Nowotwór - współczynnik śmiertelności, dysfunkcja układu odpornościowego, zaburzenia odporności komórkowej, AIDS, radioterapia, immunosupresja

Choroby nowotworowe są w chwili obecnej drugim powodem śmiertelności w krajach Unii Europejskiej. Niestety obserwuje się wzrost śmiertelności z powodu nowotworów, szczególnie w grupie dorosłych ludzi w średnim wieku. Szacuje się, że w naszym regionie w 2015 współczynnik śmiertelności z powodu chorób nowotworowych wyniesie u mężczyzn 201/100 tys. zaś u kobiet 106/100 tys.

Choroby nowotworowe stanowią grupę schorzeń, w których komórki organizmu dzielą się w sposób niekontrolowany przez organizm, a nowo powstałe komórki nowotworowe nie różnicują się w typowe komórki tkanki.

Jedną z ważniejszych funkcji układu odpornościowego, która jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, jest niszczenie komórek nowotworowych. Układ immunologiczny walczy z komórkami nowotworami przy pomocy dwóch strategii: na poziomie wewnątrzkomórkowym (niszczenie komórki już na etapie mutacji w materiale genetycznym) oraz w mechanizmie odpowiedzi komórkowej, w której biorą udział przede wszystkim komórki NK (natural killer).

Uznaje się, że każdego dnia, u każdego człowieka, do krwiobiegu dostają się miliardy komórek nowotworowych, które mogłyby potencjalnie stać się prekursorem nowotworu złośliwego. To dzięki działaniu układu immunologicznego, komórki te są rozpoznawane i niszczone odpowiednio szybko. Opisane zjawisko jest to nadzór immunologiczny, czyli zapobieganie nowotworzeniu poprzez wczesną destrukcję atypowych komórek.

Powiązanie przyczynowo-skutkowe istnieje też w odwrotną stronę – sama obecność choroby nowotworowej obniża odporność. Komórki nowotworowe wydzielają cytokiny (głównie TGF-b) np. w raku drobnokomórkowym płuc, międzybłoniaku opłucnej i ziarnicy złośliwej. Natomiast nowotwory głowy i szyi wytwarzają prostaglandyny.

Zmiany wywoływane przez komórki nowotworowe objawią się: zmniejszeniem bezwzględnej liczby limfocytów, zmniejszeniem populacji limfocytów CD4, zmiany w stosunku limfocytów CD4 i CD8 oraz osłabienie aktywności komórek NK.

W momencie rozwinięcia się AIDS (zespół nabytego niedoboru odporności), chorzy są dużo bardziej narażeni na nowotwory występujące w populacji ogólnej, oraz na nowotwory, które u osoby z prawidłowym systemem immunologicznym rozwijają się bardzo rzadko lub w ogóle.

• Nowotwory, które można odziedziczyć
• Rozwój nowotworu
• Jak zapobiegać nowotworom?

Dla przykładu chłoniaki występują ponad 100 razy częściej u chorych zakażonych wirusem HIV, a niektóre z nich traktuje się, jako choroby wskaźnikowe dla AIDS, np. pierwotny chłoniak OUN pojawiający się w skrajnym leczeniu immunosupresyjnym.

Ponadto często występują narządowe i uogólnione chłoniaki złośliwe o wysokim stopniu złośliwości oraz szybkiej lokalizacji pozawęzłowej. Inwazyjny rak szyjki macicy wywołany przez wirus HPV jest rozpoznawany 10 razy częściej u kobiet zakażonych wirusem HIV niż w populacji ogólnej. Mięsak Kaposiego to nowotwór oportunistyczny wywołany przez nabyte drogą płciową zakażenie wirusem HHV-8. Nowotwór ten występuje przede wszystkim u gejów zakażonych wirusem HIV.

Nowotwór wtórny jesy zaliczany do powikłań późnych radioterapii. Najczęściej poddawane radioterapii są: rak odbytnicy, rak pęcherza moczowego, trzonu macicy, mięsaki kościopochodny.

Nowotwór wtórny występuje w tkankach i narządach, w których podana dawka promieniowania była duża. Typowym rakiem popromiennym jest nowotwór wrzecionowatokomórkowy skóry, który rozwija się wyłącznie w skórze wcześniej napromienianej, często wykazującej cechy zwłóknienia lub teleangiektazji popromiennych.

Odległym powikłaniem immunosupresji jest nowotwór. Najczęściej rozwija się ten, który ma związek z zakażeniami wirusowymi, a więc rak skóry, szyjki macicy, pęcherza moczowego, a także chłoniaki (część z nich związana jest z wirusem Epsteina-Barr), rak nerek czy rak wątroby (związane z przewlekłym zapaleniem tego narządu spowodowanym wirusem typu B albo C).

Ważnym zagadnieniem są nowotwory po transplantacj i związane również z infekcjami wirusowymi: cytomegalii, Epsteina-Barr, opryszczki, a także nowymi: herpes 6 czy herpes 8, który wywołuje mięsaka Kaposiego.