Kluczowy objaw. Tak ciało ostrzega przed zatrzymaniem krążenia

Każdego dnia z powodu nagłego zatrzymania krążenia w naszym kraju ginie średnio około 90 osób, a przeżywalność do momentu wypisu ze szpitala nadal pozostaje niska i wynosi zaledwie 5-10 proc. Choć NZK przeważnie występuje bez wyraźnych zwiastunów, najnowsze badania kardiologiczne pokazują, że około połowa pacjentów doświadcza charakterystycznego objawu na 24 godziny przed zdarzeniem. Co ważne sygnały ostrzegawcze różnią się w zależności od płci.

Zatrzymanie krążenia następuje, gdy serce niespodziewanie przestaje skutecznie pompować krew, co prowadzi do szybkiego niedotlenienia mózgu i całego organizmu. Do najczęstszych przyczyn należą groźne zaburzenia rytmu serca (np. migotanie komór) oraz ostry zawał mięśnia sercowego.

Należy odróżnić nagłe zatrzymanie krążenia od zawału serca.

Ten pierwszy polega na zablokowaniu tętnicy wieńcowej i martwicy części mięśnia sercowego, ale serce z reguły nadal bije. Zawał jest jednak jedną z głównych przyczyn prowadzących do NZK. Nagłe zatrzymanie krążenia oznacza natychmiastowe ustanie mechanicznej pracy serca. Do innych przyczyn należą m.in. kardiomiopatie, wady zaworowe, zatorowość płucna czy zaburzenia elektrolitowe.

Większość osób traci przytomność nagle. U części pacjentów w ciągu doby poprzedzającej NZK mogą wystąpić: ból w klatce piersiowej, nagła duszność, kołatanie serca, zawroty głowy czy nudności. Natychmiastowe rozpoczęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO) przez świadków zdarzenia oraz użycie automatycznego defibrylatora (AED) zwiększają szanse na przeżycie pacjenta nawet kilkukrotnie.

Eksperci zajmujący się epidemiologią chorób układu krążenia zwracają uwagę na istotne różnice w objawach poprzedzających NZK u kobiet i mężczyzn.

U kobiet najczęstszym, nietypowym sygnałem ostrzegawczym na 24 godziny przed zatrzymaniem krążenia jest nagła, niemająca łatwych do określenia przyczyn duszność oraz znaczne osłabienie lub nudności.

Z kolei u mężczyzn dominującym objawem pozostaje ostry ból lub ucisk w klatce piersiowej (często promieniujący do szyi, żuchwy lub lewej ręki).

Ze względu na nietypowy przebieg objawów u kobiet, czas od wystąpienia pierwszych dolegliwości do wezwania Zespołu Ratownictwa Medycznego (numer 112 lub 999) bywa u nich dłuższy niż u mężczyzn. Kardiolodzy apelują, by kobiety nagłe pojawienie się duszności bez wyraźnej przyczyny przy chorobach współistniejących traktowały równie poważnie jak ból w klatce piersiowej u mężczyzn.

Dotychczas uważano, że głównym wskaźnikiem ryzyka jest niska frakcja wyrzutowa lewej komory serca. Jednak badania wykazały, że ponad dwie trzecie osób doświadczających NZK ma prawidłową frakcję wyrzutową, co oznacza, że opieranie się wyłącznie na tym parametrze pomija większość zagrożonych pacjentów.

Z pomocą przychodzą nowe metody analityczne i sztuczna inteligencja. Wykorzystując algorytmy uczenia maszynowego, naukowcy ustalili, że pojawienie się duszności w połączeniu ze zdiagnozowaną wcześniej chorobą wieńcową lub niewydolnością serca drastycznie podnosi ryzyko rychłego NZK. Sygnały ostrzegawcze pojawiają się zazwyczaj na co najmniej 15 minut przed zdarzeniem — to czas wystarczający na wezwanie służb ratunkowych. Niestety aż 81 proc. pacjentów zwleka z zadzwonieniem pod numer alarmowy, co drastycznie obniża szanse na przeżycie.

Kolejne badania wykazują, że powracające epizody kardiologiczne silnie sygnalizują rosnące ryzyko NZK. Pacjenci po ponownym zatorze tętnicy są ponad trzykrotnie bardziej narażeni na NZK.

Tak samo druga hospitalizacja podwaja ryzyko NZK, a każdy kolejny pobyt w szpitalu narastająco stymuluje to zagrożenie.

W Polsce około 70–80 proc.przypadków NZK ma miejsce w warunkach domowych. Polskie Towarzystwo Kardiologiczne podkreśla, że kluczowe dla zapobiegania NZK jest stałe leczenie nadciśnienia tętniczego, miażdżycy oraz zaburzeń rytmu serca (stosowanie statyn, leków przeciwkrzepliwych czy beta-blokerów), a także szybkie udrożnianie naczyń wieńcowych w przypadku ostrego zawału (angioplastyka).

Szybkie rozpoznanie objawów zwiastunowych, niezwłoczne wezwanie pogotowia ratunkowego oraz znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy i obsługi defibrylatora AED pozwalają zapobiec najgorszemu scenariuszowi, zanim dojdzie do nieodwracalnych zmian w mózgu, które rozpoczynają się już po 3–4 minutach od zatrzymania krążenia.

Źródła: Projekt AED, cedars-sinai.org, medicalnewstoday.com