Czy pokrzywka to zawsze alergia?

Czerwone i swędzące bąble na skórze… Pierwsza myśl – pokrzywka, druga – alergia. Jednak ten schemat nie zawsze się sprawdza. Owszem pokrzywkę ostrą (ustępującą do 6. tygodni) najczęściej wywołują alergeny (czynniki powodujące reakcje uczuleniową). Natomiast pokrzywka przewlekła (trwająca powyżej 6. tygodni) w 15-20% przypadków ma podłoże niealergiczne. Jakie mechanizmy i czynniki kryją się za pokrzywką? Jak leczyć pokrzywkę alergiczną? Czym jest jej niealergiczna postać? Odpowiedzi w artykule.

#dziejesienazywo: Dlaczego warto robić screening?

Widzę i opisuję – objawy skórne pokrzywki

Zanim zgłębimy mechanizm powstawania pokrzywki i wskażemy czynniki wywołujące tego typu reakcję organizmu, na wstępie warto dookreślić, o jakim schorzeniu mowa oraz jak powstają tego typu uczulenia skórne. Pokrzywka w medycynie to niejednolity zespół chorobowy, którego częścią wspólną jest podstawowy objaw skórny – bąble pokrzywkowe. Są one widoczną konsekwencją obrzęku powierzchniowych warstw skóry. Wyraźnie odróżniają się od niezmienionych chorobowo partii ciała. Towarzyszy im też zaczerwienienie skóry (rumień). Wykwity przybierają rozmiary od kilku milimetrów do kilkunastu centymetrów. Swędzą i bledną przy ucisku. Pojawiają się nagle i równie szybko ustępują (choć zdarzają się przypadki wieloletniego przebiegu pokrzywki). Może towarzyszyć im też tzw. obrzęk naczynioruchowy zajmujący głębsze partie skóry. Nie da się ukryć, że tego typu uczulenia skórne (pokrzywka) znacznie obniżają komfort życia przez duży stres negatywny (ang. distress) wywołany świądem, nagłymi objawami, często brakiem ustalonej przyczyny i słabą reakcją na leczenie oraz znacznym defektem kosmetycznym. Jak tłumaczy dr n med. Marta Wilkowska-Trojniel, specjalista dermatologii i wenerologii: – Głównym problemem chorego w przebiegu pokrzywki są widoczne wykwity, które utrudniają codzienne kontakty, powodują wycofanie, próbę ukrycia bąbli, unikanie kontaktów międzyludzkich. Natomiast świąd, definiowany także jako podprogowe uczucie bólu, prowadzi do zaburzeń snu i koncentracji. To wszystko składa się na przewlekłe zmęczenie, obniżoną wydajność pracy, zmniejszoną efektywność w realizacji przedsięwzięć życiowych, a nawet podczas wykonywania prostych, codziennych obowiązków.

10 gwiazd, które mają alergię

Blisko 50% Polaków jest uczulonych na powszechnie występujące alergeny. Czy to jedzenie, kurz czy pyłki, komplikacje wynikające z kontaktu z tymi alergenami...

Objaw na skórze, przyczyna w środku – histamina

Bąbel pokrzywkowy i/lub obrzęk naczynioruchowy są wynikiem procesów, które zachodzą wewnątrz organizmu na skutek oddziaływania różnych bodźców aktywujących objawy choroby. Zapoczątkowuje je masywny wyrzut histaminy z komórek znajdujących się w tkance łącznej skóry właściwej. Sama histamina jest organicznym związkiem chemicznym magazynowanym w formie nieczynnej we wnętrzu tych komórek i uaktywnianym w celu obronny organizmu. Uwolniona z komórek histamina pełni rolę substancji pośredniczącej w rozwoju stanu zapalnego. Pobudza ona drobne naczynia w skórze i tkance podskórnej do skurczu komórek śródbłonka. Komórki te ściśle przylegają do siebie i tworzą wyściółkę naczyń krwionośnych oraz limfatycznych. Ich skurcz powoduje zwiększenie przestrzeni między komórkami, przez co wzrasta przepuszczalność naczyń. Oznacza to, że płynny składnik krwi, czyli osocze, może wtedy przedostać się w powstałe przestrzenie międzykomórkowe, ale skutkiem tego będzie ucisk osocza na ściany komórek. W rezultacie dochodzi do narastającego obrzęku skóry i rozwoju stanu zapalnego. Zaś drażnienie przez histaminę zakończeń nerwów czuciowych wywołuje świąd. Zanim udzielimy odpowiedzi na pytanie, jak leczyć pokrzywkę alergiczną, warto zastanowić się, co ją powoduje i czy zawsze u jej podłoża leży uczulenie. Zdaniem lekarza: – Cały ten proces może zachodzić zarówno z udziałem układu odpornościowego, jak i bez. Za powstanie rumienia odpowiada bowiem histamina uwalniana przez specjalne komórki, ale i ta, która reaguje na tzw. wyzwalacze histaminy (owoce morza, truskawki, pomidory, szpinak). Często obserwujemy też „wyrzut histaminy” w sytuacjach stresowych – powstają pseudobąble pokrzywkowe np. na szyi czy dekolcie. Objawy pokrzywki może wyzwolić również kontakt z zimnem, uciskiem, ciepłem, a nawet promieniami słonecznymi.

