Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Badanie proktologiczne (badanie per rectum)

Badanie proktologiczne, znane również jako badanie per rectum, to badanie przez odbyt. Należy ono do niezbyt przyjemnych, gdyż polega na wprowadzeniu przez odbytnicę palca w gumowej rękawiczce. Badanie to umożliwia ocenę kanału odbytu. Pacjenci często uważają badanie proktologiczne za krępujące i naruszające ich intymność. Należy jednak zdawać sobie sprawę, iż jest ono integralną częścią pełnego badania lekarskiego, w pewnych sytuacjach równie ważną jak osłuchiwanie serca, płuc, oglądanie gardła czy badanie palpacyjne brzucha.

1. Cel badania proktologicznego

Badanie per rectum polega na wprowadzeniu przez lekarza palca przez odbyt na głębokość ok. 8 cm, aż do tzw. fałdu Kohlrauscha. Stosowane jest w ginekologii, proktologii, urologii i andrologii. Badanie proktologiczne umożliwia ocenę stanu odbytu, jego śluzówki i kanału, odbytnicy, przestrzeni zaodbytniczej oraz narządów z nią sąsiadujących, są to: kość krzyżowa i guziczna, jelito kręte, jelito ślepe wraz z wyrostkiem robaczkowym, doły kulszowo-odbytnicze, dolna pętla esicy. Badanie per rectum umożliwia także ocenę stanu organów u mężczyzn – dno pęcherza moczowego, nasieniowody, pęcherzyki nasienne, gruczoł krokowy, opuszek prącia. U kobiet natomiast pomocne jest w diagnostyce stanów chorobowych tylnej powierzchni macicy, górnego odcinka pochwy, jajników, szyjki macicy, zagłębienia maciczno-odbytniczego, a także w badaniu główki płodu u kobiet ciężarnych.

2. Wskazania do badania per rectum

Istnieje szereg sytuacji, w których wynik badania proktologicznego jest kluczowy w ukierunkowaniu dalszej diagnostyki i podjęcia odpowiedniego leczenia. Można je podzielić na kilka grup: chirurgiczne (rozpoznawanie i kwalifikacja do leczenia ropni okolicy odbytu, torbieli włosopochodnych, nowotworów jelita grubego, czasem przydatne w diagnostyce zapalenia wyrostka robaczkowego); urologiczne (przede wszystkim ocena gruczołu krokowego); ginekologiczne i położnicze; oraz ogólnolekarskie (diagnostyka krwawień z przewodu pokarmowego).

Per rectum - zdjęcie

Metoda badania per rectum (u mężczyzny).

Badanie per rectum jest rutynowe, jednak warto je wykonać, kiedy można mówić o:

  • krwawieniu z odbytnicy;
  • obecności świeżej krwi w stolcu;
  • dodatnim wyniku na krew utajoną w stolcu;
  • niewyjaśnionej utracie masy ciała;
  • niedokrwistości;
  • weryfikacji badań radiologicznych jelita grubego;
  • zmianie częstości i charakteru wypróżnień (występujące często naprzemiennie zaparcia i biegunki);
  • pojawiających się silnych bólach brzucha i okolic odbytu;
  • uciążliwym świądzie odbytu;
  • pojawieniu się problemów z oddawaniem moczu u mężczyzn;
  • pojawieniu się bólu przy wypróżnianiu oraz uczuciu niepełnego wypróżnienia;
  • pojawieniu się nieprawidłowej wydzieliny z odbytu lub jego okolic.

3. Przebieg badania proktologicznego

Badanie per rectum jest wykonywane bez znieczulenia. Stosowane jest jedynie miejscowe znieczulenie w postaci żelu zawierającego środek znieczulający. Lekarz przeprowadzający badanie przez odbyt znajduje się zwykle z tyłu bądź z boku pacjenta. Pacjent proszony jest o przyjęcie jednej z trzech pozycji:

  • leżącej na boku – z nogami zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych, z kolanami blisko brody;
  • kolankowo-łokciowej – pacjent klęczy na kozetce lekarskiej, podpierając się na przedramionach;
  • stojącej, z pochylonym do przodu tułowiem – pacjent opiera się rękami o krzesło lub stół.

Lekarz zakłada gumowe rękawiczki. Pierwszym etapem badania jest oglądanie okolicy odbytu przy odpowiednim oświetleniu i sprawdzenie, czy nie ma tam: otarć, zaczerwienienia; pęknięć skóry; śladów krwi; owrzodzeń; wypadania śluzówki odbytu; żylaków odbytu (guzków krwawniczych); przetok okołoodbytniczych (czyli kanałów łączących głębiej leżące tkanki z powierzchnią ciała); ropni; torbieli włosopochodnych (stosunkowo często występującej dolegliwości u młodych mężczyzn); zmian o podłożu nowotworowym; zmian charakterystycznych dla chorób przenoszonych drogą płciową.

Następnie na swój palec lekarz nakłada odpowiednią ilość substancji o właściwościach poślizgowych (żelu ze środkiem znieczulającym, wazeliny) i delikatnie wprowadza palec przez odbyt do odbytnicy. Ocenia długość i stan kanału odbytu (odcinka pomiędzy odbytem a bańką odbytnicy) i napięcie zwieraczy. Przesuwając palec na głębokość taką, na jaką pozwala długość palca, lekarz bada w każdym z tych miejsc pełny obwód odbytnicy, oceniając wymienione powyżej struktury. Ostatnim etapem badania proktologicznego jest oglądanie przez lekarza, już po wyjęciu palca z odbytnicy, treści zawartej w bańce odbytnicy pod kątem stwierdzenia ewentualnej obecności krwi, treści ropnej, śluzu. Po badaniu pacjent otrzymuje ligninę bądź papierowy ręcznik, aby oczyścić okolicę odbytu. 

