Opryszczka - klasyfikacja, objawy, rozpoznanie, leczenie, profilaktyka

Opryszczka to ogólne określenie dla całego spektrum zakażeń opryszczkowych. Najczęściej opryszczkę utożsamia się z wykwitami opryszczkowymi w okolicy czerwieni wargowej. Opryszczkę zwykłą lub opryszczkę pospolitą wywołują wirusy HSV1 i HSV2 z grupy Herpes simplex virus. Każda osoba, u której ujawniła się opryszczka, pozostaje jej nosicielem. 99 proc. osób przechodzi opryszczkę bezobjawowo. Najczęściej opryszczka pojawia się na ustach.

Zakażenie jest powszechne na całym świecie, do zakażenia HSV-1 zwykle dochodzi w dzieciństwie, a HSV-2 podczas kontaktów seksualnych. Po ustąpieniu objawów ich nawrót blokują wytworzone w organizmie przeciwciała. Zakażenie HSV-1 nie chroni przed zakażeniem HSV-2. Ludzie są jedynym rezerwuarem wirusa opryszczki, a źródłem zakażenia jest chory człowiek lub zakażony bezobjawowo.

Objawy opryszczki mogą powrócić pod wpływem czynników zewnętrznych (stres, wyziębienie, miesiączka, osłabienie organizmu, przemęczenie, uraz w obrębie ust, wyrwanie zęba, niedożywienie, choroba bakteryjna, ekspozycja na silne światło słoneczne), rzadziej samoistnie.

Zobacz film: "Konsekwencje opryszczki"

1. Opryszczka - klasyfikacja

Zakażenia wirusem opryszczki herpes simplex zostały zebrane w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 pod kodem B00. Do zakażeń opryszczkowych zalicza się:

  • wyprysk opryszczkowy (egzema herpeticum),
  • opryszczkowe pęcherzykowe zapalenie skóry,
  • opryszczkowe zapalenie dziąseł i jamy ustnej oraz gardła i migdałków,
  • opryszczkowe zapalenie opon mózgowych,
  • opryszczkowe zapalenie mózgu,
  • opryszczkową chorobę gałki ocznej,
  • rozsianą opryszczkę pospolitą oraz inne postacie zakażenia wirusem opryszczki.

2. Opryszczka - objawy zakażenia

Najpopularniejszą dolegliwością wywołaną przez wirus HSV1 jest opryszczka wargowa w postaci małych pęcherzyków zapalnych uformowanych w skupiskach w okolicy ust i błony śluzowej jamy ustnej. Pęcherze w opryszczce wargowej są wypełnione treścią surowiczą, a potem wydzieliną ropną, która się obsusza i zamienia z czasem w strupek. Objawy zakażenia opryszczką wargową pojawiają się po 1 do 26 dni od kontaktu ze źródłem – zależy to od postaci zakażenia (zazwyczaj czas ten wynosi 6-8 dni).

Początkowo, nawet przed pojawianiem się widocznych pęcherzyków związanych z opryszczką wargową, można odczuwać pieczenie, mrowienie, swędzenie i lekką bolesność. Bez względu na lokalizację opryszczki, objawy dotyczące skóry i błon śluzowych mogą być podobne. Często dochodzi do powiększenia węzłów chłonnych. Wykwity opryszczkowe mogą pojawić się też na skrzydełkach nosa oraz innych lokalizacjach, dość często występuje opryszczka narządów płciowych, a u 1 proc. zarażonych wirusem opryszczki notuje się zapalenie jamy ustnej, rogówki, opryszczkowe zapalenie mózgu i opon mózgowych.

Zespoły kliniczne wywołane wirusem opryszczki:

  1. Opryszczka błony śluzowej jamy ustnej i gardła:
    1. Zakażenie pierwotne (może być bezobjawowe):
      1. Ostre opryszczkowe zapalenie błony śluzowej dziąseł i jamy ustnej,
      2. Ostre opryszczkowe zapalenie gardła i migdałków podniebiennych,
    2. Zakażenie nawrotowe.
  2. Opryszczka narządów płciowych:
    1. Zakażenie pierwotne,
    2. Zakażenie nawrotowe.
  3. Opryszczka narządu wzroku.
  4. Opryszczka skóry.

2.1. Opryszczka - ostre zapalenie błony śluzowej dziąseł i jamy ustnej

Jest typowym zakażeniem opryszczką u małych dzieci, rzadko u dorosłych. Okres wylęgania wirusa opryszczki wynosi od 3 do 6 dni. Opryszczka objawia się nagłym początkiem, wysoką gorączką, złym samopoczuciem, jadłowstrętem, obrzękiem, zaczerwienieniem i bolesnością dziąseł, pęcherzykami i/lub nadżerkami na błonie śluzowej jamy ustnej i języka oraz na skórze warg i wokół jamy ustnej z tendencją do zlewania się i tworzenia bolesnych owrzodzeń. W przebiegu choroby mogą ulec powiększeniu regionalne węzły chłonne. Ostre objawy opryszczki utrzymują się 5-7 dni, zagojenie zmian następuje po około 2 tygodniach. Wirus jest wydalany w ślinie jeszcze przez 3 tygodnie, a nawet dłużej.

Jak szybko i skutecznie pozbyć się opryszczki?
Jak szybko i skutecznie pozbyć się opryszczki? [7 zdjęć]

Opryszczka najczęściej pojawia się, gdy odporność naszego organizmu jest osłabiona, czyli podczas choroby,...

zobacz galerię

2.2. Opryszczka -ostre opryszczkowe zapalenie gardła i migdałków podniebiennych

Ostre opryszczkowe zapalenie gardła częściej występuje u dorosłych, zwykle spowodowane HSV-1, ale może być także wywołane HSV-2 (wówczas występują zmiany towarzyszące na narządach płciowych). Początkowo w czasie opryszczkowego zapalenia gardła występuje gorączka, złe samopoczucie, ból głowy, gardła, mięśni, a następnie pojawiają się pęcherzyki na migdałkach i tylnej ścianie gardła, które pękają, tworząc szare nadżerki i owrzodzenia, zmiany na wargach pojawiają się u ok. 1 na 10 chorych. U około 30 proc. chorych w pierwotnym zakażeniu HSV-2 występują objawy oponowe, u 5 proc. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych o łagodnym przebiegu.

2.3. Opryszczka - opryszczka narządów płciowych

Zakażenie pierwotne z reguły ma ciężki przebieg, w połowie przypadków powodowane jest HSV-1. Często zakażenie następuje po kontakcie seksualnym z bezobjawowym nosicielem (wirus jest okresowo wydalany w okresie bezobjawowym). Po okresie wylęgania (3-7 dni) u większości kobiet oraz u ok. 40 proc. mężczyzn pojawiają się objawy ogólne: gorączka, ból głowy i mięśni. U mężczyzn pęcherzyki pojawiają się na prąciu, rzadziej na mosznie czy wewnętrznej powierzchni ud, natomiast u kobiet zmiany występują na wargach sromowych, kroczu, czasami na wewnętrznej powierzchni ud, w pochwie i szyjce macicy.

Po seksie analnym możliwe jest zapalenie odbytnicy. Czasami mogą występować również inne objawy miejscowe: ból, wydzielina śluzowa z cewki moczowej lub pochwy, powiększenie i ból węzłów chłonnych pachwinowych, zaburzenia oddawania moczu w zakażeniu pierwotnym (mogą utrzymywać się 10-17 dni). Zmiany na skórze bardziej rozlegle występują u kobiet i utrzymują się dłużej niż u mężczyzn, bo około 20 dni. Wirus wydalany jest przez 10-12 dni.

W zakażeniu nawrotowym (które jest spowodowane głównie HSV-2) zwykle nie występują objawy ogólne. Zakażenie to ma przebieg łagodny lub skąpo-objawowy. Miejscowe zwiastunowe objawy opryszczki trwają od 2 godzin do 2 dni. U kobiet pęcherzyki lokalizują się na wargach sromowych większych i mniejszych oraz na skórze krocza (mogą być bardzo bolesne), u mężczyzn zmiany występują głównie na prąciu (często niebolesne). Wydalanie wirusa trwa około 5 dni.

