Nie tylko wynik z laboratorium
Niedobór żelaza często kojarzony jest dopiero z anemią i obniżoną hemoglobiną. Zapasy tego pierwiastka mogą się jednak wyczerpywać wcześniej. Pacjent może więc odczuwać dolegliwości, zanim w morfologii pojawią się zmiany pozwalające rozpoznać niedokrwistość.
Weekend nie wystarczy, żeby odpocząć? Psycholog stawia sprawę jasno
Właśnie dlatego Amerykańskie Towarzystwo Hematologiczne w nowych wytycznych z 2026 r. zwróciło szczególną uwagę na interpretację ferrytyny. Eksperci proponują, aby u większości dorosłych niedobór żelaza rozpoznawać przy stężeniu ferrytyny wynoszącym 30 ng/ml lub mniej. Taki sam podstawowy próg wskazano dla osób miesiączkujących i kobiet w ciąży.
To istotna zmiana, ponieważ wcześniej wykorzystywano znacznie niższą granicę – 15 ng/ml. Nie oznacza to jednak, że laboratoria mają teraz zmienić swoje zakresy referencyjne. Chodzi o próg diagnostyczny, którym lekarz może posługiwać się podczas oceny pacjenta.
Jedna liczba nie wystarcza jednak do oceny wszystkich pacjentów. ASH wskazuje, że w określonych sytuacjach klinicznych niedobór żelaza można brać pod uwagę również przy ferrytynie do 50 ng/ml.
Dotyczy to na przykład dorosłych z objawami sugerującymi niedobór lub utrzymującymi się czynnikami ryzyka. Podobne podejście może być uzasadnione u osób z obfitymi albo innymi nieprawidłowymi krwawieniami miesiączkowymi, przed planowaną operacją czy w czasie przygotowań do ciąży. Próg 50 ng/ml może być stosowany również u ciężarnych, u których występuje anemia.
Zmęczenie może pojawić się przed anemią
Szczególnej ostrożności wymaga interpretacja ferrytyny u osób, u których występuje stan zapalny. Jej stężenie może wówczas wzrastać, przez co wynik może wyglądać lepiej niż wskazywałyby na to rzeczywiste zasoby żelaza.
Dlatego u dorosłych ze stanem zapalnym ASH proponuje inne podejście. Niedobór żelaza należy brać pod uwagę przy ferrytynie poniżej 100 ng/ml lub wysyceniu transferyny żelazem (TSAT) poniżej 20 proc. Ma to znaczenie chociażby u pacjentów z chorobą nowotworową, nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit czy chorobami zakaźnymi. W takich przypadkach lekarz nie musi opierać się wyłącznie na ferrytynie.
Do lekarza mogą sprowadzić pacjenta objawy, które łatwo przypisać przemęczeniu czy niewyspaniu. Przy niedoborze żelaza mogą pojawiać się osłabienie, przewlekłe zmęczenie oraz problemy z koncentracją i uwagą. Dolegliwości te nie są jednak charakterystyczne wyłącznie dla niedoboru żelaza i same w sobie nie wystarczają do postawienia diagnozy.
Dlatego wynik ferrytyny powinien być oceniany razem z objawami i pozostałymi badaniami. W określonych sytuacjach pomocne mogą być morfologia oraz parametry gospodarki żelazowej, w tym TSAT.
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
