Popularny zamiennik cukru nie taki zdrowy? Wyniki badań naukowych rzucają nowe światło

Erytrytol (inaczej erytrol, erytryt) to popularna substancja słodząca i dodatek do żywności oznaczany jako E968. Należy do grupy alkoholi cukrowych (polioli) i wygląda jak drobne, białe kryształki – w smaku jest zbliżony do cukru, ale zwykle nie ma gorzkiego posmaku, który bywa typowy dla niektórych innych zamienników.

W niewielkich ilościach naturalnie występuje m.in. w niektórych owocach czy czerwonym winie, jednak ten dostępny w handlu jest najczęściej wytwarzany przemysłowo. Charakterystyczną cechą erytrytolu jest też lekko "chłodzące", orzeźwiające wrażenie w ustach.

Co ważne, erytrytol nie jest metabolizowany przez organizm – nie ulega trawieniu w przewodzie pokarmowym i jest wydalany w dużej mierze w niezmienionej postaci. Dzięki temu uchodzi za słodzik, który nie podnosi poziomu glukozy we krwi, co jest jedną z przyczyn jego popularności w produktach "bez cukru".

Związek ten zainteresował też badaczy z Uniwersytetu Kolorado. Okazało się, że mimo wielu korzystnych właściwości, może on negatywnie wpływać na pracę mózgu.

Zobacz także: Popularny zamiennik cukru może zwiększać ryzyko udaru. Zaskakujące wyniki badań

Naukowcy przeprowadzili eksperyment, podczas którego poddali komórki bariery krew–mózg (to swoisty "filtr mózgu", który zatrzymuje wiele niepożądanych substancji, a przepuszcza składniki odżywcze) działaniu takich stężeń erytrytolu, jakie mogą pojawić się we krwi po wypiciu napoju słodzonego tym związkiem. W efekcie zauważyli serię niekorzystnych zmian, które teoretycznie mogłyby ułatwiać powstawanie zakrzepów w naczyniach – a zakrzepy są jedną z najczęstszych przyczyn udaru.

Obserwacja pokazała, że w komórkach przybywało "agresywnych" cząsteczek (wolnych rodników), a jednocześnie słabła ich naturalna ochrona antyoksydacyjna. Takie działanie zaburzało prace komórek, niektóre z nich uległy uszkodzeniu, inne obumarciu.

Szczególną uwagę zwrócono też na regulację przepływu krwi. Zdrowe naczynia potrafią się rozszerzać i zwężać w zależności od potrzeb organizmu – np. podczas wysiłku lub odpoczynku. Badacze opisali, że równowagę tę utrzymują dwie substancje:

• tlenek azotu, który rozluźnia naczynia,
• endotelina-1, która je obkurcza.

W badaniu erytrytol zaburzał ten układ: obniżał wytwarzanie tlenku azotu i jednocześnie nasilał produkcję endoteliny-1. W praktyce oznaczałoby to tendencję do utrzymywania się naczyń w stanie nadmiernego skurczu – co może ograniczać dopływ tlenu i substancji odżywczych do mózgu. Taki profil zaburzeń jest uznawany za sygnał ostrzegawczy udaru niedokrwiennego, czyli tego wywoływanego przez zakrzep.

Zobacz także: Nazywany "dobrym cukrem". Lekarze ostrzegają, może doprowadzić do zawału i udaru

Kolejny opisany efekt dotyczył mechanizmu "samoczynnej obrony" przed skrzepami. Gdy w naczyniu tworzy się zakrzep, komórki mogą uwalniać substancję zwaną tkankowym aktywatorem plazminogenu (tPA), potocznie nazywaną "rozpuszczaczem" skrzepu.

W warunkach laboratoryjnych erytrytol miał blokować ten proces, co teoretycznie mogłoby utrudniać rozkładanie zakrzepów, zanim staną się groźne.

Autorzy zwracają uwagę, że wspomniane wyniki nawiązują do innych badań obserwacyjnych, w których regularne spożycie erytrytolu łączono ze zwiększonym ryzykiem zdarzeń sercowo-naczyniowych, takich jak zawał czy udar.

Jednocześnie naukowcy podkreślają pewne ograniczenia. Eksperymenty prowadzono na wyizolowanych komórkach w naczyniu laboratoryjnym, a nie na całych naczyniach krwionośnych czy w organizmie człowieka. Dlatego do potwierdzenia wniosków potrzebne są bardziej złożone modele, np. systemy typu "naczynie na chipie", które lepiej odtwarzają realną fizjologię.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródło: Science Alert