Cytologia - cel, przygotowanie, przebieg, interpretacja

Młode dziewczyny często zastanawiają się co to jest cytologia. Tymczasem jest ona jednym z elementarnych badań w ginekologii. Cytologia pozwala na ocenę mikroskopijną komórek nabłonka pokrywającego część szyjki macicy pod względem stopnia zagrożenia rozwoju nowotworu.

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Cytologia - broń w walce z rakiem szyjki macicy"

spis treści

1. Cytologia - definicja

Cytologia to potoczna nazwa badania cytologicznego. Jest to technika diagnostyczna stosowana w ginekologii, która polega na pobarniu rozmazów z części szyjki macicy. Regularne badanie pozwala na wykrycie raka szyjki macicy we wczesnym stadium. Jest stosowane również do diagnozowania innych chorób, m.in. zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV).

Cytologia pozwala na wykrycie ok. 90 proc. przypadków raka szyjki macicy, 50 proc. przypadków raka trzonu macicy oraz 10 proc. przypadków raka jajnika.

2. Cytologia - historia badania

Cytologię rozpoczęto przeprowadzać w latach czterdziestych ubiegłego wieku. Ówczesna klasyfikacja wyników cytologii na grupy jest obecnie niewystarczająca, dlatego zaproponowano nową metodę określaną jako system Bethesda.

Przy podawaniu wyniku cytologii system Bethesda zaleca określenie, czy rozmaz zawiera odpowiedni materiał do oceny (świadczy o tym ilość materiału oraz obecność komórek z kanału szyjki macicy, gdzie najczęściej podstępnie rozwija się 70 proc. raków szyjki macicy), ogólne stwierdzenie, czy obraz cytologiczny jest prawidłowy czy nie oraz dokładny opis stwierdzanych w cytologii zmian zgodnie z obowiązującą terminologią (określenie rodzaju zakażenia, zmian reparacyjnych, obecności nieprawidłowych komórek nabłonkowych, komórek innych nowotworów oraz ocenę stanu hormonalnego pacjentki). Warto więc wiedzieć, co to jest cytologia i pamiętać o regularnych badaniach.

3. Cytologia - cel

Wykonanie cytologii warto robić nawet bez zalecenia lekarza. Badanie powinno się regularnie powtarzać od czasu rozpoczęcia współżycia płciowego. Wszystkie kobiety po 25. roku życia powinny wykonywać badanie cytologiczne przynajmniej raz na trzy lata – takie zalecenie dotyczy masowych badań przesiewowych, czyli tzw. skriningu raka szyjki macicy. U kobiet z grupy wysokiego ryzyka wystąpienia raka szyjki macicy cytologię należy powtarzać częściej.

Zobacz także:

4. Cytologia - wskazania do badania

Badanie cytologiczne wykonywane jest nie tylko w profilaktyce raka szyjki macicy. Cytologia pozwala również wykryć zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego, który znacznie zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwór szyjki macicy.

Cytologię wykorzystuje się również w celu kontroli leczenia zachowawczego i operacyjnego nadżerki tarczy szyjki macicy, oceny skuteczności leków hormonalnych, oceny stanu nabłonka pochwy, a także określenia terminu owulacji i czasu trwania II fazy cyklu.

Cytologię w ciąży powinno się wykonywać dwa razy. Ginekolog może pobierać wycinek do cytologii w czasie ciąży w pierwszym trymestrze (1-3 miesiąc ciąży) oraz w trzecim trymestrze (7-9 miesiąc). Warto podkreślić, że cytologia w ciąży jest bezpieczna i bezbolesna, dlatego nie warto się jej obawiać.

4.1. Cytologia - badanie u dziewicy

Badanie cytologiczne wykonuje się zwykle u kobiet, które już rozpoczęły współżycie, ale w niektórych przypadkach można je również wykonać u kobiet, które nie odbyły jeszcze pierwszego stosunku seksualnego. Błona dziewicza ma kształt półksiężyca i nie jest przeszkodą do wykonania cytologii. Ginekolog wykonując cytologię u dziewicy wykorzystuje cieńszy wziernik. Jeśli lekarz przed wykonaniem badania nie zapyta, czy jesteś dziewicą, powiedz mu o tym.

5. Cytologia - jak często wykonywać?

Ogólne zalecenia mówią, że cytologię powinno się wykonywać co roku, przez pierwsze 3-4 lata od rozpoczęcia współżycia, a potem średnio co trzy lata, jeśli wynik nie budzi podejrzeń. Są jednak sytuacje, kiedy badanie cytologiczne powinno się wykonywać co roku. Dotyczy to następujących przypadków:

  • Osłabienie układu odpornościowego, np. po chemioterapii, przeszczepie lub w wyniku zażywania sterydów;
  • Nosicielstwo wirusa HIV;
  • Dysplazja, nadżerka, przedrakowy stan szyjki macicy;
  • Narażenie na dietylostilbestrol w okresie życia płodowego.

