Toczeń rumieniowaty układowy - przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Toczeń rumieniowaty układowy (SLE – systemic lupus erythematosus), inaczej toczeń trzewny, jest to przewlekła choroba autoimmunologiczna. Toczeń układowy rozwija się w wyniku patologii dotyczącej układu odpornościowego, prowadzącej do przewlekłego stanu zapalnego w organizmie . Częstość występowania tocznia układowego w społeczeństwie szacuje się na 40-50 osób na każde 100 000. Co charakterystyczne, kobiety chorują 10-krotnie częściej na toczeń niż mężczyźni, a ponad połowa zachorowań na toczeń rumieniowaty występuje w stosunkowo młodym wieku, to znaczy między 16. a 55. rokiem życia. Toczeń dotyka skóry, stawów, nerek oraz innych narządów.

1. Toczeń - przyczyny

Toczeń rumieniowaty jest chorobą autoagresyjną, co oznacza, że układ immunologiczny nie jest w stanie rozróżnić substancji szkodliwej od zdrowej i w konsekwencji atakuje zdrowe komórki i tkanki, co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego. Przyczyny autoagresji, leżącej u podstaw tocznia, nie są do końca poznane. Pod uwagę bierze się:

Zobacz film: "Rola układu odpornościowego"

  • czynnik genetyczny,
  • czynnik hormonalny (świadczy o tym przewaga zachorowań wśród kobiet, w okresie rozrodczym),
  • czynniki środowiskowe, jak np. przewlekłe zakażenia wirusami Epstaina Barr, czy retrowirusami, specyficzne warunki pracy, itp.,
  • złożone zaburzenia immunologiczne np. obecność autoreaktywnych limfocytów T.

Dodatkowo, zaostrzenie objawów tocznia jest wywoływane przez ekspozycje na promieniowanie słoneczne. Toczeń układowy może rozwinąć się również na skutek stosowania niektórych farmaceutyków. Jest to tzw. toczeń polekowy.

W diagnostyce tocznia bardzo pomocne są badania laboratoryjne
W diagnostyce tocznia bardzo pomocne są badania laboratoryjne (Shutterstock)

2. Toczeń - objawy

U poszczególnych osób objawy tocznia rumieniowatego mogą być różne, w zależności od organu lub układu, jaki zajął toczeń. Do podstawowych objawów tocznia, występujących prawie u wszystkich chorych należą: osłabienie i łatwa męczliwość, stany podgorączkowe lub gorączka, a także utrata masy ciała. W przypadku tocznia objawy te są jednak wysoce niespecyficzne, co oznacza, że nie są charakterystyczne wyłącznie dla tocznia.

U około 60 proc. chorych z toczniem rumieniowatym dochodzi do zmian skórnych (zwłaszcza po ekspozycji na promieniowanie słoneczne) w postaci rumienia na twarzy w kształcie zbliżonym do motyla. Zaczerwienienie w przypadku tocznia, może także pojawić się na innych, odsłoniętych częściach ciała. Dodatkowo, objawem tocznia może być łysienie oraz ścieńczenie włosów.

Powszechnymi objawami tocznia układowego są również: ból stawów i opuchlizna. U niektórych chorych na toczeń rumieniowaty może się również rozwinąć zapalenie stawów. Najczęściej zajmowanymi stawami są stawy w palcach, dłoniach, nadgarstki i kolana.

U około połowy dotkniętych toczniem rumieniowatym występuje tak zwany objaw Raynauda. Polega on na napadowym skurczu tętnic dystalnych części dłoni, palców i w konsekwencji ich zblednięcia i oziębienia. Może to nastąpić na skutek niskiej temperatury otoczenia, pod wpływem emocji czy nawet bez uchwytnej przyczyny.

Reumatoidalne zapalenie stawów (prezentacja edukacyjna)
Reumatoidalne zapalenie stawów (prezentacja edukacyjna) [13 zdjęć]

Co to jest reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)? Jest to choroba autoimmunologiczna, która powoduje...

zobacz galerię

Inne częste objawy tocznia rumieniowatego układowego to:

W przypadku tocznia objawy związane są też z częścią ciała zajętą przez chorobę:

U osób z toczeniem rumieniowatym może dojść do odkładania się przeciwciał w kłębuszkach nerkowych, co prowadzi do nefropatii toczniowej, w wyniku której dochodzi do niewydolności nerek, a wtedy pacjent wymaga stałych dializ lub przeszczepu nerki.

2.1. Toczeń krążkowy

Przy wymienianiu objawów skórnych tocznia, należy wspomnieć o toczniu krążkowym, czyli odmianie ograniczonej do skóry, która sporadycznie może przejść w postać uogólnioną. Zmiany w układzie ruchu związane z toczniem dotyczą ponad 90 proc. chorych. Objawia się to głównie wędrującym bólem, dotyczącym głównie stawów kolanowych i rąk. Z reguły, nie dochodzi to destrukcji wspomnianych struktur (może dochodzić do zmian w kościach pod postacią osteoporozy jako powikłania stosowanych w toczniu leków – glikokortykosteroidów).

ZOBACZ TAKŻE:

U 50 proc. chorych z toczniem dochodzi do zajęcia nerek, co w konsekwencji może prowadzić do ich niewydolności. U części chorych dochodzi do zajęcia układu oddechowego. Może to nastąpić pod postacią zapaleń opłucnej, śródmiąższowych zapaleń płuc, włóknienia płuc, czy nadciśnienia płucnego. Toczeń układowy zwiększa ryzyko rozwoju miażdżycy i choroby wieńcowej. Ryzyko to może być nawet 50-krotnie większe u kobiet w okolicach 40. i 50. roku życia. Dodatkowo z układu naczyniowego może dochodzić do zapaleń mięśnia sercowego, zapaleń osierdzia czy zmian w zastawkach serca.

