Nowotwór a powikłania grzybicze

Choroby grzybicze mogą występować miejscowo, albo dotyczyć całych układów, np. oddechowego, pokarmowego.

Podział grzybic:

• powierzchowne grzybice skóry owłosionej (głowy, brody), i skóry gładkiej (pachwin),
• powierzchowna grzybica stóp,
• powierzchowna grzybica paznokci,
• głębokie, narządowe - nazwane ze względu na zajęty narząd lub układ (np. grzybica płuc, przewodu pokarmowego). Mogą one przebiegać z fungemią lub bez (fungemia – zakażenie krwi grzybami chorobotwórczymi).

Stosowany jest również podział grzybic ze względu na nazwę konkretnego czynnika chorobotwórczego, wywołującego daną chorobę (np. aspergiloza, kandydoza).

Istnieje wiele czynników sprzyjających rozwojowi zakażenia grzybiczego. Najważniejsze z nich to:

• choroby nowotworowe,
• antybiotykoterapia,
• niedobory witamin z grupy B,
• oparzenia,
• przyjmowanie leków z grupy glikokortykosteroidów,
• zaburzenia hormonalne w przebiegu niewydolności lub braku śledziony, cukrzycy, otyłości,
• zaburzenia odporności typu komórkowego wrodzone i nabyte,
• niedobór IgA (są to przeciwciała biorące udział głównie w obronie błon śluzowych).

Choroby nowotworowe, wymienione na pierwszym miejscu, mają tu szczególne znaczenie, ponieważ występujące w ich przebiegu zakażenia grzybicze mogą być dla chorego wyjątkowo niebezpieczne. Pacjenci z chorobami nowotworowymi są poddawani intensywnemu i długotrwałemu leczeniu za pomocą takich metod, jak chemioterapia, radioterapia, operacyjne usuwanie zmienionych nowotworowo tkanek, a w przypadku chorób układu krwiotwórczego, również przeszczepów szpiku kostnego. Wiąże się z tym utrzymywanie organizmu chorego w stanie immunosupresji, czyli „wyłączenia” u takiego chorego działania układu odpornościowego, który w normalnych warunkach mógłby go bronić przed patogenami. Jest to bardzo ważne działanie w celu zapobiegania odrzucenia przeszczepu. To także efekt działania leczenia nowotworów – leki stosowane w chemioterapii nowotworów hamują powstawanie nowych komórek nowotworowych, ale niestety również własnych komórek układu odpornościowego pacjenta. Organizm chorego nie jest w stanie sam się obronić, więc nawet najlżejsze zakażenia, które u człowieka z prawidłową odpornością mogłyby nawet nie wywołać żadnych objawów i zostałyby natychmiast zwalczone, tutaj przybierają najgroźniejsze z form, często zagrażające życiu chorego.

Oprócz osłabienia układu odpornościowego, na częstość zakażeń grzybiczych u chorych z nowotworami ma wpływ również uszkodzenie naturalnej bariery ochronnej, jaką jest skóra. Chorzy poddawani są różnym inwazyjnym zabiegom diagnostycznym i leczniczym, takim jak operacje, biopsje szpiku i nakłucia lędźwiowe, oraz nakłucia żył i utrzymywanie w dużych żyłach cewników służących do podawania leków, które mogą ulec kolonizacji grzybami z rodzaju Candida.

Do grzybów chorobotwórczych, które najczęściej wywołują zakażenia u chorych z niedoborami odporności należą grzyby z rodzaju Candida, Aspergillus, a także Cryptococcus i Zygomycetes. Grzybice najczęściej dotyczą jamy ustnej (grzybica jamy ustnej) i przewodu pokarmowego, rzadziej skóry, płuc i ośrodkowego układu nerwowego.

Bardzo ważne jest zapobieganie zakażeniom grzybiczym u osób leczonych z powodu chorób nowotworowych. Wśród działań profilaktycznych na oddziałach onkologicznych i hematologicznych (hematologia to dział medycyny zajmujący się chorobami krwi i układu krwiotwórczego) bardzo ważne jest przede wszystkim przestrzeganie podstawowych zasad higieny. Niezbędne jest mycie rąk środkami grzybo- i bakteriobójczymi przez wszystkie osoby kontaktujące się z chorym oraz stosowanie przez nie maseczek i fartuchów ochronnych. Ważne jest też ograniczenie liczby odwiedzających osób. U wybranej grupy pacjentów najwyższego ryzyka dodatkowo stosuje się profilaktykę lekową.

Choroby grzybicze w onkologii (dziedzina medycyny zajmująca się chorobami nowotworowymi) są poważnym problemem również dlatego, że powodują konieczność wprowadzenia zmian w dotychczasowym sposobie leczenia przeciwnowotworowego chorego. Jest to związane z większym ryzykiem wznowy choroby nowotworowej u takiego chorego, ponadto wystąpienie zakażenia grzybiczego podczas trwania terapii przeciwnowotworowej ma niekorzystny wpływ na ostateczny efekt leczenia.

Źródła

1. Diagnostyka i leczenie układowych zakażeń grzybiczych w onkohematologii
2. Szepietowski J. Grzybice skóry i paznokci, Medycyna Praktyczna, Kraków 2001, ISBN 83-88092-48-0
3. Campbell J.L., Chapman M.S., Dinulos J.G.H., Habif T.P., Zug K.A. Dermatologia - diagnostyka różnicowa, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-039-9
4. Elewski B. Grzybicze zakażenia skóry, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2000, ISBN 83-86019-86-1
5. Gardas-Skowrońska A., Kułakowski A., Onkologia. Podręcznik dla studentów medycyny., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2737-3