Uczulenia skórne = pokrzywka. Kiedy tak się dzieje?

Uczulenia skórne (pokrzywka alergiczna) mogą być skutkiem oddziaływania alergenów. Są to w istocie niegroźne czynniki, jednak organizm alergika błędnie traktuje je jako zagrożenie, mobilizując układ odpornościowy do obrony. Działanie uczulające i mogące wywoływać pokrzywkę wykazują m.in. żywność typu mleko krowie, jaja kurze, orzechy ziemne i laskowe, pszenica, soja, ryby i skorupiaki. Uczulają też farmaceutyki, takie jak niesteroidowe leki przeciwzapalne, penicylina i jej pochodne czy opioidy (leki przeciwbólowe), a także jad owadów (pszczoły, osy, szerszenia). Pokrzywka alergiczna może również być skutkiem bezpośredniego kontaktu skóry z alergenem (np. roślinnym, lateksem, substancjami stosowanymi w produkcji kosmetyków lub odzieży) lub reakcją organizmu na alergeny rozprzestrzeniające się w powietrzu (np. naskórek i sierść zwierząt, roztocze kurzu domowego i – rzadziej – pyłki roślin). Gdy któryś z tych alergenów wniknie do organizmu alergika drogą pokarmową, oddechową lub przez skórę, układ odpornościowy nie pozostanie obojętny na jego obecność. W wyniku szeregu reakcji dojdzie do wytworzenia przez odpowiednie limfocyty (komórki układu odpornościowego) specjalnych przeciwciał IgE (Immunoglobuliny E) mających bezpośredni związek z rozwojem pokrzywki alergicznej. Przeciwciała te łączą się z tzw. komórkami tucznymi, które zlokalizowane są w tance łącznej skóry właściwej. Immunoglobuliny E pobudzają je do wydzielania silnych substancji, których działanie skutkuje stanem zapalnym skóry i jej obrzękiem. W tym miejscu w przebiegu reakcji IgE-zależnej odpowiadającej za uczulenia skórne (pokrzywka alergiczna) uaktywnia się histamina, której działanie omówiliśmy wyżej.

Pokrzywka jest, alergii nie ma. Jak to możliwe?

Ludzki organizm potrafi jednak zaskakiwać, a pokrzywka – przybierać formę również niealergiczną. U jej podłoża leżą tzw. wyzwalacze histaminy (m.in. czarne jagody, maliny, wiśnie, truskawki, papryka, jaja, kakao, mleko krowie, tuńczyk, śledź), które mogą nie uczulać, ale pobudzać specjalne komórki do uwolnienia histaminy bez udziału mechanizmów alergicznych. Takie działanie wykazują także niektóre leki (aspiryna, morfina, kodeina, niesteroidowe leki przeciwzapalne), cechujące się podobnym działaniem do aspiryny produkty ziołowe (kora wierzby), przyprawy (curry) oraz barwniki i konserwanty żywnościowe (benzoesany, barwniki azotowe), a także czynniki fizykalne (ciepło, zimno, słońce).

Obserwuje się również przypadki niealergicznych pokrzywek u ciężarnych kobiet w końcowej fazie cyklu miesiączkowego. Za wystąpienie objawów skórnych odpowiadają u nich zmiany hormonalne, a właściwie obniżenie aktywności progesteronu. Zdarzają się też nietypowe przypadki wystąpienia pokrzywki u osób ze schorzeniami tarczycy. Natomiast stres i alkohol nie tylko wywołują, ale i wzmagają objawy pokrzywki. – Często dermatolodzy we współpracy z alergologami próbują ustalić przyczynę powstawania pokrzywki, aby w przyszłości uniknąć tego zagrażającego życiu schorzenia – wyjaśnia dermatolog. – Czasem jednak mamy do czynienia z tzw. pokrzywką idiomatyczną, w przebiegu której niemożliwe jest ustalenie czynnika sprawczego. Ze względu na niejednorodny charakter pokrzywki nie istnieją określone testy czy badania, które można wykonać.

Antyhistaminiki – czyli jak leczyć pokrzywkę alergiczną?

