Kleszcze - gatunki, jak unikać, jak atakują, dlaczego są groźne, ochrona, choroby

Kleszcze to niebywale podstępni krwiopijcy. Kleszcze atakują z ukrycia, są szybkie i skuteczne. Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, że właśnie staliśmy się ich ofiarami. Kleszcze mogą być niezwykle niebezpieczne, ponieważ przenoszą groźne dla człowieka wirusy i bakterie. Ukąszenie kleszcza może skutkować takimi chorobami, jak borelioza czy kleszczowe zapalenie mózgu. Aby chronić się przed kleszczami, warto wiedzieć o nich jak najwięcej.

spis treści

Zobacz film: "Kleszcz - twój śmiertelny wróg!"

1. Kleszcze – charakterystyka

Na całym świecie żyje około 800 gatunków kleszczy. Część z nich może posiadać pancerz. W Polsce spotykamy głównie kleszcze pospolite.

Kleszcz nacina skórę ofiary, a następnie wgryza się w nią. Wykorzystuje do tego tzw. narząd gębowy. Pajęczak ten jest na tyle mały, że często można go przeoczyć.

2. Kleszcze - gatunki

Kleszcze należą do gromady pajęczaków. Jest ich ponad 850 gatunków. W Polsce żyje dwadzieścia gatunków kleszcza, przy czym najbardziej rozpowszechnionymi i najczęściej spotykanymi są:

  • Kleszcze pospolite – najlepiej czują się w miejscach o dużej wilgotności, toteż upodobały sobie lasy liściaste i mieszane. Można je jednak spotkać także w lasach iglastych o gęstym poszyciu. Ponadto są kleszcze pospolite są mieszkańcami działek, zieleńców i parków. Kleszcze pospolite występują na terenie całej Polski.
  • Kleszcze łąkowe – również lubi wilgoć, dlatego najczęściej zamieszkują zakrzewione pastwiska, bagniste tereny leśne oraz obrzeża jezior. Kleszcze łąkowe występują głównie we wschodniej części Polski.
  • Obrzeżek gołębi – jak sama nazwa wskazuje, kleszcze te żywią się krwią gołębi. Bytują więc w miejscach gnieżdżenia się tych ptaków, najczęściej na strychach i poddaszach.

3. Kleszcze - jak ich unikać?

Kleszcze w każdym stadium rozwojowym – larwa, nimfa i postacie dorosłe – potrzebują krwi, by dalej się rozwijać. Kleszcze najczęściej żerują na zwierzętach. Ich ofiarami padają np. polne myszy, zające czy krowy. Lubią jednak również ludzką krew.

Największą aktywność kleszcze wykazują od połowy marca do końca listopada. Są przebiegłymi pasożytami. Dobrze wiedzą, gdzie mogą spotkać swojego żywiciela, dlatego czyhają nie w głębi lasu czy na środku polany, a raczej na ich obrzeżach, pod drzewami, na poboczach ścieżek. Tych miejsc należy unikać i jeśli to możliwe, ograniczać spacery do lasu w czasie ich wzmożonego występowania.

Obrzeżki gołębie, gdy brak ich naturalnego żywiciela, mogą wchodzić do mieszkań przez otwarte okna czy drzwi balkonowe. Gromadzą się zazwyczaj w szparach w podłodze i ścianach, pod parapetami i tapetami. Ich ulubioną porą żerowania jest noc. Natomiast kleszcze pospolite i kleszcze łąkowe atakują głównie w ciągu dnia, zwłaszcza rano, około godz. 8.00., oraz od godz. 15.00. do północy.

Odkryto nowy wirus przenoszony przez kleszcze. Zabija w kilka dni i nie ma na niego leku
Odkryto nowy wirus przenoszony przez kleszcze. Zabija w kilka dni i nie ma na niego leku [5 zdjęć]

Ostatnie badania naukowe nad kleszczami wykazały, że borelioza nie jest najgroźniejszą chorobą przenoszoną...

zobacz galerię

4. Kleszcze - jak atakują?

Kleszcz potrafi wyczuć swoją ofiarę z odległości nawet 20 metrów. Reaguje na temperaturę jej ciała, wydychany dwutlenek węgla i zapach potu. Gdy znajdzie się na skórze, nie wbija się od razu w jej powłoki. Kleszcze poszukują miejsca, gdzie naskórek jest cienki i lekko wilgotny.

Kleszcze najczęściej wybierają miejsce za uchem, na granicy włosów, w pachwinie, pod kolanem lub w zgięciu łokciowym. Choć kleszcz wbija się w skórę dość głęboko, sam moment wkłucia jest w zasadzie niewyczuwalny. Dzieje się tak, ponieważ kleszcz w czasie ukłucia wprowadza wydzielinę, zawierającą substancje, które znieczulają nakłuwane miejsce i opóźniają reakcję obronną u żywiciela. Dlatego nie pojawia się ból, stan zapalny czy zaczerwienienie, które stanowiłyby sygnał do dokładniejszego przyjrzenia się powłokom ciała.

Po wbiciu się w skórę kleszcze mogą w niej żerować nawet siedem dni. W tym czasie kleszcze wypijają około 2 ml krwi i znacznie powiększa swoje rozmiary. Dorosłe kleszcze mają około 2 mm długości. Najedzone kleszcze mogą zwiększyć swoje rozmiary nawet sześciokrotnie.

5. Kleszcze - dlaczego są groźne?

W Polsce badania nad kleszczami prowadzi się w ośrodku lubelskim. Szacuje się, że około 10-15 procent tych pajęczaków zakażonych jest m.in. wirusem kleszczowego zapalenia mózgu i krętkami boreliozy. Dlatego ukąszenie kleszcza może być dla człowieka niebezpieczne i skutkować ciężkimi chorobami.

Wirusy i bakterie przenoszone przez kleszcze w momencie wkłucia dostają się do krwiobiegu. Wirusem zapalenia mózgu można również zarazić się, np. pijąc mleko prosto od krowy, na której żerowały zakażone kleszcze albo jedząc ser z takiego mleka. Wirus zapalenia mózgu jest odporny na działanie soków trawiennych. Ginie jednak podczas pasteryzacji.

6. Kleszcze - ochrona

Na szczęście nie jesteśmy całkiem bezbronni wobec tych groźnych pajęczaków. Wprawdzie ochrona przed kleszczami nie jest łatwa, to jednak wiedząc, gdzie i kiedy mogą występować, starajmy się ich unikać. Skoro ulubioną porą aktywności kleszczy jest ranek i późne popołudnie, na spacery wybieraj się raczej w godzinach południowych. Przechadzaj się środkiem ścieżek, z dala od przydrożnych krzaków i drzew.

Gdy wybierasz się na łąkę, by odetchnąć na łonie natury, miejsce na odpoczynek zrób sobie na środku polany, a nie na jej obrzeżach i dopiero wtedy, gdy obeschnie rosa. Warto również pamiętać o odpowiednim okryciu ciała – zakładaj długie spodnie, bluzkę z długim rękawem, czapkę albo kapelusz na głowę. Najlepiej, aby strój był jasny. Nie dlatego, że kleszcze nie lubią jasnych kolorów, lecz by łatwiej je można było zauważyć na ubraniu i strzepać.

Kleszcze największą aktywność wykazują od połowy marca do końca listopada
Kleszcze największą aktywność wykazują od połowy marca do końca listopada (Zdjęcie kleszcza / Shutterstock)

Używaj też preparatów odstraszających kleszcze. Repelenty gwarantują krótkotrwałą ochronę. Należy pamiętać, że użyte w nadmiernej ilości mogą uleć wchłonięciu przez skórę i spowodować zatrucie. Na szczególną uwagę zasługują w tym przypadku dzieci. Przed użyciem tego typu środka na kleszcze należy dokładnie zapoznać się z treścią ulotki. Po powrocie do domu ze spaceru uważnie obejrzyj swoje ciało. Jeśli zajdzie taka potrzeba należy usunąć kleszca.

Rekomendowane przez naszych ekspertów

7. Kleszcze – usuwanie z ciała

Usunięcie kleszcza wymaga uwagi i precyzji, gdyż źle wykonane może nam zaszkodzić. Kleszcza usuwamy w następujący sposób:

1) Trzymając pęsetę równolegle do skóry chwyć kleszcza, możliwe jak najbliżej swojego ciała. Ważne, by chwycić jego główkę i nie ściskać odwłoku; 2) Następnie kleszcza należy pociągnąć w górę zdecydowanym ruchem. Nie wykręcamy kleszcza; 3) Po usunięciu pasożyta przemywamy ranę środkiem dezynfekującym. Pamiętajmy, aby po skończonym zabiegu obejrzeć miejsce ugryzienia. Nie powinny w nim znajdować się żadne fragmenty kleszcza.

Niektórzy uważają, że boreliozą można zarazić się także od zakażonych przez kleszcza zwierząt. Nie jest to jednak prawdą, a chorobą możemy zarazić się tylko poprzez bezpośredni kontakt z tym pasożytem.

Jak nie należy usuwać kleszcza? Bardzo rozpowszechnionym, aczkolwiek błędnym przeświadczeniem jest pozytywne działanie tłuszczu (olej, masło na znajdującego się w skórze kleszcza. Jest to jednak całkowicie nieuzasadnione i żadne tego typu substancje nie powinny być używane, gdyż mogą przynieść więcej szkody niż pożytku. Kleszcza nie powinno się smarować żadnym tłuszczem, ponieważ wypuszcza on wtedy do skóry więcej wydzieliny, która może zawierać bakterie. Jeżeli kleszcza nie można usunąć ponieważ tkwi on głęboko, lepiej od razu udać się do lekarza.

8. Kleszcze - choroby po ukąszeniu

Kleszcze mogą wywołać różne choroby. Są to:

Kleszczowe zapalenie mózgu – jeśli w ciągu 2-3 tygodni od usunięcia kleszcza wystąpią objawy, przypominające grypę, koniecznie skontaktuj się z lekarzem. [Gorączka]https://portal.abczdrowie.pl/goraczka) do 38 stopni Celsjusza, bóle mięśni, bóle stawów, bóle głowy czy bóle żołądka mogą świadczyć o zakażeniu kleszczowym zapaleniem mózgu.

Borelioza – jeśli w ciągu 1-5 tygodni od usunięcia kleszcza pojawi się rumień, niezwłocznie udaj się do lekarza. Rumień na skórze jest pierwszą oznaką boreliozy. By ją opanować, potrzebna jest kuracja antybiotykowa. Jeśli rumień nie wystąpił, by upewnić się, że kleszcz nie zaraził cię krętkami boreliozy, zbadaj krew.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy