Upały uderzają w psychikę. O tym skutku prawie się nie mówi

Wysokie temperatury mogą wpływać na każdego, jednak szczególnie zagrożone są osoby:

• z chorobami psychicznymi, takimi jak depresja, choroba afektywna dwubiegunowa, schizofrenia czy zaburzenia lękowe,

• przyjmujące leki psychotropowe (antydepresanty, neuroleptyki, stabilizatory nastroju), które mogą zaburzać termoregulację organizmu i utrudniać rozpoznanie przegrzania,

• z chorobami przewlekłymi ograniczającymi mobilność lub zdolność adaptacji,

• w ciąży, ponieważ stres cieplny może negatywnie wpływać na przebieg ciąży i rozwój płodu,

• z problemem uzależnień od alkoholu i substancji psychoaktywnych,

• z ograniczonym dostępem do klimatyzacji lub chłodnych pomieszczeń, w tym osoby w kryzysie bezdomności.

Szczególną grupą ryzyka są także dzieci i osoby starsze, które gorzej znoszą przegrzanie oraz szybciej ulegają odwodnieniu.

W upale ciało stara się odprowadzać nadmiar ciepła przez pocenie się, jednak przy wysokiej wilgotności proces ten jest mniej skuteczny. Odwodnienie powoduje zagęszczenie krwi, co utrudnia dostarczanie tlenu do mózgu.

W efekcie pojawia się osłabienie, bóle głowy, zawroty, a w skrajnych przypadkach – udar cieplny, który może prowadzić do delirium, utraty przytomności, a nawet uszkodzeń neurologicznych.

Przewlekła ekspozycja na wysokie temperatury może zaburzać sen, a brak odpowiedniej regeneracji nocnej zwiększa poziom kortyzolu – hormonu stresu. Wzrasta również ryzyko zaburzeń równowagi neuroprzekaźników, m.in. serotoniny, odpowiedzialnej za regulację nastroju.

Badania opublikowane w "Public Health" wskazują, że w czasie fal upałów częściej występują nawroty depresji, epizody maniakalne w chorobie afektywnej dwubiegunowej, a także nasilenie objawów lękowych.

Zobacz także: Organizm nie daje rady, gdy żar leje się z nieba. "Człowiek jakby płonął od środka"

Naukowcy zauważyli związek pomiędzy wysokimi temperaturami a wzrostem zachowań agresywnych. Analizy w siedmiu dużych miastach USA wykazały, że każdy wzrost temperatury o 5°C może wiązać się z nawet 5-procentowym wzrostem liczby przestępstw seksualnych w kolejnym tygodniu.

Wzrost temperatury sprzyja drażliwości, impulsywności i obniża zdolność do kontrolowania emocji, co potwierdzają badania opublikowane w "The Lancet Planetary Health".

Według przeglądów badań z "PLOS One" już wzrost średniej miesięcznej temperatury o mniej niż 2°C może wiązać się z 1,5-procentowym wzrostem liczby samobójstw i prób samobójczych. Zależność ta obserwowana jest zarówno w regionach o gorącym, jak i umiarkowanym klimacie.

Co istotne, podczas fal upałów odnotowuje się także wzrost liczby hospitalizacji psychiatrycznych – w przypadku fal trwających ponad trzy dni, nawet o blisko 10 proc.

Upały mogą negatywnie wpływać na koncentrację, pamięć i zdolności decyzyjne. Badania wśród studentów Columbia University w czasie fali gorąca pokazały, że osoby mieszkające w pokojach bez klimatyzacji miały zauważalnie gorsze wyniki w testach poznawczych niż ich rówieśnicy w klimatyzowanych pomieszczeniach.

Eksperci rekomendują:

• nawodnienie – picie dużej ilości wody, unikanie alkoholu i słodzonych napojów.

• chłodzenie organizmu – przebywanie w klimatyzowanych pomieszczeniach, korzystanie z wiatraków, zimnych pryszniców, noszenie przewiewnych ubrań;

• ochronę snu – zaciemnianie sypialni, unikanie ciężkich posiłków przed snem, schładzanie pomieszczenia;

• unikanie wysiłku fizycznego w najgorętszych godzinach dnia;

• monitorowanie objawów – zwłaszcza u osób starszych, chorych psychicznie i przyjmujących leki psychotropowe;

• wsparcie społeczne – utrzymywanie kontaktu z bliskimi i pomoc osobom narażonym na izolację lub brak dostępu do chłodnych miejsc.

Upały to nie tylko problem środowiskowy i fizyczny, to także poważne wyzwanie dla zdrowia psychicznego.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. Public Health
2. The Lancet Planetary Health
3. PLOS One
4. Columbia University