"Dieta aspirynowa". Ratunek na coraz częstszy problem Polaków

Salicylany to naturalne związki chemiczne (pochodne kwasu salicylowego), które rośliny wytwarzają m.in. jako ochronę przed patogenami, a człowiek może je przyjmować z dietą (np. wraz z niektórymi owocami, warzywami, przyprawami, herbatą) oraz z lekami – najbardziej znanym przykładem jest kwas acetylosalicylowy, czyli aspiryna.

"Nieprawidłowa tolerancja salicylanów jest coraz częściej rozpoznawana w społeczeństwie. Wiele osób kojarzy je z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ) czy aspiryną. Występują one również w żywności, co wiąże się z koniecznością wdrożenia odpowiedniej diety u osób z nadwrażliwością na te substancje" – pisze na stronie ncez.pzh.gov.pl mgr Patrycja Lademan, dietetyczka z Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej.

Nadwrażliwość na salicylany (nietolerancja salicylanów) to nieprawidłowa reakcja organizmu po kontakcie z salicylanami, najczęściej związana z zaburzeniem szlaku kwasu arachidonowego i nadmierną produkcją leukotrienów, a nie z klasyczną alergią IgE.

"Najczęstszymi objawami nadwrażliwości na salicylany jest przewlekłe zapalenie zatok przynosowych (często powikłane polipami) oraz astma oskrzelowa (w tym przypadku astma aspirynowa). Współwystępowanie tych dolegliwości nazywane jest triadą aspirynową. Objawy mogą być jednak mniej specyficzne i przejawiać się w postaci zmian skórnych, duszności, niedrożności nosa, kataru, nudności, bólów brzucha czy biegunek. Może także pojawić się pokrzywka, obrzęk naczyniowo-ruchowy, a nawet wstrząs anafilaktyczny, stanowiący bezpośrednie zagrożenie życia" – tłumaczy Lademan.

Nasilenie bywa zależne od dawki i źródła (leki vs. żywność), dlatego rozpoznanie zwykle opiera się na wywiadzie lekarskim i – w razie potrzeby – kontrolowanych próbach prowokacji.

Objawy nadwrażliwości na salicylany mogą wystąpić po przyjęciu NLPZ, ale także po zjedzeniu produktów zawierających salicylany lub ich pochodne. Związki te bywają obecne również w kosmetykach i niektórych wyrobach medycznych, dlatego warto zwracać uwagę na składy używanych preparatów.

U części osób dochodzi też do reakcji krzyżowych z substancjami podobnymi budową do kwasu acetylosalicylowego, m.in. z aromatami (naturalnymi i sztucznymi), barwnikami azowymi (np. E107, E110, E122–124, E128, E129, E151, E154, E155), innymi barwnikami spożywczymi (E104, E102), benzoesanami (E213-219), a także z mentolem i miętą, olejkami eukaliptusowymi oraz dodatkami E320-321. Obecność takich składników można zwykle sprawdzić na etykiecie przed zakupem lub spożyciem. Warto też pamiętać, że część żywności zawiera naturalnie występujące salicylany i u osób wrażliwych również może prowokować dolegliwości.

"Dieta aspirynowa" to potoczne określenie diety ubogiej w salicylany. Stosuje się ją głównie u osób z nadwrażliwością na salicylany/aspirynę (często współistniejącą z astmą, przewlekłym nieżytem nosa lub polipami), aby zmniejszyć ryzyko nasilenia objawów po kontakcie z tymi substancjami.

W praktyce polega na czasowym ograniczeniu produktów bogatych w salicylany (m.in. części owoców, warzyw, przypraw, ziół, herbat) oraz na uważnym czytaniu etykiet pod kątem aromatów, barwników i konserwantów, które u niektórych osób mogą działać podobnie drażniąco.

Zwykle jest to dieta eliminacyjna prowadzona przez kilka tygodni, a następnie stopniowo rozszerzana, aby ustalić indywidualny próg tolerancji i uniknąć niepotrzebnych restrykcji.

Jak pisze Lademan, niewskazane będą przede wszystkim:

• produkty marynowane,

• produkty wysokoprzetworzone,

• słodycze,

• większość owoców (szczególnie jagodowe oraz suszone),

• zioła i przyprawy.

Natomiast dobrze tolerowane powinny być produkty o niskiej zawartości salicylanów, np.:

• jaja,

• mięso i podroby,

• owoce morza,

• nabiał,

• strączki,

• produkty zbożowe,

• ryby,

• tłuszcze roślinne (poza tymi z orzechów lub oliwą z oliwek), masło, margaryna.

"Chcąc wybierać produkty o mniejszej zawartości salicylanów, warto również zwrócić uwagę na fakt, iż ich ilość maleje wraz z obróbką termiczną i dojrzewaniem. Warto więc wybierać owoce i warzywa bardziej dojrzałe, a także poddawać żywność obróbce termicznej (takiej jak gotowanie czy pieczenie)" – podkreśla dietetyczka.

Całą tabelę z produktami ubogimi i bogatymi w salicylany znajduje się na stronie ncez.pzh.gov.pl.

"Przybliżona zawartość salicylanów, która może powodować objawy u osób z nadwrażliwością, to dawka powyżej 0,5 mg na 100 g spożytego pokarmu. Ilość salicylanów, którą organizm będzie tolerować, jest jednak indywidualna dla poszczególnych osób. Dodatkowo może dojść do zmiany tolerancji pod wpływem stresu (obniżenie tolerancji), przyjmowanych leków, stanu fizjologicznego (np. występujące infekcje) czy czynników środowiskowych" – przypomina dietetyczka.

Źródło: ncez.pzh.gov.pl