Przejdź na WP

Układ pokarmowy – budowa, funkcje, choroby, badania

Układ pokarmowy to niezwykle rozbudowany element każdego organizmu. Jego budowa nie jest skomplikowana, ale rola, jaką spełnia, jest na wagę złota. Układ pokarmowy odpowiada za odżywianie i utrzymanie prawidłowych funkcji metabolicznych. To właśnie tutaj ma miejsce przyjmowanie, trawienie i wchłanianie wszystkich składników odżywczych, które wraz z pokarmem docierają do organizmu. Narażony jest jednak na działanie wielu drobnoustrojów i rozwój chorób.

Zobacz film: "Co się dzieje gdy zjadamy posiłek?"

spis treści

1. Budowa

Układ pokarmowy jest złożony i składa się z wielu elementów. W jego skład wchodzą kolejno:

Dodatkowo w układzie pokarmowym znajdują się także gruczoły: wątroba, trzustka i ślinianki.

2. Funkcje

Zadanie układu pokarmowego to przyjmowanie, trawienie oraz wydalanie pokarmów, a także absorpcja składników mineralnych i witamin, które następnie przedostają się do wszystkich komórek organizmu.

2.1. Jama ustna

Jama ustna rozpoczyna cały układ pokarmowy. To w niej pokarm rozpoczyna swoją drogę. Składa się z warg, podniebienia, uzębienia i języka. Odpowiada za rozdrobnienie przyjętego pokarmu. Służą do tego zęby - siekacze, trzonowce i przedtrzonowce. Każdy z nich spełnia inną funkcję, jedna grupa rozdrabnia pokarm, inna go rozrywa na mniejsze kawałki.

Język pokryty jest natomiast błoną śluzową. Tam znajdują się kubki smakowe. W jamie ustnej produkowana jest także ślina, która ułatwia transport pokarmu wgłąb całego układu. Zmiękcza go też, aby ostre kawałki nie podrażniały ścian przełyku.

2.2. Gardło

Zanim pokarm przedostanie się do przełyku, musi przejść przez gardło. Składa się z mięśni poprzednie prążkowanych, które pokryte są tkanką łączną i błoną śluzową. Gardło łączy ono układ pokarmowy i oddechowy. Dlatego bardzo łatwo o przypadkowe zakrztuszenie się treścią pokarmową, która wpada do złego otworu. Podczas przełykania chrząstka zwana nagłośnią powinna się zamknąć tak, aby uniemożliwić przedostanie się pokarmu do dróg oddechowych.

Alergie pokarmowe latem – na co uważać?
Alergie pokarmowe latem – na co uważać? [10 zdjęć]

Jeżeli jesteś wśród 2-4% osób z alergią pokarmową, lato może być dość stresującą porą roku. Pikniki,...

zobacz galerię

2.3. Przełyk

Kiedy pokarm przedostaje się z gardła do przełyku, ma bardzo krótką i prostą drogę do żołądka. Osiąga długość około 30 centymetrów i jest swego rodzaju rurą złożoną z mięśni i błon śluzowych. Przełyk sam w sobie nie ma żadnej funkcji, nie wspiera trawienia, ani nie ułatwia wchłaniania substancji odżywczych. Jego zadaniem jest jedynie transport pokarmu z jamy ustnej do żołądka.

2.4. Żołądek

Żołądek swoim kształtem przypomina niewielki rozciągliwy worek. Od środka pokryty jest błoną śluzową, która wytwarza mnóstwo gruczołów i enzymów trawiennych. Ich zadaniem jest przetwarzanie i trawienie wszystkiego, co zjedliśmy. Wytwarzają one soki żołądkowe, zawierające kwas solny, wodę i enzymy, a także sole mineralne.

Soki żołądkowe sprawiają, że cały pokarm, który zjedliśmy, zamienia się w papkę, która z łatwością może wędrować w głąb układu pokarmowego. W takiej formie pozostaje w żołądku przez kilka godzin.

Ściany żołądka non stop pracują - kurczą się i rozkurczają, aby ułatwić treści pokarmowej przedostanie się dalej, w stronę jelit.

2.5. Jelito cienkie

Prosto z żołądka treść pokarmowa przedostaje się do jelita cienkiego. Jest to najdłuższa część całego układu pokarmowego, może osiągać nawet 5 metrów długości. Średnica jelita cienkiego wynosi około 5 cm. Jelito jest tak naprawdę początkową fazą właściwego trawienia. To tutaj pokarm rozkłada się na części pierwsze, a wszystkie wartości odżywcze (witaminy, minerały) przedostają się przez ściany jelita cienkiego do krwiobiegu.

Jelito cienkie składa się z kilku części. Pierwszym elementem jest dwunastnica. Wspiera rozkładanie się pokarmu dzięki obecności soki trzustkowe i żółć wątrobowa.

Następnie treść pokarmowa przechodzi do pierwszej części jelita - czczego, a stamtąd do jelita krętego, które kończy się zastawką krętniczo-kątniczą.

