Naczyniak wątroby to najczęstsza zmiana łagodna. Kiedy wymaga kontroli?

Naczyniak wątroby to patologiczny splot naczyń krwionośnych, stanowiący skupisko drobnych, wypełnionych krwią przestrzeni śródbłonkowych. Należy do zmian łagodnych, co oznacza, że nie wrasta do sąsiednich tkanek ani nie rozprzestrzenia się do innych narządów. To najczęstszy niezłośliwy guz wątroby, diagnozowany u 3 do 5 procent dorosłych, przy czym u kobiet pojawia się nawet kilka razy częściej niż u mężczyzn.

Zdecydowana większość naczyniaków osiąga rozmiar od kilku milimetrów do 4 cm. Zmiany przekraczające 5 cm uznaje się za duże, choć termin "naczyniak olbrzymi" część klasyfikacji rezerwuje dopiero dla struktur powyżej 10 cm. Najczęściej rozpoznaje się je między 30. a 50. rokiem życia. Obecność takiej zmiany nie niesie ryzyka transformacji złośliwej ani nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia.

Mechanizm powstawania naczyniaków nie został w pełni poznany, ale przeważnie uznaje się je za zmiany wrodzone lub za malformacje naczyniowe. Malformacja naczyniowa to nieprawidłowo zbudowane naczynie lub grupa naczyń. Zalążek tworzy się jeszcze w życiu płodowym, kiedy naczynia krwionośne w wątrobie rozwijają się nieprawidłowo i układają w niewielki splot. Taka zmiana często jest przez lata niezauważana i może powiększać się stopniowo przez całe życie.

Na jej wzrost wpływają hormony płciowe, głównie estrogeny, dlatego u kobiet naczyniaki są na ogół większe i częstsze. Co ważne, ta zmiana nie ma związku z tym, co jemy oraz pijemy. Alkohol, tłusta dieta oraz otyłość obciążają wątrobę na wiele sposobów, ale nie odpowiadają za powstanie naczyniaka. Nie da się więc temu zapobiec stylem życia ani specjalną dietą.

Mały naczyniak nie daje objawów, ponieważ miąższ wątroby nie jest unerwiony czuciowo. Ból pojawia się dopiero wtedy, gdy coś rozciąga torebkę otaczającą narząd albo uciska sąsiednie struktury. Drobna, od kilku milimetrów do 2 cm zmiana niczego nie napina.

Objawy kliniczne zgłasza zaledwie 11-14 procent osób z naczyniakiem, a dotyczy to przeważnie zmian dużych, przekraczających 4-5 cm. Manifestują się one tępym bólem w prawym podżebrzu oraz wczesnym uczuciem pełności po posiłku. Z tego powodu większość naczyniaków wykrywana jest przypadkowo podczas rutynowego badania USG jamy brzusznej.

Pierwszym badaniem jest zwykle USG jamy brzusznej, na którym mały naczyniak wygląda jak jednolita, jasna zmiana z gładkimi brzegami. Taki obraz często wystarcza do rozpoznania zmiany. Przy większych albo niejasnych przypadkach lekarz zleca dodatkowo tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny z podaniem kontrastu.

W tym przypadku ważny jest charakterystyczny sposób, w jaki kontrast wypełnia naczyniaka. Najpierw barwią się brzegi zmiany w postaci grudek, a potem wypełnienie powoli przesuwa się do środka. Ten wzorzec odróżnia naczyniaka od guzów wymagających pilnej diagnostyki. Badania krwi są zazwyczaj prawidłowe, dlatego nie przydają się do rozpoznania. Biopsję wykonuje się rzadko, ponieważ nakłucie silnie unaczynionej zmiany niesie ryzyko krwawienia.

Mały naczyniak potwierdzony na obrazowaniu przeważnie nie wymaga żadnej kontroli i lekarz traktuje go jak nieszkodliwą zmianę. Obserwację zaleca się wtedy, gdy naczyniak jest duży, ma nietypowy obraz albo rośnie. W takich sytuacjach lekarz proponuje powtórne USG za 6 do 12 miesięcy, aby ocenić, czy zmiana się powiększa. Brak dynamiki wzrostu w tym okresie pozwala na odstąpienie od dalszych badań.

Większość naczyniaków zachowuje stały rozmiar. Granicę czujności wyznacza wielkość około 5-centymetrowa oraz pojawienie się dolegliwości. Konsultacji wymaga również planowana ciąża lub wdrożenie terapii hormonalnej, ponieważ estrogeny mogą wpływać na powiększanie się zmiany.

Estrogeny to żeńskie hormony płciowe, których wysoki poziom może przyspieszać wzrost naczyniaka. Z tego powodu szczególną uwagę zwraca się na ciążę, antykoncepcję hormonalną oraz hormonalną terapię zastępczą stosowaną w okresie menopauzy.

W ciąży poziom estrogenów rośnie wielokrotnie, dlatego zmiana może się powiększyć. U większości kobiet przebieg ciąży z naczyniakiem jest spokojny i kończy się bez powikłań. Sama obecność tej zmiany nie jest też przeciwwskazaniem do tabletek antykoncepcyjnych. Warto natomiast poinformować lekarza o naczyniaku przed rozpoczęciem terapii hormonalnej, aby mógł ocenić sytuację oraz w razie potrzeby zaplanować kontrolę.

Zdecydowana większość naczyniaków nie wymaga interwencji medycznej. Po leczenie zabiegowe sięga się wyłącznie w ściśle określonych przypadkach. Wskazaniem do operacji są:

• uporczywe dolegliwości bólowe,
• szybki wzrost zmiany,
• ucisk na sąsiednie narządy utrudniający ich pracę.

Rzadkim, ale poważnym wskazaniem jest pęknięcie naczyniaka grożące krwawieniem do jamy brzusznej.

W wybranych przypadkach rozważa się też wyłuszczenie guza lub wycięcie fragmentu miąższu wątroby. Stosuje się też mniej inwazyjne techniki, takie jak embolizacja (zamknięcie naczyń) odżywiających zmianę. Decyzję podejmuje zespół specjalistów, ponieważ sam zabieg również niesie ryzyko powikłań. Z tego powodu operuje się dopiero wtedy, gdy korzyść zdecydowanie przewyższa zagrożenia.

Naczyniak wątroby w większości przypadków jest niegroźną zmianą. Można z nią normalnie żyć i co więcej, wiele osób nigdy się o niej nie dowiaduje. Samo wykrycie nie oznacza choroby ani konieczności leczenia. O ewentualnej kontroli zawsze decyduje lekarz na podstawie wielkości oraz obrazu zmiany.

Źródła:

1. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470283/
2. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9123408/
3. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3736799/
4. Hepatology Communications, https://journals.lww.com/hepcomm/fulltext/2024/11010/practical_approach_to_diagnose_and_manage_benign.24.aspx
5. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10472124/