Nie ma konieczności specjalnego przygotowywania się do badania proktologicznego (w tym wykonywania lewatywy, wlewki doodbytniczej, stosowania czopków przeczyszczających), chyba że lekarz zaleci inaczej.

Przed wykonaniem badania należy pamiętać, aby zgłosić, czy istnieje reakcja alergiczna, szczególnie na lateks, czy też uczulenie na jakiś środek znieczulający. W trakcie badania pacjent powinien poinformować wykonującego badanie o pojawieniu się wszelkich dolegliwości.

Bibliografia

  • Encyklopedia badań medycznych, Leszek Kalinowski (red.), Wyd. Medyczne MAKmed.sc, Gdańsk, 1996
  • Ostry brzuch, Jan Kulig, Wojciech Nowak (red.), PZWL, Warszawa, 2007
  • Chirurgia – Repetytorium, Jan Fibak, PZWL, Warszawa, 2008
  • Podręcznik urologii, diagnostyka i leczenie, Babayan R.K., Oates R.D., Siroky M.B., Czelej, Lublin 2006, ISBN 83-89309-74-2
  • CHIRURGIA. Podręcznik dla studentów medycyny, Fibak J., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2002, ISBN 83-200-2708-X
  • Podstawy urologii, Kleinman I., Lipshultz L., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999, ISBN 83-200-2188-X

Źródła zewnętrzne

Lekarz Małgorzata Waszkiewicz,
Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Badanie proktologiczne (badanie per rectum) - najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Artykuły Badanie proktologiczne (badanie per rectum)
Badania

Badanie nasienia

Jeśli kobieta i mężczyzna starający się o potomka, pomimo rocznego okresu współżycia bez zabezpieczenia mają trudności z poczęciem dziecka, powinni udać się do lekarza, który zaleci mężczyźnie wykonanie badania nasienia, które określi, czy może problem...

Badania

Badanie GBS

Badanie GBS wykonywane jest na obecność bakterii paciorkowca grupy B, jest przesiewowym badaniem mikrobiologicznym, do którego powinny przystąpić kobiety między 35 a 37 tygodniem ciąży. Oceniane jest wówczas, czy bakterie GBS będą obecne w drogach rodnych...

Normy laboratoryjne

Badanie pokrewieństwa

Test na ustalenie ojcostwa można wykonać tylko za zgodą obojga rodziców (partnerów). W przeciwnym wypadku badanie będzie nielegalne, a osoba, która wykonała je w tajemnicy może zostać pociągnięta do odpowiedzialności karnej. Ustalenie ojcostwa - badania...

Badania

Badanie cytogenetyczne

Badanie cytogenetyczne polega na ocenie wyglądu i liczby chromosomów uzyskanych z jąder komórkowych hodowli komórek, które zostały pobrane z tkanek organizmu. W badaniu wykorzystywany jest fakt, że w organizmie każdego człowieka wszystkie komórki jądrzaste...

Badania

Badanie ENG

Badanie ENG (badanie elektronystagmografii) polega na ocenie oczopląsu, który jest objawem zaburzeń narządu przedsionkowego. Jest to badanie diagnostyczne narządu równowagi. W trakcie ruchu gałek ocznych rejestrowane są zmiany potencjału rogówkowo-siatkówkowego....

Badania

Badanie ginekologiczne

Badanie ginekologiczne składa się z dwóch zasadniczych części. Pierwszą jest rozmowa (wywiad lekarski) przeprowadzana przez lekarza z pacjentką, druga to badanie przedmiotowe wewnętrzne (polegające na oglądaniu, dotykaniu, opukiwaniu, osłuchiwaniu),...

Badania

Badanie histopatologiczne

Badanie histopatologiczne to mikroskopowe badanie materiału cytologicznego, które ma na celu ocenę i diagnozę zmian nowotworowych w tkankach. Jest skuteczniejsze niż cytologia, ponieważ pozwala na przestrzenną ocenę zmian chorobowych. Trwa zazwyczaj kilkanaście...

Badania

Badanie izotopowe

Badanie izotopowe, nazywane także scyntygrafią, polega na wprowadzeniu do organizmu środków chemicznych (zwanych radioizotopami), cyfrowej obserwacji ich rozpadu i graficznym przedstawieniu tego rozmieszczenia. Najczęściej używanym radioizotopem jest...

Badania

Badanie kału

Badanie kału jest jedną z podstawowych analiz mających zastosowanie w diagnostyce schorzeń przewodu pokarmowego. Mikroskopowa ocena próbki kału pozwala wykryć obecność pasożytów czy niestrawionych resztek pokarmowych. Zastosowanie odpowiednich odczynników...

Badania

Badanie krwi

Badanie krwi

Badania krwi są bardzo popularnym narzędziem diagnostycznym. Zarówno morfologia krwi, jak i pomiar cholesterolu czy glukozy może dać wiele informacji o tym, co dzieje się wewnątrz organizmu, a nawet co może się stać (np. podniesiony poziom glukozy ostrzega...