Sprawdzili, jak zachowuje się mózg po nieprzespanej nocy. Ciekawe wnioski
Brak snu nie tylko powoduje zmęczenie, ale zmienia sposób, w jaki pracuje mózg. Najnowsze badania polsko-francuskiego zespołu naukowców pokazują, że zaburzenia snu zakłócają przepływ informacji między jego strukturami. W efekcie mózg zaczyna działać jak niewydolne lotnisko, w którym połączenia są opóźnione, a komunikacja chaotyczna.
Jedna nieprzespana noc wywołuje chaos
Dotychczas brak snu często porównywano do rozładowanej baterii. Zakładano, że im mniej śpimy, tym gorzej funkcjonujemy, ale mechanizm pozostaje ten sam. Nowe badanie, opublikowane w czasopiśmie "Sleep", podważa to podejście. - Nasze badania pokazują, że to dwa odrębne stany, które w różny sposób wpływają na mózg - wyjaśniła PAP Patrycja Ściślewska z Uniwersytetu Warszawskiego.
Plaga naszych czasów dotyka coraz młodszych
Naukowcy wykazali, że jednorazowa, całkowita utrata snu oraz przewlekłe niedosypianie to dwa różne zjawiska, które uruchamiają odmienne procesy w mózgu. W stanie wypoczęcia mózg funkcjonuje jak dobrze zorganizowana sieć. Kluczową rolę odgrywają tzw. huby, czyli obszary integrujące informacje z różnych części mózgu. Działają one podobnie jak duże porty przesiadkowe, umożliwiając szybki i sprawny przepływ informacji. Dzięki temu możliwe jest efektywne myślenie, podejmowanie decyzji czy kontrola emocji.
Gdy sen zostaje całkowicie przerwany, dochodzi do gwałtownej reorganizacji tej sieci. Najbardziej cierpią obszary odpowiedzialne za emocje, autorefleksję i tzw. błądzenie myślami. Kluczowe "węzły" tracą swoją dominującą rolę, a ich funkcje przejmują inne regiony mózgu. - Wydaje się, że to mechanizm kompensacyjny - mózg próbuje "ratować sytuację", reorganizując swoją strukturę - tłumaczyła Ściślewska. To jednak rozwiązanie awaryjne, które nie przywraca pełnej sprawności poznawczej.
Chroniczne niedosypianie działa inaczej
Inaczej wygląda sytuacja, gdy snu brakuje przez kilka dni z rzędu. Wtedy zmiany zachodzą wolniej, ale obejmują większą liczbę obszarów mózgu. Dotyczą m.in. struktur odpowiedzialnych za podejmowanie decyzji, kontrolę zachowania i regulację emocji. Mózg nie ulega nagłemu "załamaniu", lecz stopniowo dostosowuje się do nowych warunków. Działa jednak mniej efektywnie i mniej stabilnie.
Można to porównać do komputera, który nie przestaje działać, ale z każdą godziną staje się coraz wolniejszy. W obu przypadkach kluczowe znaczenie ma zaburzenie tzw. topologii sieci mózgowej, czyli sposobu, w jaki różne obszary komunikują się ze sobą. Niewyspanie sprawia, że system przestaje być uporządkowany, a przepływ informacji staje się mniej efektywny. To właśnie dlatego pojawiają się problemy z koncentracją, pamięcią i kontrolą emocji.
Zarwana noc a chroniczne zmęczenie
Badanie pokazało też, że odporność na brak snu jest indywidualna. Osoby o silnie zaznaczonym rytmie dobowym lepiej radzą sobie z jego niedoborem. Z kolei tzw. sowy gorzej znoszą zarówno jednorazową bezsenność, jak i długotrwałe niedosypianie. Wbrew intuicji, jednorazowa nieprzespana noc może być mniej szkodliwa niż długotrwały deficyt snu.
- Skutki jednorazowej deprywacji można zniwelować w ciągu jednej lub dwóch nocy regeneracyjnych, natomiast wyjście z wielodniowego długu sennego jest znacznie trudniejsze - wyjaśniła dr Aleksandra Domagalik-Pittner z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Co więcej, przy chronicznym niedosypianiu pojawia się niebezpieczne zjawisko - mózg zaczyna błędnie oceniać swoją wydajność jako wystarczającą, mimo że faktycznie funkcjonuje gorzej.
Wyniki badania pokazują, że brak snu to nie tylko kwestia zmęczenia, ale poważne zaburzenie pracy mózgu. Jednocześnie sugerują, że strategie radzenia sobie z niewyspaniem powinny być dopasowane do sytuacji. Innego podejścia wymaga jednorazowa bezsenność, a innego przewlekły niedobór snu, który stopniowo osłabia funkcjonowanie całego organizmu.
Źródło: PAP
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
