Pierwiosnek lekarski – właściwości, zastosowanie, przeciwwskazania

Pierwiosnek lekarski (Primula veris L.) to bylina z rodziny pierwiosnkowatych, która w stanie dzikim występuje w całej Eurazji z wyjątkiem dalekiej północy. W Polsce można ją znaleźć zwłaszcza na glebach wapiennych, w miejscach słonecznych, na wzgórzach i w suchych lasach.

To także popularna roślina ozdobna uprawiana w ogródkach. Ma piękne, żółte kwiaty oraz charakterystyczny zapach. Pojawia się wiosną (jako jedna z pierwszych) i kwitnie do końca czerwca.

Pierwiosnek lekarski – uprawa

Pierwiosnek lekarski, który bywa nazywany pierwiosnkiem wiosennym (Primula officinalis), nie ma dużych wymagań. Jest łatwy w uprawie, odporny na mróz, niewymagający ochrony przed chorobami i szkodnikami.

Preferuje stanowiska ciepłe, słoneczne lub częściowo ocienione, gleby przepuszczalne, umiarkowanie wilgotne. Można go sadzić na rabatach bylinowych, w ogrodach skalnych oraz w pojemnikach. Pierwiosnek lekarski odnajduje się również w kuchni. Jego młode liście, kwiaty i pędy dodaje się do sałatek lub zupy.

Pierwiosnek lekarski jest również wykorzystywany w kosmetologii. Dobroczynne wyciągi pozyskuje się zarówno z całej rośliny, jak i samych kwiatów bądź korzeni.

Ekstrakt z pierwiosnka:

• działa na skórę przeciwzapalnie,
• chroni ją przed przedwczesnym starzeniem,
• pomaga likwidować zaskórniki,
• poprawia elastyczność i jędrność skóry,
• wspomaga regenerację skóry,
• skraca czas gojenia się ran.

Właściwości pierwiosnka docenią zwłaszcza osoby o skórze trądzikowej, wrażliwej i skłonnej do podrażnień.

Primula veris to także roślina lecznicza, którą zbiera się w kwietniu i maju. Surowcem zielarskim w medycynie ludowej oraz konwencjonalnej są kwiaty i korzenie.

W ekstrakcie z pierwiosnka lekarskiego obecne są saponiny oraz flawonoidy, takie jak kwercetyna, kemferol, apigenina i luteolina, również glikozydy fenolowe, garbniki, karoten i witamina C.

Korzeń pierwiosnka lekarskiego zawiera:

• saponiny triterpenowe,
• glikozyd fenolowy - prymulawerozyd geniny,
• garbniki,
• cukry.

Kwiaty pierwiosnka lekarskiego zawierają:

• flawonoidy,
• saponiny,
• glikozydy fenolowe.

Pierwiosnek lekarski wykazuje właściwości bakteriobójcze i przeciwgrzybicze. Działa przeciwzapalnie i moczopędnie. Wyciągi z kwiatów pierwiosnka lekarskiego są używane do produkcji mikstur ziołowych o działaniu wykrztuśnym i moczopędnym.

Z kolei wyciągi z korzenia rośliny to składnik preparatów ułatwiających odkrztuszanie wydzieliny zalegającej w oskrzelach. Olej z pierwiosnka jest bogatym źródłem kwasów omega-6, wykazuje korzystny wpływ na pracę serca i układ krwionośny.

Niegdyś ziele pierwiosnka wykorzystywano do łagodzenia migreny, bezsenności, napięcia nerwowego, jak i dolegliwości związanych z miesiączkowaniem i okresem przekwitania.

Obecnie napary i odwary z pierwiosnka wspierają leczenie:

• infekcji wirusowych: przeziębienia i grypy, zapalenia gardła i krtani, zapalenia oskrzeli oraz gruźlicy i pylicy płuc – jako środek wykrztuśny.Swoje działanie pierwiosnek zawdzięcza dużej ilości saponin, które działają wykrztuśnie, drażnią błony śluzowe jamy ustnej i gardła, prowadzą do zwiększenie wydzielania rzadkiego śluzu w oskrzelach. Warto wiedzieć, że odwar z kwiatów i korzeni przynosi ulgę palaczom tytoniu oraz ludziom narażonym na wdychanie dymów i pyłów przemysłowych,
• zapalenie układu moczowego (jako środek pomocniczy), z uwagi na właściwości moczopędne jest wykorzystywany do kuracji oczyszczających i odtruwających organizm,
• reumatyzmu (okłady z odwaru łagodzą obrzęki i bóle, przyśpieszają gojenie ran pooperacyjnych).

Ze względu działanie uspokajające pierwiosnek lekarski może być także stosowany przy migrenie, w nerwicach oraz bólach stawów.

Przeciwwskazania i ostrzeżenia

Przeciwwskazaniem do spożywania pierwiosnka jest skłonność do alergii i choroby przewodu pokarmowego, takie jak choroba wrzodowa czy ostry nieżyt żołądka.

Czy pierwiosnek lekarski jest trujący? Ponieważ zawiera saponiny, które działają drażniąco na błony śluzowe i skórę, jej wysokie dawki mogą wywoływać wymioty.