Ściany jelit wyłożone są kosmkami. Dzięki nim składniki odżywcze wchłaniają się znacznie lepiej.

2.6. Jelito grube

Przechodząc przez zastawkę, pokarm trafia do jelita grubego. W zasadzie przedostają się do niego jedynie resztki, które nie zostały wchłonięte do organizmu. W jelicie grubym formowane są one w kał, który następnie wydalamy.

Z jelita grubego wchłania się także woda, niektóre aminokwasy i witamina B12. Tam namnażają się także drobnoustroje.

Układ pokarmowy pełni wiele istotnych funkcji, to dzięki niemu możemy się odżywiać
Układ pokarmowy pełni wiele istotnych funkcji, to dzięki niemu możemy się odżywiać (123RF)

Jelito dzieli się na:

  • jelito ślepe, do którego trafiają resztki z jelita cienkiego
  • okrężnicę
  • odbytnicę zakończoną odbytem

Praca układu pokarmowego kończy się w momencie wydalenia pokarmu przez odbyt.

2.7. Gruczoły - wątroba, ślinianki, trzustka

Gruczoły pełnią wiele ważnych funkcji w organizmie. Wspierają cały proces i usprawniają go. Ślinianki odpowiedzialne są za produkcję śliny, która wydziela się podczas jedzenia i sprawia, że pokarm staje się miękki i łatwiej przechodzi przez przełyk.

Zawierają także amylazę ślinową - enzym, który rozpoczyna rozkład węglowodanów. Ślina posiada także właściwości bakteriobójcze.

Trzustka, znajdująca się za żołądkiem, odpowiada za wytwarzanie enzymów trawiących białko i kolagen. W trzustce produkowana jest także insulina, która odpowiada za rozkład i transport glukozy.

Wątroba natomiast jest największym gruczołem ludzkiego organizmu. Znajduje się pod żebrami i aktywnie wspiera procesy trawienne. Odpowiada przede wszystkim za produkcję żółci, która trawi tłuszcze. Pomaga też zamienić glukozę na glikogen i magazynuje nadmiar energii. Aminokwasy natomiast zamienia w kwasy tłuszczowe i mocznik.

W wątrobie gromadzone są także niektóre witaminy i metabolizowany jest alkohol.

Zobacz też:

3. Najczęstsze choroby

Układ pokarmowy narażony jest na wiele chorób, które mogą rozwijać się na każdym jego etapie. Począwszy od jamy ustnej, gardła i przełyku, mogą to być takie problemy zdrowotne jak próchnica zębów, opryszczki, zapalenie dziąseł czy liszaje na języku. Wszystko to ma związek z nieprawidłową pracą układu pokarmowego.

W przełyku mogą rozwijać się żylaki i wrzody, a także choroby nowotworowe. Przełyk często dotknięty jest problemem dysfagii, czyli zaburzeń połykania.

Zarówno przełyk, jak i żołądek, narażone są na rozwój bakterii helicobacter pylori, a co za tym idzie - także pojawienie się wrzodów, refluksu, nadżerek i zgagi.

Żołądek często zmaga się z nadmierną produkcją kwasów żołądkowych. Problem nazywa się nadkwasotą.

Jelita zwykle cierpią na nadmierną drażliwość - tzw. IBS. Mogą być także narażone na choroby nowotworowe, chorobę Leśniowskiego-Crohna i choroby pasożytnicze.

Jelito grube dodatkowo może zmagać się z chorobą hemoroidalną, uchyłkami i stanami zapalnymi.

Także ślinianki, trzustka i wątroba nie są wolne od problemów zdrowotnych. Organizm narażony jest na zakażenie wirusem HCV, marskość wątroby, zapalenie trzustki, insulinomię, a także rak ślinianek.

4. Profilaktyka

Profilaktyka jest bardzo ważna w utrzymaniu przewodu pokarmowego w dobrej kondycji. Należy przede wszystkim dbać o odpowiednią dietę, ruch i picie dużych ilości wody każdego dnia. Warto także regularnie się badać.

4.1. Badania

W ramach profilaktyki warto wykonywać przynajmniej raz w roku takie badania jak USG jamy brzusznej i gastroskopię. Pozwala to wykryć wiele nieprawidłowości układu pokarmowego. Dodatkowo po 45 roku życia warto poddać się badaniu kolonoskopowemu, które pozwala wcześnie wykryć raka jelita grubego.

W przypadku podejrzenia poważnych chorób można przeprowadzić także prześwietlenie RTG, tomografię komputerową i rezonans magnetyczny z kontrastem. Pozwala to na wykrycie nowotworów i ostrych stanów chorobowych.

W badaniu układu pokarmowego sprawdza się także laparoskopia. Jej działanie opiera się na wprowadzeniu do jamy brzusznej rurki z kamerką. Badanie pozwala dokładnie ocenić kondycję wszystkich organów wewnętrznych.

Warto także oczywiście każdego roku wykonywać pełną morfologię, aby wykryć ewentualne nieprawidłowości. Bardzo ważny jest wskaźnik OB, który informuje o obecności stanów zapalnych w organizmie.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy