Badanie proktologiczne (badanie per rectum)

Badanie proktologiczne, znane również jako badanie per rectum, to badanie przez odbyt. Należy ono do niezbyt przyjemnych, gdyż polega na wprowadzeniu przez odbytnicę palca w gumowej rękawiczce. Badanie to umożliwia ocenę kanału odbytu. Pacjenci często uważają badanie proktologiczne za krępujące i naruszające ich intymność. Należy jednak zdawać sobie sprawę, iż jest ono integralną częścią pełnego badania lekarskiego, w pewnych sytuacjach równie ważną jak osłuchiwanie serca, płuc, oglądanie gardła czy badanie palpacyjne brzucha.

1. Cel badania proktologicznego

Badanie per rectum polega na wprowadzeniu przez lekarza palca przez odbyt na głębokość ok. 8 cm, aż do tzw. fałdu Kohlrauscha. Stosowane jest w ginekologii, proktologii, urologii i andrologii. Badanie proktologiczne umożliwia ocenę stanu odbytu, jego śluzówki i kanału, odbytnicy, przestrzeni zaodbytniczej oraz narządów z nią sąsiadujących, są to: kość krzyżowa i guziczna, jelito kręte, jelito ślepe wraz z wyrostkiem robaczkowym, doły kulszowo-odbytnicze, dolna pętla esicy. Badanie per rectum umożliwia także ocenę stanu organów u mężczyzn – dno pęcherza moczowego, nasieniowody, pęcherzyki nasienne, gruczoł krokowy, opuszek prącia. U kobiet natomiast pomocne jest w diagnostyce stanów chorobowych tylnej powierzchni macicy, górnego odcinka pochwy, jajników, szyjki macicy, zagłębienia maciczno-odbytniczego, a także w badaniu główki płodu u kobiet ciężarnych.

2. Wskazania do badania per rectum

Istnieje szereg sytuacji, w których wynik badania proktologicznego jest kluczowy w ukierunkowaniu dalszej diagnostyki i podjęcia odpowiedniego leczenia. Można je podzielić na kilka grup: chirurgiczne (rozpoznawanie i kwalifikacja do leczenia ropni okolicy odbytu, torbieli włosopochodnych, nowotworów jelita grubego, czasem przydatne w diagnostyce zapalenia wyrostka robaczkowego); urologiczne (przede wszystkim ocena gruczołu krokowego); ginekologiczne i położnicze; oraz ogólnolekarskie (diagnostyka krwawień z przewodu pokarmowego).

Per rectum - zdjęcie

Metoda badania per rectum (u mężczyzny).

Badanie per rectum jest rutynowe, jednak warto je wykonać, kiedy można mówić o:

  • krwawieniu z odbytnicy;
  • obecności świeżej krwi w stolcu;
  • dodatnim wyniku na krew utajoną w stolcu;
  • niewyjaśnionej utracie masy ciała;
  • niedokrwistości;
  • weryfikacji badań radiologicznych jelita grubego;
  • zmianie częstości i charakteru wypróżnień (występujące często naprzemiennie zaparcia i biegunki);
  • pojawiających się silnych bólach brzucha i okolic odbytu;
  • uciążliwym świądzie odbytu;
  • pojawieniu się problemów z oddawaniem moczu u mężczyzn;
  • pojawieniu się bólu przy wypróżnianiu oraz uczuciu niepełnego wypróżnienia;
  • pojawieniu się nieprawidłowej wydzieliny z odbytu lub jego okolic.

3. Przebieg badania proktologicznego

Badanie per rectum jest wykonywane bez znieczulenia. Stosowane jest jedynie miejscowe znieczulenie w postaci żelu zawierającego środek znieczulający. Lekarz przeprowadzający badanie przez odbyt znajduje się zwykle z tyłu bądź z boku pacjenta. Pacjent proszony jest o przyjęcie jednej z trzech pozycji:

  • leżącej na boku – z nogami zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych, z kolanami blisko brody;
  • kolankowo-łokciowej – pacjent klęczy na kozetce lekarskiej, podpierając się na przedramionach;
  • stojącej, z pochylonym do przodu tułowiem – pacjent opiera się rękami o krzesło lub stół.

Lekarz zakłada gumowe rękawiczki. Pierwszym etapem badania jest oglądanie okolicy odbytu przy odpowiednim oświetleniu i sprawdzenie, czy nie ma tam: otarć, zaczerwienienia; pęknięć skóry; śladów krwi; owrzodzeń; wypadania śluzówki odbytu; żylaków odbytu (guzków krwawniczych); przetok okołoodbytniczych (czyli kanałów łączących głębiej leżące tkanki z powierzchnią ciała); ropni; torbieli włosopochodnych (stosunkowo często występującej dolegliwości u młodych mężczyzn); zmian o podłożu nowotworowym; zmian charakterystycznych dla chorób przenoszonych drogą płciową.

Następnie na swój palec lekarz nakłada odpowiednią ilość substancji o właściwościach poślizgowych (żelu ze środkiem znieczulającym, wazeliny) i delikatnie wprowadza palec przez odbyt do odbytnicy. Ocenia długość i stan kanału odbytu (odcinka pomiędzy odbytem a bańką odbytnicy) i napięcie zwieraczy. Przesuwając palec na głębokość taką, na jaką pozwala długość palca, lekarz bada w każdym z tych miejsc pełny obwód odbytnicy, oceniając wymienione powyżej struktury. Ostatnim etapem badania proktologicznego jest oglądanie przez lekarza, już po wyjęciu palca z odbytnicy, treści zawartej w bańce odbytnicy pod kątem stwierdzenia ewentualnej obecności krwi, treści ropnej, śluzu. Po badaniu pacjent otrzymuje ligninę bądź papierowy ręcznik, aby oczyścić okolicę odbytu. 

