedy, gdy choroby somatyczne wywołują objawy psychiczne, charakterystyczne depresji. Dolegliwości ze strony somatycznej mogą ujawnić się dopiero po pewnym czasie.

Zaburzenia adaptacyjne uznaje się za zaburzenia nerwicowe, które objawiają się w postaci lęku, depresji, smutku i stałego napięcia. Problemy emocjonalne powstają wskutek stresujących zmian życiowych.

Badania przeprowadzone przez naukowców z Imperial College London oraz innych instytucji europejskich doszli do takiego wniosku, że dzieci oburęczne częściej niż ich prawo- i leworęczni rówieśnicy mają problemy w szkole oraz cierpią na zaburzenia językowe i zmagają się z brakiem koncentracji. Badaniu poddano blisko 8 tys. maluchów.<br />
<br />
Zjawisko to typ lateralizacji nieustalonej, co w praktyce oznacza, ze brak jest półkuli dominującej (brak dominacji poszczególnych narządów ruchu i zmysłu). Kiedy występuje ona powyżej 10 roku życia taka oburęczność jest uznawana za patologię. Do tego warto wiedzieć, że wyróżnia się dwa typy lateralizacji. O pierwotnej mówi się wtedy, gdy zjawisko to jest przemijające, zaś wtórna może być następstwem treningu.<br />
<br />
W grupie dzieci w wieku 15-16 lat zespół wykrył, że zjawisko nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) występuje dwa razy częściej. Ponadto zauważył on u nich także poważniejsze problemy językowe niż u rówieśników z wykształconą ręcznością. Takie objawy są dużo bardziej nasilone niż w przypadku praworęcznych nastolatków z tym samym zaburzeniem.

Neurastenia to zaburzenie z grupy nerwic. Inaczej neurastenię określa się jako nerwicę neurasteniczną albo osobowość neurasteniczną. Główne objawy choroby, to: wzrost pobudliwości i uczucie zmęczenia.

Agorafobia to lęk przed otwartą przestrzenią. Najczęściej na ten rodzaj fobii cierpią młode kobiety. Chorzy boją się tłumu, otwartych przestrzeni, miejsc publicznych i samotnego podróżowania.

Atak paniki to nie jest zwykły lęk . Osoba doświadczająca ataku paniki nie potrafi zapanować nad własnymi reakcjami organizmu. Zaczyna oddychać coraz szybciej, zaczyna drżeć, staje się blada, ...

Stosowanie środków psychoaktywnych może wywołać u osoby je przyjmującej szereg działań niepożądanych. Do takich produktów należą grzyby psylocybinowe, które wywołują halucynacje. Ich spożywanie jest zatem groźne nie tylko dla zdrowia, ale także życia.<br />
<br />
W pierwszej fazie po ich przyjęciu reakcją osoby, która ich spróbowała jest wzmożona aktywność i pobudzenia, zaś potem przychodzą napady lękowe, uczucie senności oraz ogólne zmęczenie. Pierwszy z wymienionych czynników jest jednak najniebezpieczniejszy w skutkach. U osoby, która spożyła grzyby halucynogenne pojawia się bowiem przymus ucieczki, któremu towarzysza stany lękowe. Do tego objawy te nasilają się, gdy osoba jest jednocześnie upojona alkoholem. Reakcją, jaka może się pojawić są&nbsp; zaburzenia rytmu serca czy epizody wieńcowe. Osoba będąca pod wpływem odurzenia nie jest także w stanie prawidłowo ocenić rzeczywistość, co powoduje, że łatwo może dojść w takiej sytuacji do nieszczęśliwych wypadków.<br />
<br />
Więcej na temat ryzyka spożywania grzybów halucynogennych opowiada profesor Burda.

Nerwica natręctw , czyli zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, charakteryzuje się występowaniem natrętnych myśli – obsesji (stąd nazwa nerwica natręctw myślowych) i czynności (kompulsji), którym ...

