Fazy cyklu miesiączkowego - hormony w organizmie kobiety, fola folikularna, faza luteralna, faza menstruacyjna, faza wzrostu i wydzielnicza, zmiany w pochwie, gruczoły sutkowe

Co miesiąc w organizmie kobiety zachodzą cykliczne zmiany. Wynikają one ze zmian w stężeniach hormonów płciowych. Właściwie całe życie kobiety jest podporządkowane temu cyklowi przemian. Wpływa to na jej odczucia i postrzeganie otaczającego ją świata. Zmienia się także jej ciało, a przede wszystkim narządy płciowe. W końcu cały sens cyklu miesiączkowego polega na stworzeniu komórce jajowej jak najlepszych warunków do rozwoju oraz przygotowaniu macicy na przyjęcie nowego życia.

spis treści

Zobacz film: "Niepokojące objawy cyklu miesiączkowego [Specjalista radzi]"

1. Fazy cyklu miesiączkowego - hormony w organizmie kobiety

Jajniki, macica, pochwa, a nawet gruczoły sutkowe zmieniają swoją strukturę i funkcjonowanie zależnie od dnia cyklu. Niektórzy twierdzą, że w zależności od jego fazy kobieta zmienia cały swój wygląd.

Cykl miesiączkowy to przede wszystkim gra hormonów. Te małe cząsteczki wpływają na cały organizm, pobudzając go do wielu przemian. To, co widzimy na zewnątrz, jest efektem ich działania. Najważniejszą rolę odgrywają hormony przysadki mózgowej. Ich stężeniu w czasie cyklu odpowiadają kolorwe wykresy na rysunku poniżej: folikulotropina (FSH) (zielona) i lutropina (LH) (czerwona) oraz hormony jajnika: estrogeny (niebieskie) i progesteron (żółty) . FSH pobudza wytwarzanie przez jajnik estrogenów, a LH – progesteronu. Natomiast wysokie stężenia hormonów jajnikowych hamują w przysadce produkcję tych, które pobudziły ich wydzielanie.

Cykl menstruacyjny dzieli się na dwie fazy: I faza to faza folikularna (estrogenowa), a II faza to faza lutealna (progesteronowa). Ich nazwy wskazują na to, który hormon dominuje w danym okresie. Granicę między nimi wyznacza owulacja (uwolnienie komórki jajowej z jajnika). To szczególny dzień, w którym stężenia FSH, LH i estrogenów osiągają swój szczyt.

Jajniki to małe owalne narządy leżące po obu stronach macicy. Pomimo że ważą zaledwie 5–8 g, pełnią bardzo ważną funkcję. Odpowiadają za tworzenie komórek jajowych (oogenezę) oraz produkcję hormonów płciowych. W jajniku wyróżnia się dwie części: wewnętrzną, czyli rdzeń, oraz zewnętrzną – korę. Z zewnątrz otacza go tak zwana osłonka biaława. W korze znajdują się pęcherzyki jajnikowe [niedojrzałe komórki jajowe (oocyty) otoczone warstwą komórek ziarnistych]. Rdzeń natomiast zawiera naczynia i nerwy.

2. Fazy cyklu miesiączkowego - faza folikularna

Faza folikularna rozpoczyna cykl owulacyjny. Faza folikularna zaczyna się wraz ze wzrostem stężenia FSH we krwi. W fazie folikularnej kilka pęcherzyków jajnikowych pierwotnych (oocyt otoczony jedną warstwą komórek) zostaje pobudzonych do dojrzewania. Faza folikularna polega na tym, że folikulotropina (to od niej pochodzi nazwa "faza folikularna") powoduje, że stają się dwa razy większe, a oocyty zaczynają się przekształcać w komórki jajowe. Faza folikularna oznacza również, że komórki otaczające pecherzyki jajnikowe mnożą się i rozpoczynają produkcję estrogenów.

