Stłuszczenie można cofnąć. Sprawdź, co szkodzi, a co wspiera wątrobę

Wątroba bywa słusznie porównywana do gigantycznego zakładu produkcyjno-oczyszczalnego, który odpowiada za przeszło 500 procesów metabolicznych. Ponieważ narząd ten nie jest unerwiony czuciowo, nie boli, przez co jego degradacja może latami postępować niezauważenie.

Szacunki pokazują, że stłuszczeniem wątroby dotknięty jest już nawet co trzeci dorosły człowiek. – W Polsce może być nawet 5-6 mln osób, które mają stłuszczenie wątroby, tj. ponad 20 proc. społeczeństwa – ostrzegł w rozmowie z PAP hepatolog prof. Krzysztof Tomasiewicz, kierownik Kliniki Chorób Zakaźnych i Hepatologii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego nr 1 w Lublinie.

Na szczęście wątroba ma niezwykłą zdolność do regeneracji, a tempo jej odbudowy zależy w ogromnej mierze od codziennych wyborów przy stole.

– To jest choroba z opóźnionym zapłonem. Większość pacjentów, żeby przejść ze stłuszczenia do marskości, potrzebuje 15–20 lat – stwierdził w rozmowie z WP abcZdrowie hepatolog prof. dr hab. n. med. Jerzy Jaroszewicz, kierownik Katedry i Oddziału Klinicznego Chorób Zakaźnych i Hepatologii Wydziału Nauk Medycznych w Zabrzu. – Jeżeli w tym czasie uda nam się zadziałać niefarmakologicznie, głównie chodzi o redukcję masy ciała około 10 proc., o regularną aktywność i zdrową dietę, to stłuszczenie cofnie się u ponad połowy pacjentów – podkreślił.

W powszechnej świadomości głównym wrogiem wątroby pozostaje alkohol, a także wirusowe zapalenia typu B i C czy długotrwale przyjmowane preparaty farmakologiczne. Jednak we współczesnym świecie równie niebezpieczny staje się styl życia prowadzący do niealkoholowego stłuszczenia wątroby.

Hepatolodzy zwracają uwagę na tzw. otyłość trzewną – nawet osoba o pozornie szczupłej sylwetce, u której tłuszcz odkłada się głównie w rejonie brzucha, znajduje się w grupie wysokiego ryzyka. Lekarze zwracają uwagę na fenotyp TOFI choroby otyłościowej (ang. thin outside, fat inside, co można tłumaczyć jako szczupły na zewnątrz, otyły w środku).

– To najbardziej niebezpieczny ze wszystkich fenotypów choroby otyłościowej, bo pozornie nic się nie dzieje, pacjent nie widzi zmian gołym okiem, więc uważa, że jest zdrowy. Waga jest w normie, podobnie jak BMI, obwód talii czy bioder, do tego nic nie boli – to wszystko usypia czujność. Nawet jeśli pacjent zrobi podstawowe badania, to np. odchylenia w parametrach glikemii czy cholesterolu można zlekceważyć – mówił w rozmowie z WP abcZdrowie dr n. med. Szymon Suwała, endokrynolog, obesitolog.

Aby wesprzeć wątrobę, z jadłospisu warto wykreślić lub drastycznie ograniczyć:

• tłuste mięsa, pełnotłusty nabiał i potrawy smażone,
• żywność wysokoprzetworzoną,
• dania typu fast food,
• słodycze obfitujące w cukier i syropy glukozowo-fruktozowe,
• nawyk ciągłego podjadania między posiłkami.

Dodatkowo u osób z wrażliwszym układem pokarmowym ostrożność zaleca się przy warzywach wzdymających (kapusta, cebula, strączki) oraz owocach takich jak śliwki czy gruszki.

– W przypadku stłuszczenia wątroby jednym z najlepiej udokumentowanych sposobów postępowania żywieniowego jest dieta oparta na zasadach modelu śródziemnomorskiego, bogata w warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, rośliny strączkowe, ryby, orzechy i oliwę z oliwek – tłumaczyła w rozmowie z WP abcZdrowie Anna Radowicka, dietetyk i technolog żywności.

Aby odciążyć miąższ wątroby i pobudzić go do odnowy, fundamentem diety powinny stać się nieprzetworzone produkty roślinne:

• Źródła węglowodanów złożonych: pełnoziarniste pieczywo, naturalne kasze, płatki owsiane.
• Chude białko: drób, chudy nabiał oraz ryby morskie (np. dorsz, łosoś) dostarczające cennych kwasów tłuszczowych.
• Dobre tłuszcze: tłoczone na zimno oleje roślinne, przede wszystkim oliwa z oliwek i olej rzepakowy.
• Warzywa i owoce: podawane na świeżo, gotowane, a w razie delikatnego żołądka – w formie przetartej lub niesłodzonych soków.

Kluczowy jest także sposób obróbki termicznej. Zamiast tradycyjnego smażenia i zagęszczania sosów mąką ze śmietaną, eksperci rekomendują gotowanie na parze, duszenie oraz pieczenie w rękawie lub pergaminie bez dodatku tłuszczu.

Prawdziwym hitem ostatnich badań hepatologicznych okazała się kawa. Publikacje medyczne wskazują, że regularne sięganie po ten napój hamuje procesy włóknienia i bliznowacenia tkanki wątrobowej. Dzieje się tak za sprawą silnych antyoksydantów i związków przeciwzapalnych.

Korzystny efekt obserwuje się m.in. przy stłuszczeniowej chorobie wątroby czy przewlekłych infekcjach wirusowych. Najlepsze rezultaty przynosi picie czarnej kawy bez cukru, syropów i tłustego mleka – optymalna i bezpieczna ilość to zazwyczaj 2 do 4 filiżanek w ciągu doby (do ok. 400 mg kofeiny).

Aby wesprzeć wątrobę, nie możemy zapomnieć o regularnej aktywności fizycznej.

– Należy wprowadzić umiarkowany wysiłek fizyczny – 4–5 dni w tygodniu (w tym 2–3 krótkie treningi oporowe). To pozwoli poprawić wrażliwość insulinową i "odtłuścić" wątrobę – zalecała w rozmowie z WP abcZdrowie specjalistka chorób zakaźnych i ekspertka w dziedzinie hepatologii dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska.