Dlaczego coraz więcej mówi się o mikrobiocie w kontekście nadwagi i otyłości? Jelita mogą mieć większe znaczenie, niż myślisz

Mikrobiota jelitowa to złożona społeczność mikroorganizmów żyjących w przewodzie pokarmowym. Bierze udział m.in. w trawieniu, metabolizmie składników odżywczych, komunikacji z układem odpornościowym i utrzymaniu równowagi w jelitach. Coraz częściej analizuje się jej związek ze stylem życia, dietą oraz prawidłowym funkcjonowaniem metabolicznym organizmu.

Nie oznacza to jednak, że mikrobiota "odpowiada za masę ciała". Nadwaga i otyłość są zjawiskami wieloczynnikowymi. Mikrobiota jest jednym z elementów tej układanki – obok stylu życia i indywidualnych uwarunkowań.

Podstawą codziennego wspierania mikrobioty pozostaje zbilansowana dieta, odpowiednia ilość błonnika, regularna aktywność fizyczna, sen i ograniczanie przewlekłego stresu. Znaczenie ma również to, czym "karmimy" bakterie jelitowe.

Szczególną rolę odgrywa błonnik pokarmowy obecny m.in. w warzywach, owocach, pełnoziarnistych produktach zbożowych, strączkach, orzechach i pestkach. Niektóre rodzaje błonnika pełnią funkcję prebiotyków, czyli składników wykorzystywanych przez korzystne mikroorganizmy jelitowe. Do tej grupy należą m.in. galaktooligosacharydy, czyli GOS – pożywka dla wybranych bakterii jelitowych, w tym bakterii z rodzaju Bifidobacterium, naturalnie obecnych w mikrobiocie.

Elementem wspierania mikrobioty mogą być także probiotyki, czyli odpowiednio dobrane szczepy bakterii. W ich przypadku znaczenie ma nie tylko rodzaj i gatunek, lecz przede wszystkim konkretny szczep. To ważne, ponieważ działanie probiotyków jest szczepozależne.

Bariera jelitowa to złożony system, który działa jak selektywny filtr: umożliwia wchłanianie składników odżywczych, a jednocześnie pomaga ograniczać nadmierny kontakt organizmu z toksynami, antygenami i fragmentami bakteryjnymi. Dla jej prawidłowego funkcjonowania znaczenie mają m.in. integralność nabłonka jelitowego oraz równowaga mikrobioty. Gdy jej funkcja jest zaburzona, może wzrastać ekspozycja organizmu na lipopolisacharyd, czyli LPS, oraz inne sygnały prozapalne. Ten mechanizm określa się jako endotoksemię metaboliczną i opisuje się w kontekście otyłości, insulinooporności oraz zaburzeń metabolicznych.

Bariera jelitowa jest omawiana również w kontekście stanu zapalnego o niskim nasileniu, gospodarki glukozowo-insulinowej, tkanki tłuszczowej i prawidłowego funkcjonowania metabolicznego. To właśnie dlatego jelita stają się ważnym punktem styku między dietą, mikrobiotą, odpornością i metabolizmem.

W badaniach dotyczących funkcji bariery jelitowej i wybranych parametrów metabolicznych oceniano m.in. kompozycję dziewięciu szczepów probiotycznych: Bifidobacterium lactis W52, Levilactobacillus brevis W63, Lacticaseibacillus casei W56, Lactococcus lactis W19, Lactococcus lactis W58, Lactobacillus acidophilus W37, Bifidobacterium bifidum W23, Bifidobacterium lactis W51 oraz Ligilactobacillus salivarius W24 [1-3].

Szczepy te dobrano z myślą o wspieraniu integralności bariery jelitowej. W badaniach oceniano je m.in. w kontekście wytwarzania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, odpowiedzi przeciwzapalnej oraz zmniejszenia obciążenia LPS [1,3]. Analizowano je również w odniesieniu do wybranych parametrów metabolicznych, takich jak obwód talii, masa tłuszczowa, stężenie glukozy i insuliny, profil lipidowy czy wskaźnik HOMA-IR [2]. Jednym z przykładów jest badanie Szulińskiej i wsp. z 2018 r., przeprowadzone u kobiet po menopauzie z chorobą otyłościową [2].

Wspieranie mikrobioty jelitowej może być jednym z elementów codziennej troski o prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Nadwaga i otyłość nie mają przecież jednej przyczyny, dlatego warto wspierać organizm na wielu poziomach: poprzez dietę uwzględniającą odpowiednią ilość błonnika, ograniczanie wysokoprzetworzonej żywności, regularną aktywność fizyczną, odpowiednią regenerację oraz dbanie o mikrobiotę.

Bibliografia

[1] Van Hemert S., Ormel G. Influence of the Multispecies Probiotic Ecologic® BARRIER on Parameters of Intestinal Barrier Function. Food and Nutrition Sciences. 2014;5:1739–1745. doi: 10.4236/fns.2014.518187.

[2] Szulińska M., Łoniewski I., van Hemert S., Sobieska M., Bogdański P. Dose-Dependent Effects of Multispecies Probiotic Supplementation on the Lipopolysaccharide (LPS) Level and Cardiometabolic Profile in Obese Postmenopausal Women: A 12-Week Randomized Clinical Trial. Nutrients. 2018;10(6):773. doi: 10.3390/nu10060773.

[3] Repetytorium szczepów probiotycznych w produktach SANPROBI. Świat Farmacji / Apteka Media, 2024. Rozdział: "Probiotyk wzmacniający barierę jelitową".