2.2. Toczeń neuropsychiatryczny

Jeżeli dojdzie do zajęcia układu nerwowego, a dzieję się tak nawet w 80 proc., to mówimy wówczas o toczniu neuropsychiatrycznym. Toczeń neuropsychiatryczny może się objawiać w bardzo różny sposób, od bólów głowy, poprzez drgawki po objawy psychotyczne czy stany depresyjno maniakalne. Rzadziej występują objawy tocznia ze strony układu pokarmowego, pod postacią bólów brzucha, nudności, wymiotów, powiększenia wątroby oraz dotyczące powiększenia węzłów chłonnych czy śledziony, czyli hematologicznych.

3. Toczeń - diagnostyka

W rozpoznawaniu tocznia rumieniowatego układowego, jak w każdej chorobie reumatologicznej, pomocne mogą być analizy laboratoryjne. Mowa tu o ogólnych wykładnikach zapalenia w postaci wzrostu OB (odczyn Biernackiego) czy CRP (C reactive protein). Dodatkowo może wystąpić także niedokrwistość, czyli niedobór czerwonych krwinek oraz związanej z nimi hemoglobiny przenoszącej tlen z płuc do tkanek).

W diagnostyce chorób autoimmunologicznych niezwykle ważne jest także wykrywanie autoprzeciwciał – czyli przeciwciał (cząsteczki, tworzone do walki z wszelkiego rodzaju patogenami czy substancjami obcymi dla organizmu) skierowanych przeciwko własnym tkankom. W przypadku tocznia, są to tak zwane przeciwciała antyfosfolipidowe (APLA) i przeciwjądrowe (ANA), w tym szczególnie ważne anty- ds DNA i anty- Sm. Wspomniane dwa ostatnie przeciwciała są szczególnie ważne, gdyż są one wysoce swoiste, czyli mówiąc inaczej typowe głównie dla tej choroby. Obecnie powszechnie rozpoznanie tocznia rumieniowatego układowego stawia się na podstawie kryteriów opracowanych przez ACR (American College of Rheumatology) w 1997 roku. Gdy spełnione są przynajmniej cztery punkty z jedenastu wymienionych, można mówić o pewnym rozpoznaniu tocznia. Są to:

  • rumień na twarzy, policzkach, grzbiecie nosa,
  • rumień krążkowy,
  • nadwrażliwość na światło słoneczne,
  • owrzodzenia w jamie ustnej lub gardle,
  • zapalenie stawów, przynajmniej dwóch, charakteryzujące się bolesnością oraz obrzękiem,
  • zapalenie opłucnej lub osierdzia,
  • zmiany w nerkach,
  • zmiany w układzie nerwowym (drgawki, zaburzenia psychiczne, po wykluczeniu innych przyczyn),
  • zaburzenia hematologiczne (niedokrwistość, zaburzenia liczby leukocytów - białych krwinek - czy płytek krwi biorących udział w zatrzymywaniu krwawień),
  • zaburzenia immunologiczne (występowanie m.in. omawianych wyżej przeciwciał, z wyjątkiem przeciwjądrowych tworzących następne kryterium),
  • obecność przeciwciał przeciwjądrowych.
Poznaj proste sposoby na zachowanie zdrowia swoich stawów
Poznaj proste sposoby na zachowanie zdrowia swoich stawów [10 zdjęć]

Na dobrą kondycję naszych stawów działa regularna, umiarkowana aktywność fizyczna. Korzystne jest również...

zobacz galerię

4. Toczeń - leczenie

Nie istnieje leczenie przyczynowe tocznia rumieniowatego układowego. Dostępne metody leczenia tocznia dotyczą jedynie objawów tej choroby. W terapii zapalenia stawów stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne, wysypkę leczy się kortykosteroidami, natomiast lek przeciwmalaryczny przepisywany jest na objawy skórne i stawowe.

Leczenie osób z toczniem uzależnione jest od stopnia jego zaawansowania oraz od zajętych narządów. Najczęściej stosowanymi lekami w leczeniu tocznia są glikokortykosteroidy, stosowane zarówno w postaci do stosowania zewnętrznego w zmianach skórnych, po duże dawki stosowane w ciężkich zaostrzeniach. W przypadku nieskuteczności wyżej wymienionych, w sytuacjach zagrożenia życia, czy zaawansowanych zmianach w nerkach stosuje się leki cytotoksyczne, takie jak cyklofosfamid, azatiopryna czy mykofenolan. W leczeniu objawowym bólów stawów i mięśni swoje miejsce zajmują także niesterydowe leki przeciwzapalne. W przypadku zmian skórnych należy także pamiętać o unikaniu zbytniej ekspozycji na światło słoneczne oraz kremach z filtrem UV.

U wielu chorych toczeń rumieniowaty układowy ma łagodny przebieg, a kobiety na niego cierpiące często są w stanie donosić ciążę i urodzić zdrowe dziecko. Współczynnik przeżycia 10 lat wynosi ponad 85 proc., jednakże zajęcie przez toczeń mózgu, płuc, serca lub nerek znacznie pogarsza rokowania.

Partnerem sekcji edukacyjnej "Toczeń" jest firma GlaxoSmithKline.

spis treści
rozwiń
Następny artykuł: Chlamydioza

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!