"Przestajemy czuć się bezpiecznie w naszym kraju". Psycholożki mówią, jak radzić sobie z lękiem

• Lęk po tragedii jest naturalny: Ekspertki wskazują, że silne emocje mogą odczuwać nie tylko bezpośredni świadkowie ataku, ale także osoby śledzące relacje i utożsamiające się z ofiarami lub miejscem wydarzenia.
• Nadmiar informacji nasila napięcie: Psycholożki radzą ograniczyć oglądanie nagrań, zdjęć i kolejnych wiadomości, ponieważ może to podtrzymywać niepokój.
• Rozmowa pomaga obniżyć niepokój: Maria Rotkiel podkreśla, że nazywanie emocji i mówienie o lęku może pomóc odzyskać spokój.
• Pomoc i solidarność dają poczucie bezpieczeństwa: Ekspertka zwraca uwagę na skuteczną reakcję służb oraz pomoc udzielaną przez osoby postronne.
• Kiedy zgłosić się po wsparcie: Zdaniem psycholożki warto porozmawiać ze specjalistą, gdy lęk utrzymuje się dłużej niż kilka dni i utrudnia codzienne funkcjonowanie.

Trwa żałoba narodowa po dramatycznych wydarzeniach w Krakowie. 7 listopada 24-letni napastnik otworzył ogień z samochodu do przypadkowych osób przebywających na krakowskim Rynku Głównym. W wyniku ataku zginęło sześć osób, a 16 zostało rannych, w tym dwóch policjantów, którzy obezwładnili napastnika. 

Atak zaburzył poczucie bezpieczeństwa nie tylko bezpośrednich świadków strzelaniny, lecz także wielu Polaków. W sieci krążą przejmujące nagrania, a w mediach społecznościowych można przeczytać liczne posty i komentarze wyrażające niepokój. Odczuwanie lęku po takich wydarzeniach jest naturalne i uzasadnione. Jak tłumaczy w rozmowie z WP abcZdrowie psycholog i psychoterapeuta Maria Rotkiel, może to wynikać z kilku czynników. 

– Jeżeli nie jesteśmy bezpośrednim świadkiem traumatycznego wydarzenia, ale widzieliśmy relacje, wysłuchaliśmy opowieści o tym, co się wydarzyło, to też możemy odczuwać bardzo silne emocje. Nawet w psychologii znane są przypadki diagnozowania zespołu stresu pourazowego u tak zwanego świadka pośredniego. Świadek pośredni to jest właśnie osoba, która wysłuchała traumatycznej historii, która gdzieś obejrzała relacje dotyczące traumatycznej historii i z jakichś względów się z tymi wydarzeniami identyfikuje, czyli na przykład jest członkiem danej społeczności, którą taka trauma dotknęła, chociaż nie było jej na miejscu wydarzenia – tłumaczy psycholożka. 

– Jeżeli mocno identyfikujemy się z tym, że jesteśmy Polakami, że Kraków jest naszą drugą stolicą, to jest to taki zamach na nasze poczucie bezpieczeństwa. To możemy odczuwać bardzo silne emocje, bo tak naprawdę to, co się wydarzyło, w dużej mierze uderza w różne ważne dla nas Polaków przekonania. To jest przekonanie, że Polska jest bardzo bezpiecznym krajem, w którym takie tragiczne rzeczy się nie wydarzają. To jest przekonanie, że my właśnie możemy się czuć tak komfortowo i problemy świata, o których słyszymy – właśnie zamachy, strzelaniny, ataki terrorystyczne – nas nie dotyczą – dodaje. 

W głowach niektórych osób może pojawiać się także myśl: "to mogłem być ja". – Wiele osób ma też taką refleksję, że mogły być w tym miejscu, bo na przykład miały wolny czas. Wiele osób widziało zdjęcia i relacje miejsc, w których niedawno byli, więc to jest takie pośrednie uderzenie w to poczucie bezpieczeństwa – wyjaśnia ekspertka. 

– To, co jest szczególnie dla nas Polaków trudne, to właśnie zmierzenie się z tym, że gdzieś te problemy, o których do tej pory słyszeliśmy, współczuliśmy, empatyzowaliśmy, no ale nas bezpośrednio nie dotyczyły, że one gdzieś są już u nas i to, co bardzo wiele osób mówi, że przestajemy czuć się bezpiecznie w naszym kraju, a nasz kraj to jest tak naprawdę nasz dom. To tak, jakbyśmy przestawali się czuć bezpiecznie w domu. No to jest bardzo duży uraz i gdzieś też potrzebujemy trochę czasu, żeby odzyskać takie poczucie stabilizacji, chociaż możliwe, że już nigdy nie wrócimy do stanu beztroskiej wiary w bezpieczeństwo – podsumowuje. 

Brak kontroli nad wydarzeniami nie oznacza jednak bezradności. To, co można zrobić w tej sytuacji, to zadbać o siebie. Ekspertka zaleca m.in. zaprzestanie śledzenia wszystkich newsów. – Mamy już tę wiedzę, wiemy, co się wydarzyło, wiemy, że sytuacja została opanowana. Ciągłe wracanie do zdjęć, filmów i relacji tylko niepotrzebnie utrzymuje nas w stanie napięcia, więc zostawiamy tę historię – radzi. 

Podobnego zdania jest dr psychologii Aleksandra Piotrowska. – Co tym osobom bym radziła? Przede wszystkim ograniczenie szukania informacji na ten temat. Nieoglądanie non stop relacji telewizyjnych po przyjściu z pracy do domu. Ograniczanie rozmów o tragedii, a jeśli już, to skupiłabym się bardziej na tym, co zrobić, jakbyśmy sami znaleźli się w podobnej sytuacji. Zamiast koncentrować się na niepokoju i przeświadczeniu, że nas na pewno wcześniej czy później spotka coś makabrycznego, to wzmacniać poczucie własnej odpowiedzialności za własne życie. Ono nie da nam nigdy stuprocentowego poczucia bezpieczeństwa, bo jesteśmy zależni od różnych wydarzeń, ale bardzo uważajmy na to, żeby nie dać się ponieść sensacji – mówi dr Piotrowska w rozmowie z WP abcZdrowie.

Psycholożka Rotkiel zwraca również uwagę na rolę rozmowy o własnych emocjach. – Na pewno warto rozmawiać o tym, co się w nas dzieje, o tych emocjach. Terapia w dużej mierze polega na tym, że werbalizujemy, czyli mówimy o tym, co czujemy. Badania potwierdzają, że samo nazywanie emocji, mówienie o tym, że czuję lęk w związku z jakąś sytuacją, obniża poziom napięcia psychofizycznego. 

Specjalistka zaleca także skupienie się na pozytywnych aspektach. – W kolejnym kroku warto skupić się na pozytywnych informacjach: jak dobrze zadziałała policja, jakie zaufanie możemy mieć do służb mundurowych i jak niektórzy mogą to zaufanie odzyskiwać. Możemy utrwalać w głowie, że nasza policja jest skuteczna, obezwładniła napastnika i daje nam poczucie bezpieczeństwa. To ważne, bo w ostatnim czasie mogliśmy trochę tracić zaufanie do służb mundurowych przez różne docierające do nas informacje – uważa Rotkiel. 

Ekspertka wskazuje również na heroiczną postawę cywilów, którzy bezinteresownie nieśli pomoc drugiemu człowiekowi. – Warto też skupić się na ludziach, którzy wykazali się heroiczną postawą: chirurgach udzielających pomocy czy anonimowych uczestnikach, którzy ruszyli z pomocą. To pozwala pielęgnować poczucie, że możemy liczyć na drugiego człowieka i że w trudnej sytuacji nie będziemy sami. Nawet jeżeli zdarzają się tragiczne rzeczy, są wokół nas ludzie, którzy profesjonalnie udzielają pomocy, ruszają na ratunek i na których możemy liczyć. Możemy też skupić się na poczuciu narodowej solidarności, bo ta tragedia bardzo nas zjednoczyła – mówi. 

Ważnym krokiem może być także domknięcie historii. – W początkowej fazie zespołu stresu pourazowego, lękach i niepokojach związanych z traumatycznym wydarzeniem pomocne jest tak zwane pozytywne domknięcie historii. Chodzi o utrwalenie informacji, które pomagają zamknąć w głowie narrację: służby profesjonalnie przeprowadziły działania, napastnik został szybko obezwładniony, a my możemy czuć się bezpiecznie, kiedy służby zaczynają interwencję – wyjaśnia ekspertka. 

Psycholożka zaznacza, że lęk jest naturalną reakcją, jednak pewne sygnały powinny skłonić nas do sięgnięcia po profesjonalną pomoc. – Jeżeli lęk będzie się utrzymywał dłużej niż kilka dni, a przede wszystkim będzie ograniczał nasze funkcjonowanie, to będzie to ważny sygnał. Czyli jeżeli poczujemy, że nie robimy pewnych rzeczy, które normalnie byśmy robili, na przykład mamy kłopot ze zrobieniem zakupów w dużym sklepie, to uważam, że to jest absolutnie już sygnał, że warto porozmawiać z psychologiem. Czasami nawet jedna rozmowa, która właśnie opiera się na takim zamknięciu historii, na rozładowaniu napięcia, może okazać się tutaj przełomowa i bardzo pomocna – podsumowuje specjalistka.