3. Opryszczka - rozpoznanie

Zwykle rozpoznanie opryszczki jest stawiane na podstawie obrazu klinicznego lub po badaniu ginekologicznym – w przypadku zakażeń narządów płciowych u kobiet. Czasami w przypadku trudności diagnostycznych stosowane są badania:

  • Izolacja HSV w hodowli komórkowej – metoda preferowana w opryszczce narządów płciowych, ale jej ujemny wynik nie wyklucza zakażenia.
  • Wykrywanie DNA HSV metodą PCR – uniwersalna metoda o większej czułości niż poprzednia, ale również wynik ujemny nie wyklucza zakażenia.
  • Badania serologiczne – swoiste przeciwciała przeciwko HSV pojawiają się we krwi w ciągu kilku tygodni po zakażeniu; stwierdzenie przeciwciał anty-HSV-2 na ogół świadczy o opryszczce narządów płciowych (wysoka czułość i swoistość). Stwierdzenie tylko przeciwciał anty-HSV-1 jest trudniejsze do oceny ze względu na dużą częstość opryszczki wargowej.

W diagnostyce różnicowej w przypadku opryszczki błony śluzowej jamy ustnej i gardła uwzględnia się kandydozę, zapalenie aftowe, zakażenie Coxsackie, enterowirusowe, rumień wielopostaciowy (zespół Stevensa i Johnsona). Opryszczka narządów płciowych wymaga różnicowania z kiłą, wrzodem wenerycznym i półpaścem.

4. Opryszczka - leczenie

Leczenie opryszczki polega na leczeniu miejscowym i ogólnym. W przypadku opryszczki na ustach leczenie miejscowe z użyciem różnego rodzaju maści czy past (np. cynkowych) ma na celu odkazić i osuszyć zmienioną przez wirus skórę. Nie wolno stosować maści z antybiotykami, ponieważ wydłużają one czas leczenia i nie działają na wirusy, chyba że wykwitom opryszczkowym towarzyszy zakażenie bakteryjne.

Sposoby na opryszczkę (prezentacja edukacyjna)
Sposoby na opryszczkę (prezentacja edukacyjna) [16 zdjęć]

Co powinieneś wiedzieć? Opryszczka to dowód na to, że życie jest niesprawiedliwe. Niektórzy ludzie...

zobacz galerię

Znacznie szybciej i skuteczniej działają leki podane doustnie. Leczenie ogólne stosuje się podczas opryszczki nawrotowej, szczególnie w przypadku opryszczki narządów płciowych, np. stosując pochodne acyklowiru. Zaleca się również zażywanie witamin B1 i B2. Maści i kremy należy nakładać na zmienione chorobowo miejsca, ale także na skórę sąsiadującą. Zaleca się ich stosowanie przez 5 dni, ale nie dłużej jak 10.

Niestety, nie można zapobiec nawrotom opryszczki. Nie ma dostępnej szczepionki przeciw wirusom opryszczki, ale ciągle prowadzone są nad tym badania. Aby zmniejszyć ryzyko nawrotu opryszczki, należy wzmacniać odporność poprzez spożywanie produktów np. z wyciągiem z jeżówki oraz produktów z żywymi kulturami bakterii. Zaleca się spożywanie dużej ilości owoców i warzyw, zawierających szereg witamin i minerałów. W porze letniej wskazane jest wielokrotne użycie pomadki do ust z filtrami UV.

5. Opryszczka - powikłania

Opryszczka może pozostawić liczne powikłania:

  • wtórne zakażenie bakteryjne lub grzybicze wykwitów,
  • zakażenie rozsiane (m.in. przełyku, nadnerczy, płuc, stawów, ośrodkowego układu nerwowego),
  • rumień wielopostaciowy (75 proc. przypadków towarzyszy zakażeniu HSV).

W przypadku zakażenia u ciężarnej może dojść do zakażenia noworodka, które przebiega w postaci rozsianych pęcherzykowych wykwitów na skórze, możliwe jest też ciężkie zapalenie mózgu, wątroby i innych narządów, prowadzące do zgonu. Do zakażenia najczęściej dochodzi w okresie okołoporodowym podczas pierwotnego (ryzyko przeniesienia zakażenia 30-50 proc.) lub nawrotowego (ryzyko mniejsze niż 1 proc.) zakażenia u matki.

5.1. Opryszczka dróg rodnych

Opryszczka w ciąży zwiększa ryzyko porodu przedwczesnego, opóźnienia rozwoju wewnątrzmacicznego płodu i samoistnego poronienia. W czasie ciąży opryszczka narządów płciowych (lub nawet objawy zwiastunowe opryszczki) u ciężarnej przed porodem jest wskazaniem do cięcia cesarskiego. Pojawienie się opryszczki w ciąży, może również wywołać przedwczesny poród, jeśli opryszczka pojawi się w trzecim trymestrze ciąży.

Należy jednak pamiętać, że wirus opryszczki powodujący opryszczkę wargową jest niegroźny w czasie ciąży. Jednak, jeśli do zakażenia wirusem opryszczki w ciąży dojdzie po raz, pierwszy kobieta powinna poddać się leczeniu opryszczki. Wówczas opryszczka na ustach grozi powikłaniami.

5.2. Opryszczkowe zapalenie mózgu

Jest najczęstszym rodzajem wirusowego zapalenia mózgu. Uważa się, że częstość występowania tego groźnego powikłania zakażenia wirusem opryszczki wynosi ok. 1 na 500 000. Najczęściej dochodzi do zakażeń w grupie poniżej 20. roku życia oraz po 50. roku życia. U młodych ludzi jest to najczęściej zakażenie pierwotne, natomiast u starszych reaktywacja infekcji. Śmiertelność jest bardzo wysoka i zależy od tego, czy zastosowane zostanie odpowiednie leczenie. U pacjentów nieleczonych, aż 70 proc. przypadków może skończyć się śmiercią, natomiast w przypadku pacjentów leczonych, liczba ta spada do 20 proc. Niestety pomimo szczęśliwego przeżycia, większość pacjentów ma utrwalone objawy neurologiczne będące skutkiem przebytego zapalenia. Objawy opryszczkowego zapalenia mózgu są podobne jak w innych zakażeniach mózgu, ropniu mózgu czy guzie. Do tych symptomów zaliczamy:

  • zaburzenia świadomości:
    • jakościowe (zespoły psychotyczne, zaburzenia osobowości),
    • ilościowe (ograniczenie przytomności do głębokiej śpiączki włącznie),
  • gorączkę,
  • zaburzenia mowy (afazja),
  • objawy móżdżkowe (niezborność),
  • objawy zwiększonego ciśnienia śródczaszkowego (nudności, wymioty, niskie tętno),
  • padaczka,
    • zlokalizowane,
    • ogólne,
  • niedowład połowiczy,
  • niedowład i porażenie nerwów czaszkowych (najczęściej III, IV VI, VII),
  • zaburzenia pamięci (nawet głębokie zespoły amnestyczne),
  • zmniejszenie pola widzenia,
  • obrzęk tarczy nerwu wzrokowego,

Diagnostyka opiera się na identyfikacji wirusa opryszczki w płynie mózgowo-rdzeniowym za pomocą metody PCR (ang. Polymerase Chain Reaction). Jest to badanie o bardzo wysokiej czułości i swoistości, w związku z tym bardzo często pozwala wykryć wirusa opryszczki w sytuacji, gdy rzeczywiście istnieje zakażenie tym wirusem. Oprócz tego w płynie mózgowo-rdzeniowym stwierdza się typowe odchylenia dla zakażenia wirusowego, czyli:

  • wysokie stężenie leukocytów – 10-500 komórek/mikrolitr, średnio 100 komórek/mikrolitr,
  • stężenie krwinek czerwonych może być podwyższone do 10-500 komórek/mikrolitr,
  • stężenie białka jest podwyższone do 60-700 mg/dl, średnio wynosi ok. 100 mg/dl.

W części przypadków (zwłaszcza u dzieci) początkowe wartości parametrów mogą znajdować się w normie, również wynik PCR może być negatywny w ciągu pierwszych 3 dni od wystąpienia objawów. Badania obrazowe są obowiązkowe u każdego chorego z podejrzeniem zapalenia mózgu.

PYTANIA I ODPOWIEDZI LEKARZY NA TEN TEMAT

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

Wszystkie odpowiedzi lekarzy

Rezonans magnetyczny mózgu pokazuje zmiany u większości chorych, nieco niższą czułość ma tomografia komputerowa głowy. Zmiany w MR mogą być widoczne już we wczesnym okresie.

Badanie elektroencefalograficzne (EEG) jest wskazane u wszystkich chorych, ze względu na dość swoisty obraz. Leczenie tego zapalenia mózgu również opiera się na stosowaniu acyklowiru we wlewach dożylnych przez ok. 3 tygodnie. Zaleca się zastosowanie leczenia jak najszybciej w każdym przypadku zapalenia mózgu, zwłaszcza o ciężkim przebiegu, bez oczekiwania na potwierdzenie wirusologiczne – skuteczność w opryszczkowym zapaleniu mózgu jest tym większa, im wcześniej rozpocznie się leczenie.

5.3. Opryszczka - rumień wielopostaciowy

Rumień wielopostaciowy jest chorobą dermatologiczną mającą postać obrzękowych, sinoczerwonych rumieni, dobrze odgraniczonych od otoczenia, niekiedy z obecnością pęcherzy na powierzchni, umiejscawiających się na skórze i błonach śluzowych jamy ustnej.

Wśród przyczyn, oprócz wirusa opryszczki, uwzględnia się również inne wirusy: Coxsackie, enterowirusy, bakterie (paciorkowce, Mycoplasma). Może być także spowodowany przez leki - najczęściej sulfonamidy, barbiturany, salicylany, ale również inne leki. Wyróżnia się kilka postaci tego schorzenia:

  • postać łagodniejszą (minor),
  • postać ciężką (major), do której zalicza się:
  • zespół Stevensa-Johnsona,
  • toksyczną nekrolizę naskórka (inaczej toksyczna nekroliza Lyella lub TEN).

Łagodna odmiana rumienia wielopostaciowego charakteryzuje się rumieniowo-obrzękowymi zmianami o rozmaitym nasileniu objawów zapalnych. Zmiany te czasami tworzą koncentryczne figury i obrączki. Mogą powstawać również pęcherze lub zmiany krwotoczne. Zmiany lokalizują się najczęściej na odsiebnych częściach kończyn górnych i dolnych, ale mogą się pojawiać także na błonach śluzowych jamy ustnej i okolic płciowych. Zmiany cechuje symetryczność.

Początek choroby jest nagły, a zmiany utrzymują się kilka tygodni. Towarzyszą im ogólne objawy opryszczki – wzrost temperatury oraz bóle stawowe i mięśniowe. Zmiany skórne nie swędzą oraz są niebolesne, ustępują bez pozostawienia śladu, mogą jednak nawracać. Leczenie opiera się na podawaniu acyklowiru i leków odczulających: antyhistaminików, wapnia oraz witaminy C.

Zespół Stevensa-Johnsona charakteryzuje się zmianami rumieniowymi, pęcherzowymi i nadżerkowymi umiejscawiającymi się na błonach śluzowych i skórze tułowia. Toksyczna nekroliza naskórka charakteryzuje się rozległym spełzaniem całych płatów naskórka oraz wysoką gorączką i ciężkim stanem ogólnym. Leczenie postaci ciężkiej powinno odbywać się w warunkach szpitalnych.

Zobacz także

6. Opryszczka- profilaktyka

Obecnie nie istnieje szczepionka uodparniająca na zakażenie wirusem opryszczki, wobec tego profilaktyka pierwotna sprowadza się do:

  • Stałego i poprawnego używania prezerwatywy lateksowej podczas stosunku, co zmniejsza ryzyko zakażenia, ale go nie eliminuje,
  • Osoby zakażone opryszczką powinny poinformować partnerów o chorobie przed podjęciem współżycia seksualnego (ryzyko zakażenia w okresie bezobjawowym),
  • W przypadku opryszczki narządów płciowych lub objawów zwiastunowych nie należy podejmować kontaktów seksualnych z osobami zdrowymi,
  • Kobiety w ciąży, które chorowały na opryszczkę narządów płciowych w przeszłości, powinny o tym poinformować lekarza,
  • Kobiety zdrowe, których partnerzy chorowali na opryszczkę narządów płciowych, nie powinny podejmować współżycia płciowego w III trymestrze ciąży.

Istnieje również profilaktyka wtórna, która jest stosowana u osób z trwale obniżoną odpornością, np. w trakcie przewlekłego leczenia immunosupresyjnego. U osób z częstymi i uciążliwymi nawrotami stosuje się doustnie acyklowir lub walacyklowir. Leczenie zmniejsza częstość nawrotów i poprawia jakość życia, podczas przyjmowania leków zmniejsza się ryzyko zakażenia partnera HSV-2.

spis treści
rozwiń
Następny artykuł: Przewlekła białaczka limfatyczna

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!