Naturalny antybiotyk. Zatrzymuje starzenie się i gasi stan zapalny
Sięgamy po niego podczas bólu gardła, przeziębienia oraz spadku odporności z przekonaniem, że to naturalne antidotum. Propolis to produkt pszczeli, który ma aktywne biologicznie składniki, ale nie działają one tak jak lek. Zanim uznasz go za naturalny zamiennik lekarstwa, warto poznać jego rzeczywiste możliwości oraz ograniczenia.
Czym właściwie jest propolis i jak powstaje?
Propolis, czyli kit pszczeli, powstaje głównie z żywic zbieranych przez pszczoły z pąków przeróżnych roślin i drzew, np. brzóz. Owady następnie mieszają to z woskiem oraz własnymi wydzielinami i w ten sposób powstaje lepki materiał z silnym zapachem. W ulu służy do uszczelniania szczelin oraz ograniczania rozwoju drobnoustrojów.
Skład nie jest stały, ale zwykle zawiera około 50% żywic roślinnych, 30% wosku, 10% olejków eterycznych oraz niewielkie ilości pyłku. Obecne są też flawonoidy i kwasy fenolowe, czyli związki z aktywnością biologiczną, które są przedmiotem badań laboratoryjnych.
Propolis – właściwości i zastosowanie
Propolis a bakterie – co podpowiada nauka?
Badania laboratoryjne pokazują, że propolis hamuje wzrost niektórych bakterii, w tym szczepów z rodzaju Staphylococcus oraz Streptococcus. Dzieje się tak głównie dzięki obecności flawonoidów oraz kwasów fenolowych, które są w stanie uszkadzać ścianę komórkową drobnoustrojów oraz zaburzać ich metabolizm. To jednak wyniki badań in vitro, czyli prowadzonych poza organizmem człowieka. W warunkach klinicznych dane są na ten moment jeszcze ograniczone.
Propolis nie zastępuje antybiotyku w leczeniu zapalenia płuc, anginy ropnej ani zakażeń układu moczowego. Może być jedynie pomocny przy łagodnych stanach w obrębie jamy ustnej.
Działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne
Propolis zawiera polifenole, czyli związki roślinne z potencjałem antyoksydacyjnym. W badaniach laboratoryjnych wykazano, że mogą one ujarzmiać wolne rodniki, czyli reaktywne cząsteczki tlenu uszkadzające komórki. Dla większego zobrazowania, wolne rodniki przyczyniają się do szybszego starzenia.
Część badań sugeruje również podobny wpływ na substancje w organizmie odpowiedzialne za rozwój stanu zapalnego, takie jak cytokiny. To białka regulujące odpowiedź immunologiczną. Można z tego wywnioskować, że propolis wykazuje potencjał przeciwzapalny. Trzeba jednak zaznaczyć, że większość danych pochodzi z badań in vitro oraz na modelach zwierzęcych.
Wpływ na odporność – rzeczywiste wsparcie czy mit?
Propolis ma ciekawe argumenty do tego, by wspierać odporność, ponieważ zawiera związki bioaktywne, które w badaniach laboratoryjnych wpływały na aktywność komórek układu immunologicznego. Chodzi między innymi o makrofagi oraz limfocyty, czyli komórki odpowiedzialne za rozpoznawanie i usuwanie drobnoustrojów.
Część niewielkich badań z udziałem ludzi sugeruje skrócenie czasu trwania infekcji górnych dróg oddechowych, ale wyniki nie są jednoznaczne. Wiele osób odczuwa poprawę, ale nauka nie potwierdza tego w sposób jednoznaczny w dużych, dobrze zaplanowanych badaniach.
Zastosowanie miejscowe – gardło, jama ustna, skóra
Propolis jest często stosowany miejscowo w postaci sprayów do gardła, kropli oraz maści. W obrębie jamy ustnej może ograniczać rozwój bakterii osadzających się na zębach oraz łagodzić podrażnienia dziąseł. W niektórych badaniach obserwowano poprawę stanu błony śluzowej przy aftach oraz drobnych stanach zapalnych.
Na skórze stosuje się go przy niewielkich otarciach oraz zmianach trądzikowych, ponieważ wykazuje aktywność przeciwdrobnoustrojową. Nie zastępuje jednak leczenia dermatologicznego przy rozległych zakażeniach ani głębokich ranach. Może wywołać reakcję alergiczną u osób uczulonych na produkty pszczele.
Skład, dawka i bezpieczeństwo
Skład propolisu różni się w zależności od regionu oraz roślin, z których pszczoły zbierają żywicę. W związku z tym zawartość flawonoidów oraz kwasów fenolowych może mocno się wahać. W preparatach doustnych dawki ekstraktu zwykle mieszczą się w zakresie od kilkudziesięciu do kilkuset miligramów na dobę, ale nie ma jednej oficjalnie ustalonej normy.
Propolis jest niestety w stanie wywoływać reakcje alergiczne, najbardziej u osób uczulonych na jad pszczeli oraz inne produkty pszczele. U dzieci, kobiet w ciąży oraz osób przyjmujących leki warto zachować ostrożność i skonsultować stosowanie z lekarzem.
Kiedy jest dobrym pomysłem, a kiedy niekoniecznie?
Propolis może spisać się przy łagodnym podrażnieniu gardła, niewielkich zmianach w jamie ustnej oraz drobnych problemach skórnych. Ważne jest to, żeby nie występowały objawy takie jak wysoka gorączka lub silny ból. W lżejszych sytuacjach może być traktowany jak wsparcie objawowe. Nie jest natomiast dobrym wyborem przy zakażeniach wymagających antybiotyku, nasilonym stanie zapalnym ani chorobach przewlekłych.
Jeśli objawy utrzymują się kilka dni, nasilają się lub towarzyszy im osłabienie, konieczne jest udanie się do lekarza. Propolis nie jest w stanie zastąpić zaleconego leczenia przez lekarza.
Propolis zawiera aktywne związki roślinne, które w badaniach laboratoryjnych wykazują określone działania. Może być pomocny przy łagodnych dolegliwościach. Lecz nie jest naturalnym odpowiednikiem antybiotyku ani uniwersalnym wsparciem odporności. Jego skuteczność zależy od składu, dawki oraz indywidualnej reakcji organizmu. Najlepiej widzieć w nim uzupełnienie, a nie zamiennik leczenia, gdy sytuacja wymaga interwencji medycznej.
Źródła:
- National Library of Medicine, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3872021/
- National Library of Medicine, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6600457/
- National Library of Medicine, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9740431/
- National Library of Medicine, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7928728/
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