Nie ma konieczności specjalnego przygotowywania się do badania proktologicznego (w tym wykonywania lewatywy, wlewki doodbytniczej, stosowania czopków przeczyszczających), chyba że lekarz zaleci inaczej.

Przed wykonaniem badania należy pamiętać, aby zgłosić, czy istnieje reakcja alergiczna, szczególnie na lateks, czy też uczulenie na jakiś środek znieczulający. W trakcie badania pacjent powinien poinformować wykonującego badanie o pojawieniu się wszelkich dolegliwości.

Lekarz Małgorzata Waszkiewicz,

Polecane wideo:

Bibliografia

  • Encyklopedia badań medycznych, Leszek Kalinowski (red.), Wyd. Medyczne MAKmed.sc, Gdańsk, 1996
  • Ostry brzuch, Jan Kulig, Wojciech Nowak (red.), PZWL, Warszawa, 2007
  • Chirurgia – Repetytorium, Jan Fibak, PZWL, Warszawa, 2008
  • Podręcznik urologii, diagnostyka i leczenie, Babayan R.K., Oates R.D., Siroky M.B., Czelej, Lublin 2006, ISBN 83-89309-74-2
  • CHIRURGIA. Podręcznik dla studentów medycyny, Fibak J., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2002, ISBN 83-200-2708-X
  • Podstawy urologii, Kleinman I., Lipshultz L., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999, ISBN 83-200-2188-X

Źródła zewnętrzne

Badania

Komentarze (3)
~sdww
~sdww

Z problemami z hemoroidami to ja się zgłosiłem do Flebonet już jakiś czas temu. Wcześniej stosowałem leczenie farmakologiczne. Miałem niedawno robiony tutaj zabieg i powoli moje życie wraca do normy. Duże podziękowania składam na ręce pana doktora Czerczuka, który prowadzi moje leczenie. Profesjonalista pod każdym względem.

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Badanie proktologiczne (badanie per rectum)
najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

O co chodzi

~marek2020 • ostatni post 3 godziny temu

1
Artykuły Badanie proktologiczne (badanie per rectum)
Badanie cytogenetyczne

Badanie kariotypu

Kariotyp to charakterystyczny układ chromosomów, obecnych we wszystkich komórkach jądrzastych człowieka i zwierząt. Wywiad lekarski (inaczej badanie cytogenetyczne) określa liczbę

Badanie nasienia

Badanie nasienia

Posiew nasienia to badanie nasienia pomagające w diagnozowaniu i leczeniu niepłodności. Pozwala ono na wykluczenie lub potwierdzenie przyczyn niepłodności u pary starającej się o d

Badanie hormonów tarczycy

Badanie na tarczycę

Badania na tarczycę wykonuje się w diagnostyce schorzeń tego gruczołu wewnątrzwydzielniczego. Nadczynność lub niedoczynność tarczycy, choroba Hashimoto – to jedne z najczęści

Diagnostyka nietrzymania moczu

Badanie urodynamiczne

Przyczyny i typy nietrzymania moczu u kobiet ma na celu sprawdzenie, jak skutecznie pęcherz moczowy gromadzi mocz i się go pozbywa. Dzięki temu badaniu możliwe jest znalezienie prz

Badania

Badanie FSH

Badanie FSH to badanie poziomu gonadotropiny FSH wytwarzanej przez przysadkę mózgową. Hormon FSH odpowiedzialny jest za szereg procesów w organizmie wpływających na prawidłowe działanie układu rozrodczego. Hormon folikulotropowy może być oznaczany w próbce...

Badania

Badanie DNA

DNA, czyli kwas deoksyrybonukleinowy, jest miejscem zapisu genów. To właśnie ciąg zasad w niciach DNA zawiera pełen projekt żywego organizmu, czyli materiał genetyczny. To w DNA zapisane są informacje o tym jaki mamy kolor oczu i włosów, ale także kształt...

Badania

Badanie radiologiczne

Badanie rentgenowskie opiera się na wykorzystaniu promieni X, które, przechodząc przez ciało, dają obraz narządów i szkieletu. Zdjęcie rentgenowskie pozwala na szczegółową analizę szkieletu, stawów, płuc, jamy brzusznej i piersi. Badanie to jest często...

Badania

Badanie słuchu

Badanie słuchu pozwala określić rodzaj niedosłuchu i stopień uszkodzenia słuchu. Badanie jest wykonywane w wyciszonym pomieszczeniu. Zarówno badany, jak i badający powinien być skoncentrowany na badaniu. Jeżeli przejrzewasz niedosłuch u siebie lub u twojego...

Badania

Badanie PET

PET, czyli pozytonowa tomografia emisyjna, to technika diagnostyczna medycyny nuklearnej, która dzięki wykorzystaniu zjawisk promieniotwórczych umożliwia ocenę procesów metabolicznych zachodzących w organizmie. Metoda ta znacznie różni się od innego rodzaju...

Badania

Badanie niepłodności

O niepłodności możemy mówić dopiero w momencie, kiedy po roku regularnych stosunków seksualnych (minimum 3-4 razy w tygodniu) bez stosowania jakichkolwiek metod antykoncepcji, kobieta nadal nie zaszła w ciążę. W takiej sytuacji jest to wskazanie do rozpoczęcia...