Koniec cytologii na NFZ. Zmiany już od 1 sierpnia

Ministerstwo Zdrowia skierowało do publikacji rozporządzenie zmieniające zasady programu profilaktyki raka szyjki macicy. Jak informuje Rynek Zdrowia, nowe przepisy wejdą w życie 1 sierpnia 2026 r. Początkowo resort planował wprowadzić je wcześniej, jednak termin został przesunięty o dwa miesiące.

Od tego dnia klasyczna cytologia ma zniknąć z programu badań przesiewowych finansowanych przez NFZ. Podstawowym badaniem dla kobiet w wieku 25–64 lat będzie test molekularny HPV HR, wykrywający wysokoonkogenne typy wirusa brodawczaka ludzkiego. To właśnie przewlekłe zakażenie HPV jest głównym czynnikiem ryzyka rozwoju raka szyjki macicy.

Cytologia nie zniknie całkowicie, ale zmieni się jej rola. W przypadku dodatniego wyniku testu HPV HR wykonywana będzie cytologia na podłożu płynnym, czyli LBC. Pozwala ona dokładniej ocenić, czy w komórkach szyjki macicy doszło do nieprawidłowych zmian.

Zobacz także: ZUS skieruje na obserwację w szpitalu. Od 2027 r. zmienią się przepisy

Resort zdrowia podkreśla, że zmiana w programie profilaktyki nie jest przypadkowa. Opiera się na wynikach dużego polskiego badania, które objęło ponad 33 tys. kobiet. Jego końcowe wyniki opublikowano w czasopiśmie "The Lancet Regional Health – Europe".

Badanie wykazało, że test HPV HR niemal dwa razy skuteczniej niż klasyczna cytologia wykrywa stany przedrakowe szyjki macicy. Pilotaż prowadzono w latach 2019–2023 w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej. W projekt zaangażowane były m.in. Ministerstwo Zdrowia, Narodowy Instytut Onkologii, Narodowy Fundusz Zdrowia oraz ośrodki z różnych regionów kraju.

— Dziś ogłaszamy sukces naukowy, który ma konkretne znaczenie dla polskich pacjentek. Praca, jaką wykonał zespół pod przewodnictwem profesora Nowakowskiego powinna znaleźć konkretne odzwierciedlenie w poradniach ginekologiczno-położniczych posiadających kontrakt z NFZ, które są zobowiązane do realizacji programu profilaktyki raka szyjki macicy — mówiła minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

Zobacz także: Dramat na parkingu przed szpitalem. Nie żyje 75-letni mężczyzna

Prof. Andrzej Nowakowski z Narodowego Instytutu Onkologii zaznacza, że wyniki badania potwierdzają, iż Polska obrała właściwy kierunek zmian w profilaktyce raka szyjki macicy.

— Dzięki współpracy z Ministerstwem Zdrowia polskie kobiety mają dostęp do najnowocześniejszego i najskuteczniejszego narzędzia w profilaktyce raka szyjki macicy. Test HPV HR powinien stać się jedynym obowiązującym testem przesiewowym, a nasze dowody naukowe uzyskane w polskiej populacji potwierdzają słuszny kierunek zmian w systemie profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce — wyjaśnia prof. Nowakowski.

Ekspert apeluje też do placówek medycznych, ginekologów i położnych, aby w ramach programu profilaktycznego wykonywali pacjentkom testy HPV HR.

Po zmianach kobiety, które uzyskają ujemny wynik testu HPV HR i nie mają dodatkowych czynników ryzyka, będą mogły zgłosić się na kolejne badanie po pięciu latach. Częstsze kontrole będą dotyczyły m.in. pacjentek zakażonych HIV oraz kobiet przyjmujących leki obniżające odporność.

Przewidziano też okres przejściowy. Jeśli materiał do klasycznej cytologii zostanie pobrany przed wejściem w życie nowych przepisów, będzie oceniany jeszcze na dotychczasowych zasadach, ale nie dłużej niż do 31 sierpnia 2026 r.

Jak podkreśla dr hab. n. med. Beata Jagielska, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii, test HPV HR pozwala wykryć nie tylko stany przedrakowe, ale także obecność wirusa, który w przyszłości może prowadzić do rozwoju nowotworu. — To ważne, bo nawet w przypadku niezdiagnozowania raka po wykonaniu testu w danym momencie, ta wiedza automatycznie uruchamia zwiększoną czujność onkologiczną, zarówno u pacjentki, jak i lekarza prowadzącego — zaznacza.

Eksperci podkreślają, że nowoczesne badania przesiewowe mogą pomóc wcześniej wykrywać groźne zmiany i skuteczniej zapobiegać rakowi szyjki macicy.

Źrodła:

• Ministerstwo Zdrowia
• Rynek Zdrowia