Bardzo często zdarza się tak, że osoba u której pojawiły się zaburzenia psychiczne nie dopuszcza tej myśli do siebie skutkiem czego jest to, że stara się znaleźć usprawiedliwienie dla swoich poczynań lub jest zdania, że nie ona ma problem, ale raczej osoby ją otaczające. Chory nie zdaje sobie zatem sprawy z nieprawidłowości w swoim zachowaniu i obarcza często winą za własne niepowodzenia inne osoby.<br />
<br />
Kiedy dojdzie do sytuacji, w której osoba z zaburzeniami psychicznymi zda sobie sprawę ze swojego stanu jak najszybciej powinna udać się do specjalisty celem zastosowania odpowiedniej terapii. Zgłoszenie się do psychiatry jest zatem bardzo ważne, bowiem specjalista&nbsp; jest w stanie odpowiedzieć na pytania dotyczące wskazanych objawów i zdecyduje o dalszym leczeniu. Do tego taka osoba zaproponuje choremu w jaki sposób powinna sobie radzić obserwowanymi u siebie zaburzeniami.<br />
<br />
Jak odróżnić stres od choroby psychicznej? Jakie objawy są najbardziej alarmujące i predysponują do tego, aby niezwłocznie udać się do lekarza?

Każdy z nas czegoś się boi. Jedni mają lęk wysokości , inni boją się pająków (arachnofobia), a jeszcze inni – małych pomieszczeń (klaustrofobia). Lęk definiowany jest jako negatywny stan ...

Strach i lęk – często używamy tych słów zamiennie, nie zwracając uwagi na to, że choć ich znaczenie jest zbliżone, to jednak nie takie samo. Strach czujemy przed dużym, warczącym na nas psem czy ...

<p>
	Depresja u dzieci jest poważnym problemem zdrowotnym i psychicznym. U osób w wieku szkolnym rzadko występują objawy stanów depresyjnych, które są zauważalne u dorosłych. Typowe zachowania u dzieci z zaburzeniami psychicznymi, to: problemy w szkole, fobie i lęki, niechęć do zabawy i przebywania z rówieśnikami, permanentny niepokój, strach i obawy.</p>
<p>
	Młodzież, która ma problemy natury psychicznej, bardzo często chudnie lub szybko przybiera na wadze. Małe dzieci nie mają ochoty komunikowania własnych potrzeb oraz zamykają się często w pokoju, nie mając na nic siły i ochoty.</p>
<p>
	Zadaniem rodziców jest zwracać uwagę na wszystkie niepokojące sygnały dziecka. Problemy w szkole, huśtawki nastrojów, płacz i zamknięcie w sobie przez wielu rodziców jest diagnozowana jako tzw. okres buntu. Zaspokojenie potrzeby bezpieczeństwa i wsparcia pozwoli dziecku poczuć się kochanym i potrzebnym.</p>
<p>
	W leczeniu depresji wsparcie rodziny jest najważniejszym czynnikiem, który kształtuje proces powrotu do zdrowia. Oczywiście, warto udać się do psychologa, który zaproponuje odpowiednie leczenie.</p>

Skany mózgu pokazały różnice w reakcji mózgu osób cierpiących na dysmorfofobię (ang. Body Dysmorphic Disorder, BDD), gdy zostały im pokazane zdjęcia ich samych. Dysmorfofobia jest zaburzeniem ...

Pytania do eksperta

Czy kłopoty w związku są spowodowane problemami psychicznymi?

Dzień dobry! Mam 33 lata i problem z zawarciem związku. Miałam trudne dzieciństwo - ojca psychicznie chorego (schizofrenia paranoidalna). Chyba jestem do niego podobna i od zawsze miałam problem z tym, że czymś się martwię. Nie potrafię cieszyć się z prostych rzeczy. Nie lubię zwykłych ludzi i mam mało przyjaciół. Nie rozmawiam nigdy o moich kłopotach w domu. Czasem mam problemy ze spaniem w ...
Odpowiada: mgr Kamila Krocz

Lęk w depresji

Odpowiada: mgr Arleta Balcerek
Odpowiadamy średnio od 4 do 24 godzin

Konsultanci działu Psychologia

Mgr Kamila Krocz

psycholog społeczny, autorka wielu publikacji dotyczących rozwoju osobistego

Mgr Kamila Krocz
Wszyscy konsultanci »