"Niegroźny" szum w uszach? Sygnał niedoborów, zaburzeń krążenia

Szum w uszach (łac. tinnitus) oznacza słyszenie dźwięków - piszczenia, brzęczenia, szumu fal czy dzwonienia - mimo braku bodźca akustycznego w otoczeniu. Medycyna rozróżnia dwie postacie tego zjawiska:

• Szum subiektywny (najczęstszy) - słyszalny wyłącznie przez pacjenta. Powstaje w drodze słuchowej lub w ośrodkowym układzie nerwowym. Gdy komórki rzęsate w ślimaku ulegają uszkodzeniu, mózg z powodu braku prawidłowych sygnałów generuje własny, zastępczy dźwięk.
• Szum obiektywny (rzadki) - ma rzeczywiste źródło w organizmie - najczęściej w naczyniach krwionośnych lub mięśniach zlokalizowanych blisko ucha. Bywa słyszalny również dla lekarza przeprowadzającego badanie stetoskopem.

Szum tętniący (tinnitus pulsatile) ma rytm zgodny z akcją serca. Pacjent słyszy w uchu własne tętno przypominające rytmiczne stukanie lub pulsowanie. Podłoże tej dolegliwości jest najczęściej naczyniowe.

Nadciśnienie tętnicze, miażdżyca czy zmiany w ścianach naczyń zmieniają naturalny, równomierny przepływ krwi w tętnicach biegnących w sąsiedztwie ucha wewnętrznego na przepływ burzliwy (turbulencyjny). Powstająca wibracja jest odbierana przez narząd słuchu jako dźwięk. Szum tętniący zawsze wymaga diagnostyki lekarskiej (osłuchiwania okolicy usznej oraz badań naczyniowych).

Niedobór żelaza prowadzi do anemii, w której spada poziom hemoglobiny - białka odpowiedzialnego za transport tlenu do komórek. W warunkach niedotlenienia wrażliwe komórki słuchowe ślimaka reagują zaburzeniem funkcjonowania, co nasila percepcję szumów oraz przytępia słuch.

Organizm próbuje kompensować niedotlenienie poprzez zwiększenie objętości wyrzutowej serca. Przyspieszony i silniejszy przepływ krwi w naczyniach potęguje słyszalność szumów w głowie. Anemii towarzyszy bladość skóry, przewlekłe zmęczenie oraz duszność przy wysiłku. Podstawą diagnostyki jest morfologia krwi oraz poziom ferrytyny.

Witamina B12 (kobalamina) jest niezbędna do syntezy mieliny - tłuszczowej osłonki izolującej włókna nerwowe i zapewniającej prawidłowe przewodzenie impulsów, również w nerwie słuchowym. Jej niedobór prowadzi do zaburzeń mielinizacji i uszkodzeń nerwów, a także do anemii megaloblastycznej.

Na niedobory B12 narażeni są seniorzy, weganie, osoby z zaburzeniami wchłaniania w żołądku oraz pacjenci długotrwale przyjmujący metforminę. Zapas witaminy B12 w wątrobie wystarcza na kilka lat, dlatego objawy jej niedoboru mogą ujawniać się z dużym opóźnieniem.

Magnez i cynk są badane pod kątem ochrony narządu słuchu. Magnez reguluje działanie glutaminianu - pobudzającego neuroprzekaźnika, którego nadmiar prowadzi do uszkodzenia komórek ucha wewnętrznego (tzw. ekscytotoksyczności). Cynk występuje w wysokim stężeniu w strukturach ślimaka i wpływa na przekazywanie sygnałów nerwowych.

Mimo że część badań sugeruje poprawę po suplementacji u osób z potwierdzonym brakiem tych minerałów, brakuje dowodów na celowość ich rutynowego stosowania bez zdiagnozowanego niedoboru. Ewentualny niedobór należy jednak wyrównać pod kontrolą lekarza, pamiętając, że nadmiar cynku zaburza wchłanianie miedzi.

Ekspozycja na hałas przekraczający 85 dB niszczy nieodwracalnie komórki rzęsate ślimaka, co czyni hałas główną przyczyną trwałego tinnitusu. Ponadto szereg substancji wykazuje działanie ototoksyczne (uszkadzające ucho wewnętrzne) - należą do nich niektóre antybiotyki aminoglikozydowe, pętlowe leki moczopędne, leki cytostatyczne oraz wysokie dawki kwasu acetylosalicylowego.

Stres i napięcie emocjonalne, choć rzadko wywołują szum bezpośrednio, silnie wzmagają jego odczuwanie poprzez pobudzenie układu nerwowego i skupienie uwagi na dźwięku. Nie wolno odstawiać samodzielnie przepisanych leków, a o zamianie preparatu powinien zadecydować lekarz po analizie korzyści i ryzyka.

Do objawów związanych z szumem w uszach, które wymagają pilnej konsultacji laryngologicznej lub neurologicznej, należą:

• szum występujący wyłącznie w jednym uchu (może wskazywać na proces rozrostowy, np. nerwiaka nerwu słuchowego),
• nagłe pogorszenie lub utrata słuchu (stan nagły wymagający natychmiastowego leczenia),
• szum o charakterze tętniącym (zgodny z biciem serca),
• współwystępujące zawroty głowy, mdłości lub zaburzenia równowagi.

Diagnostyka obejmuje badanie otoskopowe, audiometrię tonalną, a przy podejrzeniu przyczyny naczyniowej lub guza - rezonans magnetyczny albo tomografię.

Szum w uszach jest sygnałem wysyłanym przez organizm, którego nie należy ignorować. Może wynikać ze zmian naczyniowych, uszkodzeń słuchu lub niedoborów żywieniowych. Wczesne wykrycie przyczyny i wdrożenie odpowiedniego leczenia daje największe szanse na złagodzenie lub całkowite wyeliminowanie uciążliwych dźwięków.

Źródła:

1. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430809/
2. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12250305/
3. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12698411/
4. Springer Nature Link, https://link.springer.com/article/10.1186/s43163-026-01062-y
5. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9580398/
6. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13051942/
7. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430809/
8. American Academy of Otolaryngology, https://www.rcot.org/2021/pdf/CPG-Tinnitus03-10-2016.pdf