Grzybica przewodu pokarmowego a zwykłe wzdęcia. Tak je rozróżnisz

Grzybica jelit (kandydoza przewodu pokarmowego) to zakażenie wywołane najczęściej przez drożdżaki z gatunku Candida albicans. Aby zrozumieć istotę problemu, należy odróżnić fizjologiczną kolonizację od zakażenia.

Grzyby z rodzaju Candida stanowią naturalny element mikrobiomu jamy ustnej, przewodu pokarmowego i skóry u 50–70 procent zdrowych ludzi. Dopóki nie wywołują objawów, mówimy o kolonizacji. O kandydozie (grzybicy) świadczy dopiero niekontrolowany rozrost drożdżaków połączony z uszkadzaniem błony śluzowej jelita. U osób z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym bakterie jelitowe i odporność komórkowa skutecznie utrzymują populację drożdżaków w ryzach. Samodzielne wykrycie Candida w badaniu kału nie jest więc równoznaczne z chorobą.

Nawracające wzdęcia i uczucie rozpierania w brzuchu mają zazwyczaj podłoże czynnościowe i wynikają z zaburzeń motoryki lub diety, a nie z infekcji grzybiczej. Nadmiar gazów powstaje w procesie fermentacji niestrawionych węglowodanów (np. związków FODMAP – fruktanów z cebuli czy laktozy z mleka) przez bakterie jelita grubego.

Na powstawanie wzdęć wpływają też połknięte powietrze podczas szybkiego jedzenia, picie napojów gazowanych oraz zaparcia, w których zalegające masy kałowe nasilają fermentację. Częstą przyczyną jest także zespół jelita drażliwego (IBS) oraz zespół przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO). Warto pamiętać, że uwalnianie od 0,5 do 1,5 litra gazów jelitowych na dobę jest w pełni fizjologicznym procesem.

Do niekontrolowanego namnażania drożdżaków dochodzi niemal wyłącznie w warunkach znacznego osłabienia odporności komórkowej. W grupie ryzyka znajdują się pacjenci podatni na immunosupresję: chorzy na zaburzenia hematologiczne (np. białaczki), osoby po przeszczepieniach narządów, pacjenci w trakcie chemioterapii czy zakażeni wirusem HIV.

Rozwojowi grzybicy sprzyja również długotrwała antybiotykoterapia, która niszczy oporową florę bakteryjną. Ryzyko podnosi także ciężka, niekontrolowana cukrzyca oraz skrajne wyniszczenie organizmu. U osób ogólnie zdrowych, dobrze odżywionych i bez ciężkich chorób towarzyszących inwazyjna grzybica jelit występuje niezmiernie rzadko.

Zwykłe wzdęcia objawiają się uczuciem napięcia brzucha i nadmiarem gazów, a ulgę przynosi ich oddanie lub wypróżnienie. Rzeczywiste zakażenie grzybicze daje zupełnie inny obraz kliniczny:

• Kandydoza przełyku – wywołuje silny ból przy przełykaniu (odynofagia), trudności w przełykaniu (dysfagia) oraz ból za mostkiem; towarzyszyć jej mogą pleśniawki w jamie ustnej.
• Kandydoza jelitowa – przebiega z uporczywą, przewlekłą biegunką, silnymi bólami brzucha, a w przypadku uszkodzenia śluzówki – z obecnością krwi w stolcu.
• Objawy ogólnoustrojowe – w zakażeniach inwazyjnych pojawia się gorączka, znaczne osłabienie i spadek masy ciała.

W internecie popularna jest teoria tzw. "przerostu candida", przypisująca drożdżakom odpowiedzialność za chroniczne zmęczenie, mgłę mózgową, bóle głowy, chwiejność emocjonalną czy zachcianki na słodycze. Współczesna medycyna oparta na faktach nie znajduje dowodów na to, by u osób z prawidłową odpornością Candida wywoływała taki zespół objawów.

Błędne przypisywanie dolegliwości grzybicy niesie ryzyko przeoczenia faktycznych schorzeń, takich jak niedoczynność tarczycy, celiakia, anemia czy depresja. Ponadto rygorystyczne "diety antygrzybicze" i niesprawdzone suplementy mogą doprowadzić do niedoborów pokarmowych.

Komercyjne testy z kału oceniające "przerost drożdżaków" czy mikroskopowa analiza kropli krwi nie są uznawanymi metodami diagnostycznymi. Wykrywają one jedynie powszechną obecność grzyba u zdrowych ludzi.

Prawidłowa diagnostyka kandydozy przełyku opiera się na gastroskopii z uwidocznieniem białych nalotów i pobraniem wycinka do badania histopatologicznego. Rozpoznanie inwazyjnej kandydozy wymaga z kolei posiewu krwi lub tkanki. Pilnej konsultacji lekarskiej wymagają objawy takie jak zaburzenia przełykania, spadek masy ciała czy obecność krwi w stolcu.

Zamiast stosować niesprawdzone kuracje na hipotetyczną grzybicę, warto wdrożyć metody o potwierdzonej skuteczności:

• wolniejsze jedzenie, dokładne gryzienie posiłków, rezygnacja z napojów gazowanych i gumy do żucia,
• czasowa eliminacja łatwo fermentujących węglowodanów przy nawracających wzdęciach (najlepiej pod opieką dietetyka),
• krótki, 20-minutowy spacer po posiłku stymuluje pasaż gazów, a wypijanie odpowiedniej ilości wody (ok. 30 ml/kg m.c.) zapobiega zaparciom,
• w łagodzeniu objawów zespołu jelita drażliwego wysoką skuteczność wykazuje olejek z mięty pieprzowej w kapsułkach dojelitowych.

Wzdęcia są powszechną dolegliwością wynikającą z diety, stylu życia lub zaburzeń czynnościowych jelit. Prawdziwa grzybica przewodu pokarmowego jest ciężką chorobą rozwijającą się głównie u pacjentów ze znacznie obniżoną odpornością. W przypadku uciążliwych dolegliwości zamiast stosować niesprawdzone diety "antygrzybicze", należy udać się do lekarza w celu wykonania rzetelnej diagnostyki.

Źródła:

1. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8297749/
2. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9053509/
3. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537268/
4. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537268/
5. NEJM, https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/nejm199012203232501
6. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6854261/
7. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11986658/