Pogrypowe zapalenie mięśnia sercowego

Mechanizm wpływu wirusów grypy na zapalenie mięśnia sercowego może być bezpośredni – czyli infekcja kardiomiocytów wirusami grypy typu A, B lub pośredni – infekcja wirusowa prowadzi to stanu obniżenia odporności organizmu i ułatwia działanie innym patogenom, np. wirusom Cocsackie B, które zdecydowanie są najczęstszą przyczyną omawianej choroby.

Oprócz infekcji wirusowych, za zapaleniem mięśnia sercowego mogą się kryć następujące przyczyny:

• bakterie: pneumokoki, gronkowce, Borrelia burgdoferi i wiele innych;
• pasożyty – robaki i pierwotniaki, np. włosień kręty czy Toxoplasma gondii;
• grzyby, np. Candida;
• leki i substancje toksyczne, np. ołów, kokaina, niektóre antybiotyki i leki przeciwgrzybicze;
• procesy autoimmunologiczne, np. w przebiegu tocznia układowego (jedna z chorób o charakterze autoimmunologicznym, czyli z tak zwanej autoagresji organizmu).

W zależności od dynamiki pojawienia się objawów, stopnia ich nasilenia oraz postępowania wyróżnia się następujące podtypy zapalenia mięśnia sercowego:

• piorunujące zapalenie mięśnia sercowego – nagły wyraźny początek choroby oraz szybkie narastanie objawów;
• ostre zapalenie mięśnia sercowego – charakteryzuje się mniej gwałtownym początkiem niż powyższe;
• podostre zapalenie mięśnia sercowego;
• przewlekłe zapalenie mięśnia sercowego.

Dwa ostatnie rodzaje ujawniają się i postępują powoli, w związku z czym są ciężkie do odróżnienia od innej choroby serca, zwanej kardiomiopatią rozstrzeniową, w której dochodzi do postępującej niewydolności serca.

• niewydolność serca objawiająca się dusznością wysiłkową, a w ciężkich postaciach także spoczynkową, obrzękiem nóg bądź „trzeszczeniami” wysłuchiwanymi przez lekarza nad polami płucnymi;
• ból w klatce piersiowej związany z martwicą kardiomiocytów bądź zapaleniem osierdzia;
• zaburzenia rytmu serca mogące objawić się pod postacią kołatań serca, utraty przytomności lub nawet być przyczyną nagłego zgonu sercowego;
• objawy zapalenia osierdzia np. wysłuchiwane przez lekarza;
• objawy zatoru obwodowego, np. niedokrwienie kończyny dolnej i wynikające z tego zaburzenia ucieplenia, bądź ból.

Badania laboratoryjne: przyspieszenie opadu krwinek, czyli tak zwane zwiększenie OB, leukocytoza – zwiększona liczba białych krwinek - zjawiska te świadczą o toczącym się procesie zapalnym, są jednak nieswoiste, co oznacza, że występują w wielu chorobach przebiegających z zapaleniem, niekoniecznie dotyczących serca. Może także wystąpić zwiększona aktywność enzymów sercowych tj. troponin i CK-MB. Jest to związane z uszkodzeniem komórek serca. Elektrokardiografia, czyli popularne EKG wykazuje zmiany dotyczące odcinka ST i załamka T, świadczące o niedokrwieniu lub zmiany dotyczące rytmu pracy serca.

Echokardiografia, nazywana popularnie echem serca, pozwala stwierdzić zmiany w kurczliwości mięśnia sercowego, pogrubienie ścian serca (w wyniku obrzęku śródmiąższowego) czy w miarę postępu choroby obraz typowy dla kardiomiopatii rozstrzeniowej. Rezonans magnetyczny pozwala pokazać obrzęk mięśnia sercowego lub uszkodzenia występujące ogniskowo, np. w początkowej fazie choroby.

Biopsja endomiokardialna jest pobraniem przy pomocy igły małego fragmentu chorej tkanki do badania mikroskopowego. Nie jest to procedura standardowa, ponieważ w piorunującym lub ostrym zapaleniu, gdy obraz kliniczny i badania dodatkowe pozwalają prawie z całkowitą pewnością postawić rozpoznanie, badanie to nie jest już konieczne. Natomiast u chorych z niejasnym początkiem choroby, u których należy wykluczyć inne przyczyny powstającej kardiomiopatii rozstrzeniowej, badanie to może pozwolić postawić prawidłowe rozpoznanie.

W większości przypadków leczenie jest wyłącznie objawowe. O swoistym postępowaniu, czyli przeciwko konkretnej przyczynie można mówić w przypadku zapaleń na tle bakteryjnym czy grzybiczym – wtedy możemy zastosować odpowiednie antybiotyki. W przypadku autoimmunologicznych zapaleń skuteczne może być leczenie immunosupresyjne przy pomocy glikokortykosteroidów, cyklosporyny czy azatiopryny. Natomiast w przypadku najczęstszej przyczyny, czyli infekcji wirusowej pozostają następujące procedury (są one oczywiście również stosowane w przypadku wszystkich innych wyżej wymienionych patogenezach zapaleń mięśnia sercowego):

• ograniczenie aktywności fizycznej;
• stosowanie leków używanych standardowo w przypadku niewydolności serca, np. leków moczopędnych, inhibitorów konwertazy angiotensyny itd.;
• stosowanie leków w przypadku zaburzeń rytmu;
• wspomaganie krążenia przy pomocy amin presyjnych, to jest dopaminy czy dobutaminy w przypadku piorunującego zapalenia mięśnia sercowego. W niektórych przypadkach może okazać się konieczne zastosowanie mechanicznego wspomagania krążenia.

W przypadku nieskuteczności leczenia i postępującego rozwoju niewydolności serca jedynym ratunkiem może okazać się przeszczep serca.

Wbrew nasuwającym się poglądom większość przypadków piorunujących czy ostrych zapaleń mięśnia sercowego powraca do zdrowia. Natomiast w przypadku podostrego czy przewlekłego procesu zapalnego dochodzi najczęściej do postępującego upośledzenia funkcji serca o złym rokowaniu.

Źródła

1. Influenza and cardiovascular disease, Madjid M., Naghavi M., Litovsky S. et al., Circulation 2003, Dec 2, 2732-2736
2. Bilińska Z.T., Brydak L.B.: Powikłania sercowo-naczyniowe grypy. Kardiol. Pol. 2003, 11: 431-435.
3. Brydak L.B., Machała M.: Grypa, ostatnią niekontrolowaną plagą ludzkości. Wydawnictwo Warsaw Voice SA. Warszawa 2009: 1-10
4. Brydak L.B.: Grypa groźna dla każdego. Przewod. Lek. 2003, 7/8: 124-133