Faza folikularna odznacza się także tym, że około 6.–8. dnia cyklu nadchodzi czas na selekcję pęcherzyka dominującego. Jako jedyny z pęcherzyków wzrastających zróżnicuje się całkowicie. Tylko w nim będzie się znajdować dojrzała komórka jajowa i tylko on ulegnie owulacji (jajeczkowaniu).

Wybór pada na pęcherzyk zawierający największą ilość estrogenów. Pozostałe powoli zanikają. W trakcie rozwoju pęcherzyki przemieszczają się w obrębie jajnika od obszarów położonych blisko rdzenia na zewnątrz. Pęcherzyk dojrzały (Graafa) dociera pod samą osłonkę białawą. Ma on wówczas około 1 cm średnicy.

Tuż przed owulacją gwałtownie rośnie zawartość estrogenów w pęcherzyku. Gdy ich stężenie osiągnie najwyższe wartości w danym cyklu, przysadka zostaje pobudzona do wytwarzania lutropiny. Dzięki LH komórka jajowa zyskuje pełną dojrzałość. Pod wpływem tej swoistej burzy hormonalnej około 14. dnia cyklu dochodzi do jajeczkowania. Pęka pęcherzyk Graafa i komórka jajowa opuszcza jajnik. Zostaje ona przechwycona przez jajowód i rozpoczyna swoją wędrówkę do macicy. Faza folekularna się kończy.

Obserwacja cyklu
Obserwacja cyklu [2 zdjęcia]

Metoda objawowo-termiczna polega na codziennym mierzeniu podstawowej temperatury ciała i obserwacji śluzu...

zobacz galerię

3. Fazy cyklu miesiączkowego - faza lutealna

Kiedy skończy się faza folikularna, rozpoczyna się faza luteralna. Pozostałe w jajniku po owulacji komórki ziarniste znacznie się powiększają, tworząc tzw. ciałko żółte. Pod wpływem LH wytwarza ono hormon drugiej fazy cyklu – progesteron. Jest on niezbędny dla prawidłowego rozwoju wczesnej ciąży. Jeżeli jednak nie dojdzie do zapłodnienia, około 10.–11. dnia po owulacji ciałko żółte zaczyna zanikać i cały cykl rozpoczyna się od nowa.

Macica to niewielki narząd (waży około 30–40 g) o kształcie spłaszczonej gruszki. Po bokach łączy się z jajowodami, a na dole poprzez szyjkę macicy z pochwą. Jest zbudowana z trzech warstw: błony śluzowej (endometrium), błony mięśniowej i błony surowiczej (na zewnątrz).

W cyklu menstruacyjnym comiesięcznym przemianom ulega przede wszystkim błona śluzowa. Składa się ona z dwóch części: wewnętrznej warstwy czynnościowej oraz leżącej pod nią warstwy podstawowej. To właśnie warstwa czynnościowa najbardziej się zmienia, podczas gdy podstawowa pozostaje praktycznie obojętna na wahania hormonalne. W tzw. cyklu endometrialnym wyróżnia się trzy okresy: fazę miesiączkową (menstruacyjną), fazę wzrostu i fazę wydzielniczą.

4. Fazy cyklu miesiączkowego - faza menstruacyjna

Wszystkie zmiany zachodzące w macicy mają na celu jak najlepsze przygotowanie jej do przyjęcia zarodka. Jeżeli do zapłodnienia nie doszło, warstwa czynnościowa, w której powinno zagnieździć się jajo płodowe, nie jest już potrzebna.

Ulega ona złuszczeniu, co w pierwszym dniu cyklu objawia się krwawieniem. Z macicy poprzez szyjkę, a następnie pochwę razem z krwią wydostają się na zewnątrz elementy złuszczonej warstwy czynnościowej. Trwa to około 4–5 dni. Pod koniec tej fazy błona śluzowa macicy składa się właściwie tylko w warstwy podstawowej.

Zobacz też:

5. Fazy cyklu miesiączkowego - faza wzrostu i wydzielnicza

Około 5. dnia cyklu rozpoczyna się kolejna faza, która trwa aż do owulacji. W tym okresie najważniejszą rolę odgrywają estrogeny (wydzielane przez pęcherzyki w jajniku). Dzięki nim rozpoczyna się odbudowa warstwy czynnościowej. Komórki nabłonka dzielą się intensywnie. Powstają również gruczoły i naczynia krwionośne.

