Jak rozpoznać niepokojące znamię? Lekarz wskazuje, czego nie wolno ignorować

Łatwo zignorować zmianę skórną. Często uznajemy ją za "zwykły pieprzyk", niedoskonałość wynikającą z trądziku, przebarwienia lub nieodpowiedniej pielęgnacji. Warto pamiętać, że nie każda zmiana to nowotwór, ale każdy nowotwór skóry zaczyna się od zmiany. Nie należy więc ulegać panice, ale znajomość zasad profilaktycznych i umiejętność wstępnej samodiagnozy to jedna z podstaw edukacji zdrowotnej. Jak więc ocenić, czy znamię może być groźne czy nie?

Dermatolodzy opracowali prostą metodę ABCDE, na którą składa się ocena:

• A (asymmetry, asymetrii) - znamię nie jest symetryczne, jedna jego połowa różni się od drugiej,

• B (borders, brzegi) - brzegi są nierówne, poszarpane, rozmyte,

• C (color, kolor) - jedno znamię ma kilka kolorów na raz (brąz, czerń, czerwień, niekiedy biały czy niebieskawy odcień),

• D (diameter, średnica) – z założenia za potencjalnie niebezpieczną uważa się zmianę większą niż 6 mm, ale nie jest to reguła,

• E (evolution, ewolucja) – zmiana ewoluuje, czyli rośnie, zmienia kształt lub pojawia się na niej strup.

- Te cechy zmiany skórnej, które należy ocenić, określa się literami ABCDE (pochodzącymi od angielskich określeń). Jeśli zostaną wykryte niekorzystne warianty tych cech, zwiększają ryzyko, że zmiana jest złośliwa. Jeśli zmiana jest nieregularna, ma specyficzny kształt, nie posiada wyraźnych granic, jest nierówna, postrzępiona i ma więcej niż jeden kolor, warto pokazać ją lekarzowi. Należy tu jednak zaznaczyć, że nie musi ona spełnić wszystkich tych kryteriów: wystarczy jeden, aby kwalifikowała się do konsultacji. Średnica jest kwestią dyskusyjną, bo zarówno większa, jak i mniejsza może świadczyć o rozwoju zmiany nowotworowej, ale za alarmujące uznaje się te większe niż 6 mm. Jednym z najważniejszych aspektów jest jednak to, czy znamię się rozrasta i zmienia kształt - mówi w rozmowie z WP abcZdrowie dr n. med. Hubert Urbańczyk, specjalista onkologii i radiologii.

Znamiona, o ile nie są mylone ze schorzeniami dermatologicznymi, takimi jak AZS, ŁZS czy trądzik, infekcjami skórnymi bądź infekcjami przenoszonymi drogą płciową, a także z reakcjami alergicznymi, mogą oznaczać, że w organizmie rozwija się rak skóry. Mimo lęku, jaki wywołuje słowo "rak", dr Urbańczyk uspokaja, że większość odmian raka skóry jest niegroźna i łatwa w leczeniu.

- Wyróżniamy dwa typy nowotworów skóry, z czego jeden możemy podzielić na jeszcze dwie odmiany. Paradoksalnie, rak skóry nie jest tym, którego należy się bać najbardziej, choć stanowi nawet ponad 90 proc. wszystkich przypadków. Wyróżniamy tu raka podstawnokomórkowego, który właściwie nigdy nie daje przerzutów i leczy się go sprawnie. Nieco groźniejszy, ale występujący około 5 razy rzadziej, jest rak płaskonabłonkowy, bo tu już zdarza się, że przerzuty się pojawiają - choć w dalszym ciągu rzadko. Choć rak z założenia jest złośliwy, raki skóry są na tyle trywialne i wyleczalne, że Amerykanie wyrzucili je z klasyfikacji nowotworów złośliwych - wyjaśnia onkolog.

Odmianą nowotworu, która bezpośrednio zagraża zdrowiu i życiu, są czerniaki.

- Przypadki czerniaka skóry stanowią maksymalnie 10 proc. wszystkich nowotworów skóry, ale to właśnie ich najbardziej się boimy, bo mogą doprowadzić nawet do śmierci, zwłaszcza jeśli są wykryte późno - zaznacza ekspert.

Z danych ministerialnych wynika, że w Polsce umieralność na tę chorobę jest o 20 proc. wyższa niż w Europie, przy o 50 proc. mniejszej częstości zachorowań. Jedną z przyczyn tego stanu rzeczy jest późna wykrywalność oraz brak świadomości na temat profilaktyki czerniaka.

Jak chronić się przed tą najbardziej agresywną formą nowotworu skóry? Podstawą jest stosowanie ochrony w postaci filtrów SPF przez większość roku - bezwzględnie w miesiącach najbardziej nasłonecznionych. Zaleca się także osłaniać jak największe partie skóry przed bezpośrednim promieniowaniem - zwłaszcza w dni słoneczne.

Zobacz też: Sprawdziłam, jak działają kremy z filtrem. Efekty widać gołym okiem

- Jeśli zmiana skórna wzbudza nasze podejrzenie, należy kierować się bezpośrednio do dermatologa, a nie lekarza pierwszego kontaktu. Dermatolog powinien posiadać wiedzę, która określi z jaką zmianą możemy mieć do czynienia i czy wymaga ona wykonania badania histopatologicznego. Tak naprawdę doświadczony i kompetentny lekarz już po konstytencji, szczególnie twardości, zmiany jest w stanie ocenić, czy ma do czynienia z rakiem czy nie - choć, oczywiście, nie może to być jedyne kryterium. Pierwsza diagnoza zwykle opiera się na badaniu dermatoskopowym, które pozwala spojrzeć na znamię w dużym powiększeniu - wyjaśnia onkolog.

Dr Urbańczyk podkreśla jednak, że nowoczesna technologia daje nam już możliwość wykonania znacznie uproszczonej i mniej precyzyjnej wersji tego badania samodzielnie.

- Są już aplikacje, które dają dostęp do takiej domowej wersji badania dermatoskopowego. To dobre rozwiązanie, bo w wielu przypadkach może uspokoić, bądź właśnie zaalarmować wtedy, kiedy trzeba. Mimo wszystko, trzeba absolutnie bezwzględnie podkreślić, że takie aplikacje nie mogą zastąpić badania w gabinecie ani konsultacji z lekarzem i nie należy ich traktować jak pełnowartościowych metod diagnostycznych – ostrzega lekarz.

Podstawą jest zawsze profilaktyka - regularne samobadanie i stosowanie filtrów SPF, a pierwszym adresem w przypadku podejrzeń zmiany nowotworowej – lekarz dermatolog, a następnie chirurg onkolog.

Aleksandra Zaborowska, dziennikarka Wirtualnej Polski