Nie każdy powinien je jeść w sezonie pylenia. Jabłka a wiosenna alergia

U części osób uczulonych na pyłki drzew, najczęściej brzozy, organizm reaguje na jabłko w podobny sposób, ponieważ zawiera ono białka zbliżone do tych obecnych w pyłkach. To zjawisko nazywa się reakcją krzyżową, czyli sytuacją, w której układ odpornościowy nie rozróżnia dokładnie źródła alergenu i uruchamia tę samą odpowiedź.

Najwięcej tych białek znajduje się w surowym jabłku, głównie blisko skórki, dlatego objawy pojawiają się zwykle już w kilka minut po ugryzieniu. Nawet niewielka ilość jest w stanie wywołać swędzenie lub pieczenie w jamie ustnej, tym bardziej w okresie intensywnego pylenia, gdy organizm jest już "pobudzony".

Warto wiedzieć, że takie reakcje częściej dotyczą świeżych, nieobranych owoców, a u wielu osób obrane lub poddane obróbce cieplnej jabłko jest lepiej tolerowane, ponieważ wysoka temperatura zmienia strukturę tych białek.

Zwykle chodzi o połączenie jabłek z pyłkami brzozy, bo właśnie ta reakcja krzyżowa jest opisywana najczęściej u osób z wiosennym katarem siennym. Dla układu odpornościowego część białek obecnych w surowym jabłku jest podobna do białek brzozy, dlatego po zjedzeniu owocu mogą pojawić się szybkie objawy w ustach i gardle.

Szacuje się, że taki problem zgłasza nawet do 70 procent dorosłych uczulonych na pyłki brzozy, choć nasilenie reakcji jest bardzo różne.

Objawy tej reakcji często są na tyle łagodne, że wiele osób je ignoruje lub nie łączy ich z jedzeniem jabłka. Najczęściej pojawia się:

• swędzenie języka, podniebienia albo warg,
• lekkie pieczenie lub uczucie mrowienia, które zaczyna się już po kilku minutach od zjedzenia surowego owocu,
• niekiedy także niewielki obrzęk warg lub uczucie "drapania" w gardle (szybko mija, dlatego często jest bagatelizowane).

Taki zestaw objawów określa się zespołem alergii jamy ustnej, czyli miejscową reakcją ograniczoną głównie do ust i gardła. Warto zwrócić uwagę na to, czy objawy się powtarzają, ponieważ ich regularność jest dużą podpowiedzią, że nie chodzi o przypadek, tylko o powtarzalną reakcję organizmu.

Różnica w tolerancji między surowym a przetworzonym jabłkiem wynika przede wszystkim z tego, jak zachowują się białka owocu pod wpływem temperatury. Białka odpowiedzialne za reakcję krzyżową są wrażliwe na ciepło, dlatego pieczenie, gotowanie lub duszenie zmienia ich strukturę, przez co przestają być rozpoznawane przez układ odpornościowy jako zagrożenie.

Właśnie dlatego wiele osób odczuwających dyskomfort po zjedzeniu surowego owocu, bez problemu toleruje jabłka pieczone, musy czy kompoty. Warto też pamiętać, że największe stężenie alergennych białek znajduje się tuż pod skórką, dlatego obranie owocu dodatkowo zmniejsza ryzyko objawów. Jak widać, sposób przygotowania ma rzeczywisty wpływ i w sezonie pylenia może decydować o tym, czy jabłko zostanie dobrze przyjęte przez organizm.

Nie każdy alergik musi całkowicie rezygnować z jabłek, ponieważ reakcja na ten owoc jest bardzo indywidualna i zależy od stopnia uczulenia oraz aktualnego obciążenia organizmu pyłkami. W niektórych przypadkach objawy pojawiają się tylko w okresie intensywnego pylenia, a poza sezonem jabłko nie wywołuje żadnej reakcji. Liczy się także ilość, ponieważ niewielki kawałek zwykle jest lepiej tolerowany niż całe jabłko zjedzone na raz.

Pomocne jest obserwowanie reakcji organizmu w różnych momentach sezonu oraz wybieranie form, które są łagodniejsze. Chodzi głównie o mniejsze porcje lub inne odmiany, które u niektórych osób wywołują słabszą odpowiedź organizmu. Jeśli objawy są mocne lub się nasilają, lepiej zachować ostrożność i nie traktować tego jak przypadkowej reakcji.

Podobną reakcję jak jabłka mogą wywoływać inne surowe owoce oraz warzywa, które zawierają białka przypominające te obecne w pyłkach drzew. Najczęściej wymienia się:

• gruszkę,
• brzoskwinię,
• wiśnię,
• śliwkę,
• marchew i seler.

Jak widać na liście znalazły się produkty, które dla wielu osób uchodzą za bezpieczne i zdrowe. U osób uczulonych na pyłki brzozy taka zależność jest dobrze znana, choć nie każdy reaguje na wszystkie te produkty w ten sam sposób. Tak naprawdę, jeśli po jabłku pojawia się dyskomfort, warto przyjrzeć się również reakcji organizmu po innych podobnych produktach, tym bardziej jedzonych na surowo.

Warto przyjrzeć się temu dokładniej, gdy objawy pojawiają się regularnie po konkretnych produktach lub zaczynają się nasilać, na przykład obejmują nie tylko usta, ale też gardło lub powodują mocny obrzęk. Sygnałem do sprawdzenia jest też sytuacja, w której reakcja pojawia się coraz szybciej albo po coraz mniejszej ilości jedzenia. W takim przypadku pomocna jest konsultacja z alergologiem oraz wykonanie testów, które potwierdzą, czy chodzi o reakcję krzyżową, czy o osobną alergię pokarmową.

Często stosuje się testy skórne lub badania krwi, które oceniają obecność przeciwciał IgE, czyli białek odpowiedzialnych za reakcje alergiczne. Dzięki temu można dokładniej określić, które produkty wywołują objawy i jak duże jest ryzyko ich nasilenia.

Jabłka są bez wątpienia wartościowym elementem diety, ale w sezonie pylenia nie u każdego będą tak samo dobrze tolerowane. Jeśli po ich zjedzeniu pojawia się swędzenie, pieczenie lub dyskomfort w jamie ustnej, nie warto tego lekceważyć. Taka reakcja jest ważną wskazówką mówiącą o tym, że organizm inaczej odpowiada na niektóre produkty właśnie wiosną.

Źródła:

1. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28161953/
2. Wiley, OnLine Library, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1002/iid3.410