Polacy demonizują te leki. "Ratują zdrowie, a czasem także życie"

Materiał jest częścią naszej akcji #Reset, gdzie edukujemy i wspieramy Polaków w walce z cichą epidemią kryzysów psychicznych.

Gdy mamy dolegliwości lub choroby somatyczne, sięgamy po leki, by się wyleczyć i wrócić do zdrowia. Dla większości społeczeństwa to naturalna ścieżka postępowania. Bo dlaczego mielibyśmy cierpieć, skoro medycyna oferuje nam skuteczne i bezpieczne metody leczenia? Inaczej jest w przypadku chorób psychicznych. Nie bez powodu Jeffrey A. Lieberman, były prezes Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, nazwał psychiatrię w swojej książce "czarną owcą medycyny".

Przez lata wizyta u psychiatry była ostatecznością i wiązała się z wykluczeniem. Mało tego, w przeszłości psychiatrzy musieli udowadniać, że choroby psychiczne rzeczywiście istnieją. Choć dzisiaj sytuacja znacznie się poprawiła, wciąż są osoby, które podważają chociażby depresję – jedną z najczęściej występujących chorób cywilizacyjnych. Jedną z konsekwencji tej niechlubnej historii jest obawa przed leczeniem psychiatrycznym. Współcześnie, mimo dostępności skutecznych i bezpiecznych metod leczenia, wiele osób wciąż nie korzysta z pomocy. 

– Myślę, że wynika to przede wszystkim z wciąż obecnej stygmatyzacji zaburzeń psychicznych, przekonania, że "to tylko głowa i kwestia zmiany myślenia" oraz mitów dotyczących leków psychiatrycznych – komentuje dla WP abcZdrowie lekarz specjalista psychiatra, autorka książki "Zdrowie psychiczne. Instrukcja obsługi", Aleksandra Pięta. 

Niestety, mity na temat leków psychiatrycznych mają się dobrze. Jedną z największych obaw jest uzależnienie. – Większość powszechnie stosowanych leków przeciwdepresyjnych nie powoduje uzależnienia. Potencjał uzależniający mają natomiast niektóre leki, przede wszystkim benzodiazepiny, dlatego powinny być stosowane ostrożnie, zwykle krótkoterminowo – podkreśla lekarka oraz wskazuje, że należy rozróżniać uzależnienie od objawów odstawiennych. – Nagłe przerwanie przyjmowania niektórych leków przeciwdepresyjnych może powodować nieprzyjemne dolegliwości, ale nie jest to równoznaczne z uzależnieniem czy koniecznością brania ich do końca życia. Dlatego leczenie należy kończyć stopniowo, zgodnie z zaleceniami lekarza.

Uzależnienie od leków to jednak nie jedyne lęki pacjentów. – Najczęściej słyszę, że leki psychiatryczne uzależniają, zmieniają osobowość, otępiają albo sprawiają, że człowiek przestaje odczuwać emocje. Często pojawia się też przekonanie, że jeśli ktoś raz rozpocznie leczenie, będzie musiał przyjmować leki do końca życia. To nieprawda. Czas leczenia zależy od rozpoznania, przebiegu choroby i indywidualnej sytuacji pacjenta. Wiele osób po uzyskaniu stabilnej poprawy może stopniowo, pod kontrolą lekarza, zakończyć farmakoterapię, szczególnie jeśli jest to pierwszy epizod choroby – zaznacza specjalistka. 

Obawy przed leczeniem farmakologicznym mogą wynikać również z pierwszych faz leczenia, w których samopoczucie może chwilowo się pogorszyć. To jednak przejściowy etap, po którym powinna nastąpić poprawa. – Szczególnie w przypadku leków przeciwdepresyjnych i przeciwlękowych, w pierwszych dniach leczenia mogą pojawić się przejściowe działania niepożądane, takie jak zaburzenia żołądkowo-jelitowe, nudności, bóle głowy, zaburzenia snu czy nasilenie niepokoju. Zwykle mają one łagodny charakter i ustępują w ciągu pierwszych kilku do kilkunastu dni. Nie oznacza to, że lek jest nieskuteczny – uspokaja psychiatra. 

Każdy pacjent powinien otrzymać taką informację od swojego lekarza. – Szczególnej uwagi wymagają pacjenci z ciężką depresją, u których na początku leczenia, około drugiego–trzeciego tygodnia, może wzrastać ryzyko samobójcze. Wynika to z faktu, że leki szybciej działają na napęd, to znaczy dodają energii, siły, redukują także niepokój, ale nie działają tak szybko na przekonania depresyjne. Tworzy to krótkie okno czasowe, w którym pacjent, który dotychczas nie chciał żyć, ale też nie miał siły podjąć próby samobójczej, nadal myśli w ten sam sposób, ale ma więcej energii i mniej lęku. Może więc podjąć próbę samobójczą. Ważne, żeby zarówno pacjent, jak i jego bliscy byli o tym uprzedzeni i wyczuleni na wszelkie niepokojące sygnały – zauważa ekspertka.

Ekspertka zwraca również uwagę, że pacjent nie powinien sam modyfikować swojego leczenia. Zmiana leku, jeśli jest nieskuteczny lub wiąże się z działaniami niepożądanymi, jest możliwa, ale tylko po konsultacji z lekarzem. W niektórych przypadkach pomocne jest również włączenie psychoterapii. Leczenie powinno być jednak dobrane do możliwości pacjenta.

– Farmakoterapia jest samodzielną, skuteczną metodą leczenia wielu zaburzeń psychicznych. Oczywiście połączenie leków z psychoterapią jest optymalną propozycją dla wielu pacjentów, ale nie jest bezwzględnym warunkiem uzyskania poprawy. Musimy pamiętać, że nie każdy będzie miał możliwość skorzystania z psychoterapii ze względu na lokalizację, trudny dostęp do psychoterapeuty na NFZ itd. Tym pacjentom staramy się pomóc metodami, które są dla nich w danym momencie dostępne – na przykład lekami oraz oddziaływaniami z medycyny stylu życia – zaznacza psychiatra.

– Wszystko zależy od rozpoznania, nasilenia objawów i potrzeb pacjenta. Warto więc skonsultować się ze specjalistą i poznać swoje możliwości leczenia, nawet wtedy, kiedy z góry wiemy, że nie będziemy mogli korzystać z psychoterapii – dodaje. 

To bardzo ważne, by mieć świadomość swojej choroby i tego, że leczenie jest nam potrzebne, by wrócić do zdrowia. To nie oznaka słabości ani poddanie się. Przeciwnie, to dbanie o siebie. – Przyjmowanie leków psychiatrycznych bywa niesłusznie postrzegane jako oznaka słabości lub nieumiejętności radzenia sobie z problemami. Nie mamy podobnych rozterek przy lekach na cukrzycę albo lekach na nadciśnienie – mówi dr Pięta. 

– Zapominamy, że nieleczone zaburzenia psychiczne mają nie tylko konsekwencje psychologiczne, ale szereg powikłań biologicznych, podobnie jak chociażby wymieniona cukrzyca czy choroby serca. Farmakoterapia w psychiatrii jest zatem metodą leczenia ratującą zdrowie, a czasem także życie – podsumowuje.