Związki siarki a naczynia krwionośne
Za wpływ czosnku na układ krążenia odpowiadają przede wszystkim organiczne związki siarki, wśród których najważniejszą rolę odgrywa allicyna. Związek ten uruchamia produkcję dwóch kluczowych cząsteczek sygnałowych w śródbłonku naczyń: tlenku azotu oraz siarkowodoru. Obie te substancje wywołują rozkurcz mięśni gładkich w ścianach naczyń krwionośnych. W efekcie naczynia się rozszerzają, spada opór naczyniowy, a to prowadzi do obniżenia ciśnienia krwi.
Pojedynczy ząbek dostarcza zaledwie ok. 5 kcal - jego działanie prozdrowotne wynika wyłącznie z obecności aktywnych fitozwiązków.
Czosnek na przeziębienie i grypę. Oto jak go stosować prawidłowo
WIDEO
Jak uwalnia się allicyna?
W nienaruszonym ząbku czosnku allicyna nie występuje w stanie wolnym. Powstaje dopiero w wyniku reakcji dwóch składników: nieaktywnej alliiny oraz enzymu alliinazy. W nieuszkodzonej tkance substancje te znajdują się w osobnych strukturach komórkowych. Dopiero uszkodzenie mechaniczne - rozgniecenie, posiekanie lub dokładne przeżucie - umożliwia ich kontakt. Alliinaza przekształca wówczas alliinę w aktywną allicynę. Proces ten rozpoczyna się natychmiast, jednak pełna synteza wymaga około 10 minut.
Stąd płynie ważna wskazówka: po rozgnieceniu czosnku warto odczekać kilkanaście minut przed dodaniem go do potrawy (szczególnie gorącej). Alliinaza jest wrażliwa na wysoką temperaturę i kwaśne pH. Zbyt szybkie podgrzanie nieodwracalnie dezaktywuje enzym, zanim zdoła on przekształcić alliinę w allicynę. Dla uzyskania optymalnych korzyści zdrowotnych rozgnieciony czosnek najlepiej połączyć z oliwą z oliwek i spożywać na zimno.
Ile ząbków dziennie przynosi efekt?
W badaniach klinicznych dawkowanie określa się zawartością allicyny lub masą świeżego surowca. Jeden średni ząbek waży ok. 3-5 g. Z każdego grama świeżego, rozgniecionego czosnku powstaje średnio 2-5 mg allicyny. W próbach klinicznych oceniane skuteczne dawki dobowe wynosiły od kilku do kilkunastu miligramów allicyny, co odpowiada spożyciu 1-2 świeżych ząbków czosnku dziennie.
Warto podkreślić, że efekt hipotensyjny pojawia się po kilku tygodniach regularnego spożywania, a nie po jednorazowej porcji. Sporadycznie zjedzony lub przypieczony na patelni ząbek nie wpłynie na odczyty ciśnieniomierza.
Obróbka termiczna a trwałość allicyny
Surowy czosnek charakteryzuje się najwyższą zawartością allicyny. Wysoka temperatura wywiera podwójnie niekorzystny wpływ: najpierw dezaktywuje alliinazę, a następnie przyspiesza rozpad już utworzonej allicyny, która jest związkiem nietrwałym.
Kilkuminutowe smażenie lub gotowanie znacząco obniża jej stężenie (najmniej wartościowe pod tym względem są całe ząbki wrzucane do gorących dań). Z tego względu rozgnieciony czosnek warto dodawać na samym końcu gotowania lub spożywać na surowo.
Wpływ na ciśnienie krwi w świetle badań
U osób z rozpoznanym nadciśnieniem tętniczym regularne spożywanie czosnku obniża ciśnienie skurczowe średnio o 8-9 mmHg, a rozkurczowe o 5-6 mmHg. Efekt ten jest najbardziej zauważalny u pacjentów z podwyższonymi wartościami wyjściowymi - u osób z prawidłowym ciśnieniem zmiana jest minimalna.
W skali populacyjnej spadek ciśnienia skurczowego o kilka milimetrów słupa rtęci przekłada się na istotne zmniejszenie ryzyka udaru mózgu i zawału serca.
Świeży ząbek a ekstrakty i suplementy
Zawartość allicyny w świeżym czosnku bywa zmienna i zależy od odmiany, świeżości oraz sposobu obróbki. Alternatywą są standaryzowane preparaty farmaceutyczne:
- Sproszkowany czosnek w tabletkach dojelitowych - zawiera alliinę i alliinazę, a otoczka chroni enzym przed sokiem żołądkowym. Synteza allicyny zachodzi w środowisku jelitowym.
- Ekstrakt z dojrzewającego czosnku (AGE - Aged Garlic Extract) - powstaje w procesie wielomiesięcznej maceracji. W jego trakcie drażniąca allicyna przekształca się w stabilną i łagodną dla przewodu pokarmowego S-allilocysteinę. Preparaty typu AGE były przedmiotem licznych badań klinicznych. Zaletą ekstraktów jest powtarzalność dawki oraz brak charakterystycznego zapachu z ust.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Czosnek nie jest odpowiedni dla każdego. Największa ostrożność dotyczy osób przyjmujących leki rozrzedzające krew (np. warfaryna, kwas acetylosalicylowy). Związki siarki mogą nasilać ich działanie, zwiększając ryzyko krwawień. Z tego powodu zaleca się odstawienie dużych dawek czosnku na kilka dni przed planowanymi zabiegami chirurgicznymi.
Osoby z wrażliwym żołądkiem, chorobą wrzodową lub refluksem mogą odczuwać pieczenie, wzdęcia czy nudności, zwłaszcza po spożyciu surowego czosnku na czczo. Często pojawia się też nieświeży oddech oraz zapach skóry. Należy pamiętać, że czosnek stanowi jedynie wsparcie diety i nie może zastępować przepisanych przez lekarza leków na nadciśnienie tętnicze. Samowolne odstawienie farmakoterapii jest niebezpieczne dla zdrowia.
Czosnek może wspomagać regulację ciśnienia tętniczego, pod warunkiem regularnego spożywania odpowiedniej ilości lub stosowania standaryzowanych ekstraktów. Należy go jednak traktować jako element zdrowego stylu życia i uzupełnienie zbilansowanej diety, a nie zamiennik profesjonalnego leczenia kardiologicznego.
Źródła:
- Wiley Online Library, https://iadns.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/fft2.289
- Oregon State University, https://lpi.oregonstate.edu/mic/food-beverages/garlic
- Springer Nature, https://link.springer.com/article/10.1186/1471-2261-8-13
- PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6399714/
- PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32010325/
- PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6073756/
- PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9586694/
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