Po owulacji znacząco rośnie stężenie progesteronu wytwarzanego przez ciałko żółte jajnika. Powoduje to znaczne pogrubienie błony śluzowej. Powiększają się i mnożą również gruczoły i naczynia krwionośne. W komórkach nabłonka gromadzą się substancje, którymi po implantacji odżywiać się będzie zarodek, jeśli dojdzie do zapłodnienia. Jednym słowem, macica znajduje się w pełnej gotowości do przyjęcia nowego życia.

Jeżeli jednak w danym cyklu komórka jajowa nie połączyła się z plemnikiem i w ścianie macicy nie zagnieździło się jajo płodowe stymulujące błonę śluzową do dalszego rozwoju, dochodzi do niedokrwienia. Warstwa czynnościowa obumiera i zaczyna się oddzielać od warstwy podstawowej. Wynikiem tego procesu jest krwawienie zwiastujące początek nowego cyklu. Od tego dnia cały proces przemian zaczyna się na nowo.

6. Fazy cyklu miesiączkowego - zmiany w pochwie podczas cyklu

To narząd kształtu rurowatego o długości około 7 cm. Jego część otaczająca szyjkę macicy nazywana jest sklepieniem pochwy. To właśnie tam składane jest nasienie podczas stosunku płciowego. Pochwę wyścieła nabłonek składający się z trzech warstw. Pod wpływem zmian hormonalnych ulega on nieustannej przebudowie. Wyróżniamy dwie fazy powyższych zmian: wzrostową i wydzielniczą.

W pierwszej pod wpływem estrogenów powierzchowna warstwa nabłonka rozrasta się i staje się grubsza. Jego komórki wydzielają glikogen, który po rozłożeniu przez mikroorganizmy zamieszkujące pochwę działa przeciwbakteryjnie. W ten sposób pochwa przygotowuje się do stosunków płciowych, które powinny doprowadzić do zapłodnienia. Po owulacji rozpoczyna się faza wydzielnicza. Powierzchowna warstwa nabłonka zaczyna się złuszczać, aż pod koniec cyklu składa się on już prawie wyłącznie z dwóch warstw.

Zobacz także

7. Fazy cyklu miesiączkowego - gruczoły sutkowe w cyklu menstruacyjnym

Składają się przede wszystkim z tkanki tłuszczowej i tkanki łącznej, gdzie znajdują się pęcherzyki wytwarzające mleko i przewody, którymi jest ono doprowadzane na zewnątrz. Podczas owulacji (12.–16. dzień cyklu) komórki pęcherzyków i przewodów zaczynają się dzielić, powodując ich rozrost. Następnie pod wpływem wysokich stężeń progesteronu zwiększają swoją objętość tkanki łączna i tłuszczowa. Dlatego przed miesiączką obserwuje się powiększenie piersi.

Znajomość tych przemian jest istotna także z medycznego punktu widzenia. Wszelkie badania gruczołów sutkowych (zarówno badanie przeprowadzane przez samą kobietę, jak i USG czy mammografia) powinny być przeprowadzane w pierwszej połowie cyklu, najlepiej między 4. a 10. dniem. W fazie progesteronowej mogą się pojawiać zgrubienia lub torbiele zupełnie nieszkodliwe dla zdrowia, które zanikają na początku kolejnego cyklu. Można je łatwo pomylić ze zmianami groźnymi dla życia lub zdrowia.

Jak widać, cały organizm kobiety podporządkowany jest cyklicznym zmianom hormonalnym. Co miesiąc wiele narządów ulega przebudowie w oczekiwaniu na przyjęcie nowego życia. Nie pozostaje to bez znaczenia również dla sfery emocjonalnej. Jednym słowem, powiedzenie „kobieta zmienną jest” wydaje się bardzo trafne i ma swoje uzasadnienie w fizjologii.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy