Niepokojący projekt widmo. Kto ma udawać psychoterapeutę? "Gdybym był pacjentem, czułbym niepokój"

Katarzyna Prus
sejmNa zdjęciu - Marta Golbik i Błażej Kmieciak
Źródło zdjęć: © East News, Facebook, Getty, X • Zdjęcie wygenerowane przy pomocy AI

Choć prace nad ustawą o zawodzie psychoterapeuty dopiero wróciły do Sejmu, zdążyły już na nowo rozpalić emocje. Nowa wersja projektu została przyjęta, mimo że jej treść nie została wcześniej opublikowana. Przedstawiciele środowiska alarmują, a Błażej Kmieciak z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich mówi wprost: – Mamy chaos i tajemnice, które tej sprawie kompletnie nie służą.

  • Projekt widmo w Sejmie: Nowa wersja projektu ustawy o zawodzie psychoterapeuty i samorządzie zawodowym trafiła do podkomisji sejmowej i została przyjęta z 11 obszernymi poprawkami, mimo że jej pełna treść nie została wcześniej upubliczniona.
  • Oburzenie ekspertów i brak debaty: Przedstawiciele środowiska alarmują, że strona społeczna nie miała możliwości zapoznania się ze 100-stronicowym dokumentem przed głosowaniem, a zgłoszone wcześniej uwagi pominięto.
  • Odpowiedź przewodniczącej podkomisji: Posłanka Marta Golbik (KO) odpiera zarzuty o brak transparentności.
  • Główne zarzuty merytoryczne: Psychoterapeutą wciąż będzie mógł zostać absolwent dowolnego kierunku magisterskiego.
  • Podejrzenia o konflikt interesów: W środowisku pojawiają się pytania o powiązania rodzinne i personalne posłanki Marty Golbik.
  • Stanowisko Ministerstwa Zdrowia: Resort nie odniósł się do zarzutów o utajnianie dokumentu, ale zapowiada, że ustawa ustanowi psychoterapeutę samodzielnym zawodem medycznym, wprowadzi rejestr, obowiązkową tajemnicę zawodową oraz Państwowy Egzamin Psychoterapeuty.

Projekt widmo

Wokół ustawy o zawodzie psychoterapeuty i samorządzie zawodowym znowu jest gorąco. Prace nad tymi regulacjami właśnie wróciły do Sejmu, ale eksperci alarmują, że to projekt widmo, bo jego treść – wbrew wcześniejszym zapewnieniom – nie została do tej pory upubliczniona przez resort zdrowia. 

Tymczasem to właśnie MZ powołało specjalny zespół, który miał "wypracować rozwiązania" na potrzeby dalszych prac nad ustawą w Sejmie. Nic więc dziwnego, że zaangażowani w tę sprawę eksperci spodziewali się oficjalnej prezentacji efektów tych prac oraz szerokiej debaty, zwłaszcza że kontrowersje wokół tego narastają od miesięcy.


DLA CIEBIE
Może odebrać sprawność w kilka dni. Prof. Antczak ostrzega: ten wirus bywa groźniejszy niż grypa


Jak się okazało, nie mieli nawet szansy, by przed wtorkowym posiedzeniem w Sejmie (Podkomisji stałej do spraw zdrowia psychicznego) przeczytać aktualny i oficjalny projekt (uwzględniający zmiany wypracowane w MZ). Mimo to nowa treść została przyjęta.

– Nie mieliśmy nawet realnej możliwości, by zapoznać się z poprawkami, nad przyjęciem których odbyło się we wtorek głosowanie. To jest zaskakujące i niepokojące, zwłaszcza w sytuacji, gdy w grę wchodzi projekt ustawy, który budził wcześniej tak wiele kontrowersji i doczekał się krytycznych uwag z wielu środowisk. Tylko Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich zgłosiło 20 stron uwag – punktuje w rozmowie z WP abcZdrowie dr hab. n. praw. Błażej Kmieciak, główny koordynator ds. ochrony zdrowia psychicznego w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich i członek Rady ds. Zdrowia Psychicznego.

Wyjaśnia, że przed posiedzeniem udało mu się dotrzeć do dokumentu, bo w sieci zaczęły krążyć linki odsyłające do jego treści, ale nie ma pewności, czy to jest aktualna treść. – Tak naprawdę nadal nie wiem, czy dokument, nad przyjęciem którego we wtorek było głosowanie, to jest ten sam, który na prośbę dwóch ekspertek został udostępniony przez MZ w trybie dostępu do informacji publicznej – przyznaje ekspert.

Jak dodaje, dziwi go to jeszcze bardziej w kontekście zapowiadanej przez MZ szerokiej debaty nad projektem.

– Zgodzimy się, że nie tak powinna wyglądać oficjalna ścieżka. Zwłaszcza że jestem przedstawicielem RPO w Radzie ds. Zdrowia Psychicznego, która jest przecież organem ustawowym działającym przy ministrze zdrowia – zauważa.

– Przypominam, że to było powodem decyzji podjętej w gronie ekspertów Rady ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego, z udziałem wiceminister Katarzyny Kęckiej o potrzebie dłuższej analizy proponowanych rozstrzygnięć dotyczących zawodu psychoterapeuty. Efektem było powołanie ministerialnego zespołu. Jak to więc możliwe, że efekty tych prac nie są znane do dzisiaj także Radzie? – pyta ekspert.

I zaznacza, że nie wiadomo, kiedy i czy w ogóle będzie oficjalna publikacja Ministerstwa Zdrowia.

– Pytanie też o to, który dokument można nazywać projektem: ten, który wyszedł z MZ, czy ten, który został wczoraj przyjęty? Mamy chaos i tajemnice, które tej sprawie kompletnie nie służą – podkreśla.

"Jestem w szoku"

– Nie rozumiem, po co było to posiedzenie podkomisji, skoro żadna z krytycznych uwag nie została uwzględniona. Dla mnie to był teatr, chodziło wyłącznie o przyjęcie bez zmian projektu wypracowanego w znacznej mierze przez zespół powołany przy Ministerstwie Zdrowia. I tak się stało – komentuje w rozmowie z WP abcZdrowie prof. Przemysław Bąbel, psycholog z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Komitetu Psychologii Polskiej Akademii Nauk, zaangażowany w sprawę regulacji.

– Jestem w szoku z powodu tego, jak potraktowano debatę nad ustawą – przyznaje.

Twierdzi, że tekst, nad którym ostatecznie miała głosować podkomisja, został przedstawiony dopiero w dniu jej posiedzenia. Strona społeczna (środowiska psychologów i psychoterapeutów, w tym ci, którzy kierują branżowymi stowarzyszeniami i towarzystwami – red.) nie dostała więc ostatecznej wersji projektu z odpowiednim wyprzedzeniem, a chodzi o 100-stronicowy dokument. – Nie było realnej możliwości, aby dokładnie zapoznać się z projektem i przygotować się do merytorycznej dyskusji. O jakim więc poziomie debaty w tak ważnej sprawie mówimy? – pyta prof. Bąbel.

– Podkomisja przyjęła wszystkie 11 poprawek nadających nowe brzmienie całym rozdziałom pierwotnego projektu. Treść tych rozdziałów nie została nawet odczytana. Nie było dyskusji nad poszczególnymi zmianami – zaznacza.

Jak tłumaczy się Marta Golbik?

– Żadnych tajemnic nie ma. Pierwszy możliwy termin publikacji treści projektu był po przyjęciu poprawek i zakończonym posiedzeniu – twierdzi tymczasem w rozmowie z WP abcZdrowie Marta Golbik (KO), przewodnicząca Podkomisji stałej do spraw zdrowia psychicznego i sejmowej Komisji Zdrowia.

– Po zakończonych pracach w zespole ministerialnym i zaktualizowaniu treści o wypracowane tam rozwiązania konieczne było dopracowanie treści pod kątem prawnym przez sejmowych legislatorów. Te prace zakończyły się tuż przed posiedzeniem podkomisji, dlatego posłowie dostali treść dzień wcześniej – tłumaczy.

Dlaczego w takim razie treść nie została wtedy oficjalnie opublikowana, żeby była dostępna dla wszystkich? – Nie ma takiej procedury, by publikować poprawki. Nie odpowiadam za administrację Sejmu, ale to wymagałoby najprawdopodobniej zmiany konkretnej procedury – twierdzi posłanka. Dodaje, że nie dotarły do niej zarzuty co do przebiegu wtorkowego posiedzenia.

Dodaje, że to, co powstało w zespole ministerialnym, musiało być przyjęte w formie poprawek do pierwotnej wersji projektu. – Mamy teraz dwa tygodnie do następnego posiedzenia; to jest bardzo dużo czasu na zapoznanie się z treścią projektu, patrząc na tempo uchwalania ustaw w naszym kraju – zauważa.

"Wiele uwag"

– Jeśli faktycznie to jest ta sama treść, to tylko po pobieżnym przejrzeniu mam na pewno wiele uwag – ocenia dr hab. Błażej Kmieciak.

Jego zdaniem w tej debacie ewidentnie brakuje głosu pacjentów. – A mamy przecież mnóstwo organizacji pozarządowych, które zrzeszają pacjentów systemu ochrony zdrowia psychicznego, które powinny mieć możliwość wpływu na cały proces. Kreuje się więc zawód, ignorując głos tych, którym przepisy mogą w razie czego najbardziej zaszkodzić – uważa dr hab. Błażej Kmieciak.

– Brak transparentności i forma, w jakiej wprowadzane są nowe regulacje, budzą uzasadniony niepokój. Gdybym był takim pacjentem, byłbym zaniepokojony – przyznaje ekspert.

Prof. Bąbel zwraca z kolei uwagę, że część zapisów, co do których były wcześniej poważne wątpliwości, została zmieniona. – Pewien postęp nastąpił, jednak nie rozwiązano fundamentalnego problemu wykształcenia bazowego. Nadal psychoterapeutą będzie mógł zostać absolwent dowolnego kierunku studiów magisterskich, a nie tylko osoba z odpowiednim wykształceniem kierunkowym – komentuje.

– Wprowadzono wprawdzie kurs przygotowawczy obejmujący podstawy psychologii i medycyny. Absurd polega jednak na tym, że państwowy egzamin testowy z tego zakresu będzie musiał zdać również psycholog rozpoczynający szkolenie w nowym systemie, nawet jeśli na podstawie ukończonych studiów zostanie całkowicie zwolniony z kursu przygotowawczego. A przecież ma już wykształcenie kierunkowe w zakresie psychologii – zauważa.

Ma też wątpliwości co do kontroli ośrodków, które kształcą psychoterapeutów, bo szkolenie nadal jest płatne. – Jeden z członków zespołu pracującego przy Ministerstwie Zdrowia wprost ocenił podczas posiedzenia, że kontrola państwa będzie w dużej mierze pozorna – zwraca uwagę prof. Bąbel.

Tym ekspertem jest dr n. med. Artur Wiśniewski, psychiatra i psychoterapeuta z Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej. Zaznacza, że w proponowanym systemie programy szkoleń mają przygotowywać eksperci reprezentujący poszczególne podejścia psychoterapeutyczne, a egzaminy mają oceniać superwizorzy tych samych nurtów.

– Chcemy ustawy, ale nie tej. Problemem nie jest sam brak instytucji nadzorujących, tylko zakres ich realnych kompetencji. Kontrola nie może ograniczać się do sprawdzenia formalnej zgodności procedur. Musimy mieć pewność, że rozwiązania merytoryczne są oceniane według obiektywnych kryteriów, a nie wyłącznie w ramach poszczególnych środowisk czy nurtów psychoterapii – zwraca uwagę Wiśniewski.

Wątpliwości budzi też fakt, że nadal nie ma wymogu, by psychoterapeuta stosował tylko metody o skuteczności potwierdzonej naukowo. – Zapisano, że psychoterapeuta ma wykonywać zawód zgodnie ze wskazaniami "aktualnej wiedzy", ale nie sprecyzowano, co to oznacza ani jakie kryteria naukowe muszą spełniać stosowane metody. To pozostawia niebezpieczną furtkę dla praktyk, których skuteczność nie została naukowo wykazana, a które mogą nawet szkodzić osobom korzystającym z psychoterapii – zaznacza prof. Bąbel.

W projekcie wciąż brakuje też terminu "pacjent", zamiast którego jest "osoba korzystająca z psychoterapii". – A mówimy przecież o udzielaniu świadczeń zdrowotnych osobom z zaburzeniami psychicznymi lub zagrożonym ich wystąpieniem. To również pokazuje pewną niespójność proponowanych regulacji – zauważa.

Prof. Kmieciak przypomina z kolei o wstrzymaniu prac nad specjalizacją z psychoterapii ogólnej. – Nadal nie wiadomo, kiedy zostaną wznowione, a to jest kluczowy wątek regulacji tego zawodu. W tym kontekście pojawia się też pytanie, dlaczego szkolenia będą nadal płatne. Ktoś mógłby słusznie zapytać: skoro chcą nam uregulować zawód, to dlaczego mam za to płacić, skoro inne zawody mają to za darmo? RPO interweniował w tej sprawie, wskazując nierówne traktowanie ekspertów – zaznacza.

I dodaje, że "kompletnie niezrozumiały" jest zapis o tym, że dyrektor Centrum Egzaminów Medycznych miałby jednoosobowo powoływać Państwową Komisję Egzaminacyjną w dodatku dedykowaną tylko jednemu zawodowi.

Gwarancja bezpieczeństwa

Psycholożka i psychoterapeutka Joanna Gutral przyznała tymczasem w rozmowie z WP abcZdrowie, że nagminnie ma pacjentów po "leczeniu" metodami, które nie mają nic wspólnego z nauką.

– Nie mieli też wiedzy, na czym polegała ich terapia, choć trwała nawet kilka lat, a na dodatek nie mają dokumentacji, bo psychoterapeuta nie musi jej prowadzić. Spotykałam się nawet z pacjentami, którzy byli "leczeni" z wykorzystaniem świeczek z propolisu. Tak naprawdę nie wiadomo, co się dzieje w prywatnym gabinecie, a przecież to jest kluczowe dla bezpieczeństwa pacjenta – podkreśliła.

– Ten projekt nie dawał wystarczających gwarancji bezpieczeństwa pacjenta – mówił wprost dr hab. n. praw. Błażej Kmieciak. 

– Nie naruszając tamtej ustawy, mógłbym skończyć "podyplomówkę" online w jakiejś wyższej szkole, wyrobić sobie masę dyplomów, a następnie udzielać świadczeń. Nie nazywałbym się psychoterapeutą, ale "doradcą emocjonalnym". Nie było tam niestety propozycji uregulowania kluczowej kwestii, czyli tego, że nie wolno nie tylko nazywać się, ale też udawać psychoterapeuty – mówił nam we wrześniu ekspert.

Co dalej z ustawą?

Posłanka Golbik zaznacza, że nie chce się odnosić do krytycznych uwag pojedynczych ekspertów i poczeka na oficjalne stanowiska m.in. Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Pacjenta.

– Mam wrażenie, że rozmawiamy tak, jakby ta ustawa już została przyjęta, a to tylko jeden z etapów procesu legislacyjnego. Będą dalsze prace, będzie sporo poprawek. Przecież nie głosowaliśmy nad całością ustawy. Nie wykluczam, że dyskusja nad projektem ustawy zajmie kolejny miesiąc – wskazuje.

– Emocje związane z pracami nad tą ustawą są i będą. Są różne grupy, którym zależy na tym, żeby ten zawód nie był uregulowany. Tworzy się więc wielką historię, jakoby coś zatajono – ocenia.

– Rozumiem w pewnym sensie Ministerstwo Zdrowia, które nie chciało publikować niepełnej wersji, przed pracami sejmowych legislatorów – zaznaczyła. Jednocześnie zapewniła, że treść, której dotyczyło wtorkowe głosowanie, to był "dokładnie ten sam projekt, który przyjęło wcześniej ministerstwo".

Zapewnia, że w dalszych pracach nad ustawą nadal będzie mogła uczestniczyć strona społeczna, ale "komisja zdrowia nie przyjmie wszystkich". – Mamy ograniczone możliwości, a zależy nam przede wszystkim na organizacjach, które zrzeszają psychoterapeutów, bo tego zawodu dotyczy ustawa, a także organach państwowych. Ze środowiska psychologów zaprosiłam przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Psychologicznego i Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Psychologów – wymienia posłanka.

Ministerstwo Zdrowia milczy

Jak pisaliśmy już wcześniej, projekt ustawy budził emocje nie tylko z powodu pytań o kluczową kwestię bezpieczeństwa pacjenta, ale też o "interes ekonomiczny" tych, którzy zarabiają na szkoleniach (szkolenie psychoterapeuty w Polsce kosztuje od 50 do 100 tys. zł) i rolę personalnych powiązań, również politycznych.

W środowisku pojawiają się pytania o konflikt interesów. Matka Marty Golbik jest psychoterapeutą i pedagogiem, pełniła także funkcję sekretarza Zarządu Śląskiej Filii Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (wybory na nową kadencję odbyły się w październiku 2025 r.). Szefem głównego zarządu tej sekcji (do maja ubiegłego roku) był natomiast dr n. med. Łukasz Müldner-Nieckowski, czyli obecny konsultant krajowy.

Pod koniec sierpnia, w przesłanym do nas SMS-em komentarzu, podkreśliła: "Nie znajduję uzasadnienia, na czym miałby polegać ten konflikt interesów. Musielibyśmy przyjąć zasadę, że osoby znające określony obszar państwa się nim nie zajmują, np. rolnicy bądź osoby spokrewnione z rolnikami wyłączają się z tematów rolnictwa, ekonomiści z regulacji rynku finansowego, a lekarze nie zajmują się ochroną zdrowia".

Dodała, że matka nigdy nie była zaangażowana w jej działalność polityczną, "również tę związaną z ustawą".

Zapytaliśmy MZ o to, jakie są efekty prac powołanego przez resort zespołu i dlaczego jego treść nie została oficjalnie przedstawiona. Chcieliśmy też wiedzieć, jaka jest jego treść i jakie są zmiany w stosunku do poprzedniej wersji projektu.

W odpowiedzi resort nie odniósł się w ogóle do kwestii publikacji treści projektu. Bez odpowiedzi pozostało też pytanie o udostępnienie pełnej treści projektu.

MZ wyliczyło natomiast, co zawierają propozycje wypracowane przez zespół. Zapewnia, że chodzi tu o "kompleksowe uregulowanie wykonywania psychoterapii w Polsce" i utworzenie samorządu zawodowego. Zawód psychoterapeuty ma być samodzielnym zawodem medycznym.

Resort zapowiada też "jednolity system kształcenia, który obejmuje kurs przygotowawczy z zakresu podstaw psychologii i medycyny, egzamin po tym kursie, co najmniej czteroletnie szkolenie psychoterapeutyczne w wymiarze co najmniej 1200 godzin oraz Państwowy Egzamin Psychoterapeuty organizowany przez Centrum Egzaminów Medycznych".

Przewidziano również obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej, prowadzenia dokumentacji psychoterapeutycznej, posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej oraz regularnej superwizji pracy psychoterapeuty.

Ma powstać także publiczny Rejestr Psychoterapeutów, który ma prowadzić Krajowa Rada Psychoterapeutów (informacje o osobach uprawnionych do wykonywania zawodu i psychoterapeutach aplikantach).

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie