Przełomowa operacja. Mija 41 lat od pierwszego przeszczepu serca w Polsce

5 listopada 1985 roku w Wojewódzkim Ośrodku Kardiologii w Zabrzu zespół pod kierownictwem Zbigniewa Religi przeprowadził pierwszy udany przeszczep serca w Polsce. W operacji uczestniczyli m.in. Andrzej Bochenek i Marian Zembala. Lekarze pracowali w placówce znanej dziś jako Śląskie Centrum Chorób Serca.

Biorcą był 62-letni mężczyzna z niewydolnością serca. Dla operujących go kardiochirurgów zabieg oznaczał zmierzenie się z procedurą, w której nie mieli jeszcze własnego doświadczenia. Szczególnie trudny moment nastąpił po usunięciu chorego narządu.

– Serce zostało wycięte, a w klatce piersiowej pojawiła się ogromna, pusta przestrzeń, ponieważ serce pacjenta było przerośnięte, a serce dawcy mniejsze. Wydawało mi się wtedy, że to już nieodwracalny stan – nie można przecież wszczepić z powrotem wyciętego serca – wspominał prof. Andrzej Bochenek.

Przeszczep zakończył się powodzeniem, jednak pacjent zmarł po dwóch miesiącach z powodu sepsy. Jego historia pokazuje, że powodzenie samej operacji było dopiero jednym z warunków skutecznego leczenia.

Po transplantacji konieczne było podawanie leków immunosupresyjnych, które osłabiają reakcję układu odpornościowego i zapobiegają odrzuceniu przeszczepionego narządu. Jednocześnie ograniczają zdolność organizmu do zwalczania zakażeń. Jak po latach wyjaśniał Religa, stosowane wówczas dawki odpowiadały zagranicznym standardom, ale z perspektywy późniejszych doświadczeń okazały się zbyt duże. U chorego rozwinęła się infekcja grzybicza, a następnie sepsa.

Doświadczenia zdobyte podczas pierwszych transplantacji pozwalały rozwijać program leczenia i doskonalić opiekę nad kolejnymi pacjentami.

Jednym z najbardziej znanych pacjentów Religi był Tadeusz Żytkiewicz. Przeszczep przeszedł w 1987 roku, a z nowym sercem żył przez kolejne trzy dekady. Zmarł we wrześniu 2017 roku w wieku 91 lat. Jego losy stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów wieloletniego przeżycia po transplantacji serca w Polsce.

Zanim doszło do sukcesu zespołu Religi, polscy lekarze już podejmowali próby przeszczepienia serca. 4 stycznia 1969 roku w Łodzi operację przeprowadził zespół Jana Molla, w którym pracowali również Antoni Dziatkowiak i Kazimierz Rybiński. Zabieg zakończył się niepowodzeniem.

Na pierwszy udany przeszczep trzeba było czekać jeszcze niemal 17 lat. Operacja w Zabrzu dała początek programowi, dzięki któremu kolejni chorzy mogli otrzymać szansę na życie z nowym sercem.

Źródła: podyplomie.pl, sccs.pl, Nauka w Polsce, polska1918-89.pl, Transplantologia.info, Polskie Radio