Najistotniejszym czynnikiem w leczeniu pokrzywki jest unikanie elementu wywołującego objawy, jeśli go znamy – podkreśla dr n med. Marta Wilkowska-Trojniel. Terapia farmakologiczna ma na celu zwalczenie i unikanie nasilenia symptomów skórnych choroby. Jak dotąd podstawowym i niezastąpionym elementem leczenia objawowego pokrzyki są nowoczesne leki przeciwhistaminowe (np. substancja czynna bilastyna). Hamują one aktywność histaminy, uniemożliwiając jej połączenie się z odpowiednim receptorem, a przez to zapobiegają rozwojowi pokrzywki. Należy podkreślić, że przykładowo bilastyna blokuje tylko receptor histaminowy H1, co sprawia, że lek nie oddziałuje na receptory innych związków organicznych, a tym samym nie powoduje senności i zaburzeń koncentracji, jak dzieje się w przypadku leków przeciwhistaminowych I generacji (np. antazolina, klemastyna, ketotifen, prometazyna). Badania prowadzone nad tą substancją dowiodły również, że doustne jej podanie w jednorazowej dawce 20 mg u chorych na pokrzywkę przewlekłą okazało się skuteczniejsze od placebo w zakresie łagodzenia objawów, takich jak świąd, rumień i bąble pokrzywkowe, poprawy jakości życia oraz kontroli zaburzeń snu. Preparat zaleca się dorosłym pacjentom oraz dzieciom po 12 roku życia. – W leczeniu farmakologicznym z powodu istotnego ryzyka utraty życia wskutek pojawienia się obrzęku dróg oddechowych możliwe jest wykorzystanie kortykosteroidów ogólnie w postaci iniekcji czy też doustnej. Dotyczy to zarówno pokrzywki ostrej, jak i przewlekłej. Odpowiadając na pytanie, jak leczyć pokrzywkę alergiczną, należy też nadmienić, że w farmakoterapii wykorzystywane są również leki z innych grup, np. cyklosporyna, betamimetyki, montelukast, a nawet przeciwciała monoklonalne – konkluduje specjalista dermatolog.

Artykuł powstał we współpracy z dr n med. Martą Wilkowską-Trojniel – specjalistą dermatologii i wenerologii, członkiem Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Sekcji Dermatologii Pediatrycznej oraz Stowarzyszenia Lekarzy Dermatologów Estetycznych, przynależącą do International Dermoscopy Society, wykładowcą Wydziału Lekarskiego UMB, założycielką i kierowniczką Poradni dermatologicznej STDERM w Białymstoku.

Komentarze (2)
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Objawy alergii - podział i symptomy
najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Pomocni lekarze

Artykuły Objawy alergii - podział i symptomy
Objawy alergii - podział i symptomy

Co to jest pokrzywka? (WIDEO)

Co to jest pokrzywka? (WIDEO) Odtwórz wideo

Pokrzywka dotyczy co piątej osoby na Ziemi, jest rodzajem obrzęku skóry powstałego w wyniku rozszerzenia naczyń krwionośnych. W efekcie pojawia (...) pokrzywki wiąże się m.in. ze zjedzeniem niektórych owoców, np. truskawek...

Alergia pokarmowa - charakterystyka, przyczyny, symptomy, alergia na białko, leczenie

Alergia, nadwrażliwość czy nietolerancja? Przeczytaj, czym się różnią

Alergia, nadwrażliwość czy nietolerancja? Przeczytaj, czym się różnią

tolerują niewielkie ilości „problematycznego" jedzenia i brak jest reakcji. Natomiast u osób uczulonych reakcja pojawi się zawsze i rodzaj alergii (...) higiena oraz różnego rodzaju chemikalia. Bywa jednak, że - obserwując...

Alergia pokarmowa - charakterystyka, przyczyny, symptomy, alergia na białko, leczenie

Fakty i mity o alergiach pokarmowych

Fakty i mity o alergiach pokarmowych

? Nie. Najczęstszy objaw alergii to pokrzywka, a najczęściej spotykane choroby przewlekłe związane z alergią pokarmową to egzema i astma. Pokrzywka pojawia (...) Alergia...

Objawy alergii - podział i symptomy

Pokrzywka alergiczna

Pokrzywka to bardzo częsty zespół objawów skórnych w większości przypadków związanych z alergią. Szacuje się, że częstość występowania pokrzywki (...) może prowadzić do problemów z oddychaniem. Przyczyny...

Pokrzywka - rodzaje, objawy, diagnostyka, leczenie

Pokrzywka - zdjęcia

Pokrzywka - zdjęcia

Pokrzywka powstaje szybko i zanika bez śladów po kilku lub kilkunastu godzinach.

Alergia

10 mało znanych alergenów

10 mało znanych alergenów

przypadłość. Pokrzywka zazwyczaj ustępuje po 15 minutach do pół godziny, a leki przeciwhistaminowe złagodzą jej objawy. Alergia na spermę Ten rzadki rodzaj (...) alergii występuje niekiedy u kobiet....

Astma oskrzelowa (astma bronchitowa) - przyczyny, rodzaje, diagnostyka, leczenie

Pokrzywka w astmie oskrzelowej

Pokrzywka w astmie oskrzelowej

Bąbel pokrzywkowy, czyli obrzęk o zabarwieniu różowym lub żółtawobiałym.

Dermatologia

Choroby skóry u dzieci (prezentacja edukacyjna)

Choroby skóry u dzieci (prezentacja edukacyjna)

najpowszechniejszych dolegliwości skórnych, ale pamiętaj, że należy zawsze skonsultować się z lekarzem dla postawienia właściwej diagnozy i zastosowania odpowiedniego (...) , wywołanym dziedzicznie uwarunkowaną nieprawidłową reakcją...