Nie tylko problemy z pamięcią. Alzheimera zdradzi też ciało

Pierwsze symptomy choroby Alzheimera dotyczą zwykle pamięci epizodycznej. Chorzy zaczynają zapominać niedawne wydarzenia, mają trudności z przypominaniem sobie imion, dat czy miejsc.

Dołączają do tego kłopoty z mową: ograniczona płynność, trudność w dobieraniu słów, a czasem afazja, czyli utrata zdolności do rozumienia i tworzenia wypowiedzi. Charakterystyczne są także zaburzenia funkcji wykonawczych – pacjent ma problem z planowaniem prostych czynności, organizacją dnia czy elastycznym reagowaniem na nowe sytuacje.

W miarę postępu choroby dochodzi do zmian nastroju i zachowania: od apatii, poprzez lęk i depresję, aż po agresję czy urojenia. Zaburzenia neuropsychiatryczne dotyczą ponad 90 proc. chorych.

Zobacz także: 28-latek usłyszał diagnozę raka. "Najpierw zauważyłem guzek"

Choć najczęściej alzheimer kojarzy się z problemami pamięci, to choroba stopniowo wpływa również na funkcjonowanie ciała. Już na wczesnym etapie można zauważyć spowolnienie chodu, utratę równowagi czy trudności w wykonywaniu prostych ruchów. Z czasem pojawia się sztywność mięśni, drżenie rąk, zmiany w sposobie chodzenia – charakterystyczne "szuranie" nogami. Chorzy częściej się przewracają, mają problemy z siadaniem i wstawaniem, a w późniejszym etapie również z kontrolą potrzeb fizjologicznych.

U wielu osób dochodzi do utraty węchu, zaburzeń widzenia i słuchu, które mogą wyprzedzać rozwój otępienia o kilka lat.

Zobacz także: Prosta metoda na szybkie zapamiętywanie. Opracował ją neurobiolog

Na podstawie badania opublikowanego w "Journal of the American Geriatrics Society" w 2018 roku wykazano, że prędkość chodu może być wczesnym sygnałem rozwoju demencji, w tym choroby Alzheimera. Naukowcy przeanalizowali dane blisko 4 tysięcy osób powyżej 60. roku życia i odkryli, że wolniejsze tempo poruszania się wiąże się z istotnie większym ryzykiem otępienia. Co ważne, nie chodzi jedynie o sam fakt chodzenia wolniej niż inni, ale także o to, jak szybko prędkość chodu spada na przestrzeni kilku lat.

U osób, które w krótkim czasie znacząco zwolniły, ryzyko rozwoju demencji było wyraźnie wyższe niż u rówieśników zachowujących stabilne tempo. Zmiany te były niezależne od stanu funkcji poznawczych, czyli nawet przy braku widocznych problemów z pamięcią, uwagą czy orientacją, samo spowolnienie chodu mogło być wczesnym objawem zbliżających się zaburzeń.

Badacze podkreślają, że chodzenie to proces bardziej złożony, niż mogłoby się wydawać. Wymaga sprawnej współpracy układu ruchu i wielu obszarów mózgu, w tym kory przedczołowej odpowiedzialnej także za funkcje poznawcze. Dlatego pogorszenie w jednej sferze, np. spadek koordynacji ruchowej, może sygnalizować nadchodzące problemy pamięciowe.

Z kolei badania opublikowane w "Current Biology" pokazują, że subtelne zmiany w sposobie chodzenia mogą być jednym z pierwszych objawów choroby Alzheimera. Naukowcy sprawdzali tzw. integrację ścieżki – zdolność do orientowania się w przestrzeni i powrotu do punktu wyjścia tylko na podstawie sygnałów z własnego ruchu. U osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi typowymi dla alzheimera zaobserwowano dwa charakterystyczne problemy: zbyt mocne skręcanie przy próbie powrotu oraz większą chaotyczność kierunku i dystansu.

Nie są to zwykłe skutki starzenia, ale wynik zmian w korze śródwęchowej, jednym z pierwszych obszarów mózgu objętych chorobą.

Oznacza to, że proste testy nawigacyjne, a nawet obserwacja chodu, mogą w przyszłości stać się czułym narzędziem w wykrywaniu alzheimera na bardzo wczesnym etapie, jeszcze przed wystąpieniem poważnych problemów z pamięcią.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. WHO
2. MZ
3. Current Biology
4. Journal of the American Geriatrics Society
5. Zwrotnik Raka