Oczyszcza nerki ze złogów, likwiduje obrzęki. Zapomniane babcine ziółko

Nawłoć pospolita (łac. Solidago virgaurea), to bylina z rodziny astrowatych rosnąca na polskich łąkach, skrajach lasów oraz nieużytkach. Osiąga od 50 do 100 centymetrów wysokości. W zielarstwie nie używa się całej rośliny z korzeniem - wykorzystuje się tylko jej górną część (kawałek łodygi z liśćmi i kwiatami). Zbiera się ją wtedy, kiedy roślina dopiero zaczyna kwitnąć, co przypada na lato i wczesną jesień.

W aptekach oraz sklepach zielarskich częściej spotyka się inne jej odmiany - nawłoć kanadyjską oraz późną. Te dwa gatunki pochodzą z Ameryki Północnej, ale rozrosły się u nas tak mocno, że są zazwyczaj traktowane jak chwasty, choć dla pszczół są cennym źródłem nektaru i pyłku.

Na moc nawłoci wpływa cała paleta związków roślinnych, które gromadzą się głównie w kwiatach oraz liściach. Ważną grupą związków są flawonoidy, naturalne barwniki z działaniem przeciwutleniającym, a wśród nich rutyna oraz pochodne kwercetyny. Do tego dochodzą saponiny, tworzące pianę w kontakcie z wodą, a także kwasy fenolowe (np. kwas chlorogenowy i kawowy).

W zielu znajdują się też garbniki z właściwościami ściągającymi, leiokarpozyd, któremu przypisuje się działanie moczopędne oraz antyoksydanty. Skład zmienia się w zależności od gatunku, miejsca wzrostu oraz pory zbioru, dlatego susz apteczny jest bardziej ujednolicony niż zbierany samodzielnie.

Najlepiej udokumentowanym zastosowaniem nawłoci jest działanie moczopędne. Zioło zwiększa ilość wydalanego moczu, a dzięki temu organizm szybciej usuwa wodę oraz produkty przemiany materii. Zielarze nazywają to terapią przepłukującą (intensywnym płukaniem dróg moczowych zwiększonym nawodnieniem). Taki sposób utrudnia bakteriom osiedlanie się w pęcherzu oraz ogranicza odkładanie złogów, które z czasem tworzą kamienie.

Warunek jest jeden - podczas takiej kuracji trzeba pić dużo wody (co najmniej 2 litry dziennie). Za to działanie odpowiadają głównie flawonoidy oraz leiokarpozyd. Nawłoć jest składnikiem aptecznych mieszanek urologicznych, a w Niemczech ziele to ma status rośliny wspomagającej leczenie infekcji dolnych dróg moczowych.

Nawłoć skutecznie wycisza przewlekłe stany zapalne dzięki wysokiej zawartości flawonoidów i saponin, które ograniczają produkcję cząsteczek prozapalnych. Zawarte w niej antyoksydanty neutralizują wolne rodniki, a kluczowy składnik (leiokarpozyd) wykazuje udokumentowane w badaniach przedklinicznych działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe.

Część flawonoidów hamuje także enzym elastazę, który w nadmiarze niszczy tkankę łączną. Co tłumaczy ochronny wpływ rośliny na strukturę skóry. Warto jednak zaznaczyć, że większość tych obserwacji pochodzi z badań laboratoryjnych oraz na zwierzętach, a twardych dowodów klinicznych z udziałem ludzi wciąż brakuje.

W tradycyjnym zielarstwie nawłoć stosowano jako środek przyspieszający gojenie ran. Współcześnie napary i wyciągi z tej rośliny wykorzystuje się zewnętrznie do przemywania otarć, drobnych skaleczeń oraz podrażnień. Zawarte w niej garbniki działają ściągająco i lekko wysuszająco na sączące się zmiany, a flawonoidy łagodzą zaczerwienienie oraz wspierają gojenie. Przeciwutleniacze chronią komórki skóry przed stresem oksydacyjnym, który przyspiesza jej starzenie się.

Część producentów kosmetyków dodaje wyciąg z nawłoci do toników oraz preparatów do cery problematycznej. Trzeba zaznaczyć, że skórne zastosowanie opiera się głównie na tradycji oraz badaniach laboratoryjnych. Przed użyciem na większej powierzchni, warto wykonać próbę uczuleniową na niewielkim fragmencie skóry.

Najprostszą formą podania jest napar. Łyżkę suszonego ziela (ok. 3 do 5 g) należy zalać szklanką wrzątku i parzyć pod przykryciem około 10 minut - zapobiega to odparowaniu cennych składników olejku eterycznego. Gotowy napar można pić od 2 do 4 razy na dobę między posiłkami. Nie należy przechowywać go dłużej niż 24 godziny, ponieważ szybko traci smak i właściwości. Podczas kuracji moczopędnej kluczowe jest równoległe picie dużej ilości wody, bez której terapia mija się z celem.

Nalewka to wyciąg z ziela na spirytusie, który jest mocniejszy i trwalszy, dawkowany jedynie w kroplach według zaleceń na opakowaniu. Susz apteczny daje wysoką jakość i pewność gatunku, dlatego jest lepszy niż samodzielny zbiór z przydroża.

Nawłoć nie jest bezpieczna dla każdego. Należy do rodziny astrowatych, więc osoby uczulone na rośliny takie jak rumianek, arnika oraz nagietek mogą zareagować wysypką lub katarem. Przy chorobach nerek oraz niewydolności serca, gdy lekarz zaleca ograniczenie płynów, terapia przepłukująca jest przeciwwskazana. Nawłoci nie powinno się też łączyć z lekami moczopędnymi. Brakuje też badań nad bezpieczeństwem w okresie ciąży i karmienia piersią.

Ostrożność zalecana jest też przy kamicy nerkowej, ponieważ picie moczopędnych ziół wymaga wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Trzeba pamiętać, że nawłoć wspomaga leczenie, ale go nie zastępuje. Przy gorączce, krwi w moczu oraz silnym bólu trzeba zgłosić się do lekarza, a nie leczyć się na własną rękę.

Nawłoć oferuje dwa różne zastosowania, choć stoją za nimi te same flawonoidy, saponiny oraz przeciwutleniacze. Od wewnątrz wspiera drogi moczowe i przepłukiwanie organizmu, a od zewnątrz łagodzi drobne podrażnienia skóry. Najmocniej udokumentowane jest działanie moczopędne, a reszta opiera się głównie na tradycji oraz na badaniach laboratoryjnych. To cenna roślina wspomagająca, ale nie zamiennik leczenia. Przy poważniejszych objawach decyzję zawsze lepiej zostawić lekarzowi.

Źródła:

1. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7761148/
2. EMA, https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-community-herbal-monograph-solidago-virgaurea-l-herba_en.pdf
3. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7761148/