Kobiety, które często zmieniają partnerów seksualnych również powinny wykonywać cytologię co roku. W ich przypadku zwiększa się ryzyko zakażenia wirusem HPV.

6. Cytologia - przygotowanie

Cytologia nie wymaga od pacjentki specjalnego przygotowania. Przed badaniem cytologicznym nie ma konieczności wykonywania innych badań. Badanie cytologiczne najlepiej zrobić między 10 a 18 dniem cyklu, nie zaleca się cytologii wcześniej niż w 4. dniu po miesiączce i nie później niż 4 dni przed następną miesiączką.

Na wynik badania cytologicznego mogą mieć wpływ czynniki zewnętrzne, które mogą ten wynik zafałszować. Ginekolodzy zalecają, aby przez 48 godzin przed badaniem unikać kąpieli pod prysznicem, stosowania tamponów, używania kremów, globulek i innych rodzajów leków dopochwowych, stosowania dezodorantów oraz proszków dopochwowych, a także uprawiania seksu i używania wibratora.

Badania nie przeprowadza się również jeśli występuje stan zapalny narządów rodnych.

Sytuacje, kiedy powinnaś pilnie skonsultować się z ginekologiem
Sytuacje, kiedy powinnaś pilnie skonsultować się z ginekologiem [10 zdjęć]

Każda kobieta powinna przynajmniej raz w roku odwiedzać gabinet ginekologiczny. W trakcie wizyty kontrolnej...

zobacz galerię

7. Cytologia - przebieg

Cytologia jest pobierana w gabinecie ginekologicznym. Pacjentka wygodnie kładzie się na fotelu ginekologicznym. Jak wygląda przebieg cytologii? Lekarz przykłada wziernik dopochwowy tak, aby było widać szyjkę macicy. Następnie ginekolog usuwa na wacik czop śluzowy w ujściu zewnętrznym szyjki macicy, a następnie pobierany jest materiał komórkowy. Komórki złuszczają się poprzez pocieranie powierzchni tkanek pochwy specjalnymi narzędziami, np. szczoteczką do wymazów cytologicznych. Czasami może to powodować dolegliwości bólowe.

Inaczej cytologia wygląda w przypadku podejmowania oceny cytologicznej dotyczącej reakcji śluzówki pochwy na czynniki hormonalne. Komórki złuszczają się z 1/3 górnej części pochwy. Badanie cytologiczne należy powtarzać kilkakrotnie w czasie jednego cyklu miesiączkowego. U kobiet miesiączkujących nieregularnie, dni dobierania badań seryjnych dopasowywane są indywidualnie przez lekarza prowadzącego.

Materiał komórkowy pobrany w czasie cytologii jest rozprowadzany cienką warstwą na powierzchni szkiełka podstawowego i natychmiast umieszczony w płynie utrwalającym. Tak przygotowany rozmaz cytologiczny jest wysyłany do pracowni, gdzie po uzyskaniu odpowiedniej barwy, poddawany jest ocenie mikroskopijnej. Wynik cytologii przekazywany jest w formie opisu z podaniem numeru grupy cytologii wg skali Papanicolau.

8. Cytologia - prawidłowe pobranie wymazu

Podczas badania cytologicznego ważne jest prawidłowe pobranie wymazu. Powinno się je wykonywać za pomocą specjalnie do tego przeznaczonej szczoteczki. Unia Europejska jasno określa parametry techniczne szczoteczek używanych do pobierania materiału do badania cytologicznego..

Dopasowują się one do kształtu szyjki macicy, dzięki czemu można pobrać komórki z kilku ważnych dla diagnozy miejsc.

Samo pobranie wymazu to nie wszystko. Lekarz powinien również umiejętnie przenieść materiał do badań na specjalną szalkę i jak najszybciej ją zabezpieczyć. Tylko wtedy będzie mieć pewność, że wyniki badania są prawidłowe.

9. Cytologia - nieprawidłowy wynik

Nieprawidłowy wynik cytologii może zaniepokoić, nie jest jednak powodem do paniki. Zwykle nieprawidłowy wynik związany jest z procesem chorobowym toczącym się w twoim organizmie. Nie musi jednak od razu oznaczać raka szyjki. Zwykle jest to infekcja lub nadżerka.

Nieprawidłowy wynik cytologii najlepiej od razu omówić z ginekologiem. Wdrożenie odpowiedniego leczenia pozwala znacznie obniżyć ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy.

Jeśli wynik badania jest niejednoznaczny lekarz może skierować pacjentkę na powtórne badanie. Jeśli jednak komórki są widocznie zmienione, może być konieczne przeprowadzenie dalszych, bardziej szczegółowych badań. Należą do nich m.in. kolonoskopia i biopsja. Na ich podstawie lekarz będzie mógł podjąć dalsze kroki dotyczące terapii.

10. Cytologia po zabiegu histerektomii

Jeśli podczas zabiegu histerektomii, czyli usunięcia macicy usunięto tylko trzon macicy, a pozostawiono całość lub fragment szyjki macicy, wtedy badanie cytologiczne powinno być wykonywane w normalnym trybie.

Jeśli pacjentka poddała się histerektomii całkowitej, regularne wykonywanie cytologii może już nie być konieczne. Najlepiej omówić tę decyzję ze swoim lekarzem prowadzącym.

11. Cytologia - interpretacja wg Papanicolau

Współczesna interpretacja badania cytologicznego rozróżnia 5 grup cytologii:

  • Grupa I – w tej grupie cytologii stwierdza się prawidłowe komórki powierzchownych warstw nabłonka wielowarstwowego płaskiego tarczy szyjki macicy, komórki gruczołowe z kanału szyjki oraz pojedyncze komórki zapalne.

  • Grupa II – w II grupie cytologii obok komórek stwierdzanych w grupie I widać liczne komórki zapalne, komórki nabłonkowe wykazujące zmiany zwyrodnieniowe oraz komórki pochodzące z procesów regeneracyjnych. Grupa II cytologii obejmuje bardzo szerokie spektrum zmian i dlatego winno się określić charakter zmiany na podstawie stwierdzonego obrazu morfologicznego, np. zapalenie czy proces regeneracyjny (reparacyjny).

W przypadku zapalenia, wprawny cytolog potrafi określić czynnik wywołujący stan zapalny. W większości takich przypadków należy zaproponować badanie kontrolne po przeprowadzeniu leczenia przeciwzapalnego. W grupie II nie stwierdza się komórek dysplastycznych czy nowotworowych. Grupa II bardzo często występuje u pacjentek z nadżerką.

  • Grupa III – w grupie III cytologii w rozmazie widać komórki z cechami dysplazji. Określenie to obejmuje szerokie spektrum zmian, a ponadto w zależności od ich nasilenia i wieku pacjentki postępowanie lecznicze jest zróżnicowane, dlatego cytolog powinien za każdym razem określić, jakiemu nasileniu dysplazji odpowiada stwierdzony obraz cytologiczny – małemu, średniemu czy dużemu.

Wynik z grupą III cytologii jest istotny między innymi dlatego, że zmiany o charakterze dysplazji małego stopnia są niekiedy wynikiem silnego odczynu zapalnego i mogą się cofnąć bez śladu po leczeniu przeciwzapalnym. Dalsze postępowanie diagnostyczne, gdy wynik cytologii pokaże grupę III (np. pobranie wycinków z szyjki macicy) i lecznicze (np. elektrokonizacja szyjki macicy) wdraża się wówczas, gdy zmiany utrzymują się przez kilka miesięcy mimo zastosowanego leczenia.

  • Grupa IV – w rozmazie stwierdza się komórki o cechach raka płaskonabłonkowego przedinwazyjnego.

  • Grupa V – w rozmazie stwierdza się komórki nowotworowe odpowiadające rakowi płaskonabłonkowemu naciekającemu szyjki macicy lub innemu nowotworowi złośliwemu szyjki lub trzonu macicy.

PYTANIA I ODPOWIEDZI LEKARZY NA TEN TEMAT

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

Wszystkie odpowiedzi lekarzy

Samo badanie cytologiczne powinno być także poprzedzone wywiadem, w trakcie którego lekarz pyta kobietę o wiek, datę ostatniej miesiączki, regularność i długość krwawień menstruacyjnych, przebyte choroby, istniejące objawy, przebyte ciąże i porody, stosowane leki oraz powinien też zebrać dokładny wywiad rodzinny. Informacje te powinny być przekazane cytologowi.

12. Cytologia - koszt badania

Badanie cytologiczne możemy wykonać w prywatnym gabinecie ginekologicznym. Cena cytologii to ok. 30-40 zł. Cytologię można również wykonać bezpłatnie w ramach ubezpieczenia NFZ w publicznej placówce ginekologicznej. Można również skorzystać z bezpłatnego rządowego programu profilaktyki i wczesnego wykrywania raka szyjki macicy. Jest on przeznaczony dla kobiet w wieku od 25. do 59. roku życia i uprawnia do wykonania bezpłatnej cytologii raz na trzy lata.

To cię zainteresuje:

Następny artykuł: Opis zabiegu

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy