Mylący i wczesny objaw alzheimera. Dotyka 80-90 proc. pacjentów

Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie "Neurology" ujawniło, że zaburzenia powonienia mogą pojawiać się na wiele lat przed problemami z pamięcią. Osoby posiadające gen APOE4 – dobrze znany czynnik ryzyka choroby Alzheimera – częściej traciły zdolność rozpoznawania zapachów około 65. roku życia.

Analiza obejmowała 865 osób obserwowanych przez pięć lat. U nosicieli genu wykryto aż o 37 proc. gorszą wrażliwość węchową w porównaniu z osobami, które go nie posiadały.

Autorzy badania podkreślili, że węch może pełnić funkcję "biologicznego wczesnego ostrzegania" – pierwsze zmiany degeneracyjne w mózgu zachodzą właśnie w obrębie kory węchowej, czyli tam, gdzie przetwarzane są sygnały zapachowe.

Zobacz także: Nie tylko szybkie mruganie. Te objawy alzheimera widać na twarzy

Węch to nie tylko zmysł, który pozwala cieszyć się aromatem kawy czy kwiatów. Jego receptory mają bezpośrednie połączenie z hipokampem i ciałem migdałowatym – obszarami odpowiedzialnymi za pamięć i emocje.

Gdy dochodzi do zmian neurodegeneracyjnych, te struktury ulegają uszkodzeniu, co tłumaczy, dlaczego utrata węchu często pojawia się wcześniej niż objawy poznawcze.

Jak opisano w przeglądzie naukowym "Neuropsychiatric Disease and Treatment", aż 80–90 proc. pacjentów z chorobą Alzheimera ma różnego stopnia dysfunkcję węchową.

Z kolei badanie "JAMA Neurology" pokazało, że osoby z upośledzonym rozpoznawaniem zapachów mają ponad dwukrotnie większe ryzyko przejścia od łagodnych zaburzeń poznawczych do otępienia w ciągu kilku lat.

Osłabienie powonienia może występować również w innych chorobach neurodegeneracyjnych, takich jak parkinson, choroba Huntingtona czy stwardnienie rozsiane. Czasem jest następstwem udaru mózgu lub urazu głowy.

Nie można też zapominać o częstszych przyczynach, jak infekcje dróg oddechowych, zapalenie zatok, alergie, polipy nosa czy skutki uboczne niektórych leków.

Z tego powodu sama utrata węchu nie stanowi jeszcze diagnozy alzheimera. To jednak sygnał, którego nie należy lekceważyć, zwłaszcza u osób po 60. roku życia lub z rodzinnym obciążeniem chorobami otępiennymi.

Utrata węchu po przeziębieniu lub COVID-19 najczęściej ustępuje w ciągu kilku tygodni. Jeżeli jednak pogorszenie utrzymuje się ponad dwa miesiące lub zapachy wydają się "inne niż zwykle", warto skonsultować się z laryngologiem.

Osoby starsze lub z rozpoznanym genem APOE4 powinny omówić z lekarzem możliwość dodatkowych badań neurologicznych.

Nie ma powodu do paniki, ale utrata węchu to sygnał, którego nie wolno bagatelizować. Może być efektem banalnego przeziębienia albo pierwszym objawem poważniejszych zmian w mózgu. Wczesna diagnostyka daje szansę na szybsze wdrożenie profilaktyki i terapii spowalniających rozwój otępienia.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. Neurology
2. JAMA Neurology
3. Neuropsychiatric Disease and Treatment