Kozłek lekarski. Faktyczna pomoc czy tylko ziołowa legenda?

Kozłek lekarski to wieloletnia roślina, której najważniejszą częścią użytkową jest korzeń z unikalnym, intensywnym zapachem. To właśnie on zawiera związki bioaktywne badane pod kątem wpływu na układ nerwowy. Roślina ta już od dawna była wykorzystywana w medycynie ludowej głównie przy problemach z zasypianiem i nadmiernym pobudzeniem, co stopniowo zbudowało jej reputację "zioła na uspokojenie".

W czasach, gdy nie istniały syntetyczne środki nasenne ani uspokajające, takie zastosowanie miało praktyczne uzasadnienie i wartość. Z biegiem lat tradycyjne użycie zaczęto traktować jak dowód skuteczności, choć dopiero współczesne badania oddzieliły działanie od przekonań opartych wyłącznie na doświadczeniach i przekazach pokoleniowych.

Korzeń kozłka lekarskiego zawiera kilka grup związków, które są najczęściej analizowane w badaniach. Najważniejsze z nich to:

• kwasy walerenowe, które są uznawane za fundamentalne dla działania tej rośliny na układ nerwowy,
• walepotriaty, czyli związki z niestabilną strukturą, które częściowo rozpadają się podczas suszenia i przechowywania surowca,
• olejki eteryczne odpowiedzialne za charakterystyczny zapach korzenia.

To właśnie ze względu na nietrwałość niektórych substancji, działanie preparatów z kozłka może różnić się w zależności od jakości surowca, sposobu przetwarzania oraz formy produktu.

Badania nad wpływem kozłka lekarskiego na sen pokazują umiarkowane i nierówne efekty. U części osób obserwuje się skrócenie czasu zasypiania oraz indywidualną poprawę jakości snu, tym bardziej przy regularnym stosowaniu przez kilka tygodni. Jednocześnie wiele analiz nie wykazuje solidnej poprawy parametrów snu mierzonych przez długość snu lub liczbę nocnych wybudzeń.

To rozróżnienie jest fundamentalne, ponieważ pozytywne opinie często opierają się na zróżnicowanych odczuciach, a nie na jednoznacznych wynikach badań. Obecna wiedza wskazuje więc, że **kozłek jest pomocny dla niektórych osób, ale nie działa w sposób przewidywalny ani uniwersalny*.

Kozłek lekarski najczęściej pojawia się przy łagodnym obniżeniu napięcia nerwowego, a najbardziej przy przemęczeniu, trudnościach w wyciszeniu oraz uczuciu nadmiernego pobudzenia.

U części osób obserwuje się delikatny efekt uspokajający, który może ułatwiać odpoczynek po stresującym dniu lub sytuacji. Nie oznacza to jednak działania porównywalnego z lekami uspokajającymi ani solidnego wpływu na źródła przewlekłego stresu.

Kozłek nie zmniejsza obciążenia psychicznego wynikającego z długotrwałych problemów ani nie leczy zaburzeń lękowych. W takich sytuacjach jego działanie jest raczej słabo odczuwalne lub żadne, a oczekiwania często wyprzedzają rzeczywiste możliwości tej rośliny.

Preparaty z kozłka lekarskiego występują w różnych formach, najczęściej są to kapsułki, tabletki, nalewki oraz susz do zaparzania. Różnice między nimi nie sprowadzają się wyłącznie do wygody stosowania, ale przede wszystkim do zawartości substancji aktywnych.

Preparaty standaryzowane zawierają określoną ilość kwasów walerenowych, dlatego ich działanie jest bardziej przewidywalne. W przypadku herbat i naparów stężenie tych związków jest zwykle niższe i zmienne, więc ogranicza to siłę efektu. W badaniach najczęściej analizuje się dawki odpowiadające kilkuset miligramom suchego ekstraktu dziennie, stosowane systematycznie przez 3-4 tygodnie.

Jednorazowe przyjęcie niewielkiej ilości często nie daje odczuwalnych efektów, co też tłumaczy rozbieżne opinie osób, które miały z nim do czynienia.

Kozłek lekarski uznaje się za względnie bezpieczny przy krótkotrwałym stosowaniu u osób dorosłych, jednak nie jest obojętny dla organizmu. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane to:

• senność w ciągu dnia,
• bóle głowy,
• uczucie ciężkości w żołądku,
• sporadyczne zawroty głowy.

U części osób pojawia się reakcja paradoksalna, czyli wzrost pobudzenia zamiast wyciszenia. Preparaty z kozłka nie są zalecane kobietom w ciąży, ani karmiącym oraz dzieciom bez konsultacji ze specjalistą, ponieważ dane dotyczące bezpieczeństwa w tych grupach są ograniczone. Ostrożność jest wskazana także przy równoczesnym stosowaniu leków działających na układ nerwowy, w tym środków nasennych i uspokajających, ponieważ może dojść do nasilenia ich działania.

Kozłek lekarski nie jest ani uniwersalnym rozwiązaniem problemów ze snem i napięciem, ani całkowicie bezwartościową legendą ziołową. U części osób może przynieść odczuwalne wsparcie w wyciszeniu i zasypianiu, tym bardziej przy łagodnych dolegliwościach i regularnym stosowaniu. Jednocześnie jego działanie jest zmienne, umiarkowane i mocno zależne od formy preparatu oraz indywidualnej reakcji organizmu. Dlatego warto traktować kozłek jak możliwe uzupełnienie codziennych nawyków wspierających regenerację, a nie rozwiązanie wszystkich problemów związanych ze stresem i snem.

Źródła: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4695638/ https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9914926/ https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/2515690X20967323 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4394901/

Źródła

1. NaukaJedzenia.pl