Uważaj podczas grzybobrania. Sezon na kleszcze trwa w najlepsze

W terenach leśnych i na skrajach łąk nimfy i dorosłe osobniki "czatują" na źdźbłach traw i niskich krzewach, a my "zabieramy" je na ubraniu podczas ocierania się o roślinność.

Kleszcze są ślepe i głuche, ale mają na przednich odnóżach narząd Hallera – złożony "detektor" ciepła, wilgotności i cząsteczek zapachowych (m.in. CO2, lotnych związków organicznych). To on naprowadza je na żywiciela.

W eksperymentach opublikowanych w "PLOS One" pokazano, że reagują zarówno na zapachy, jak i promieniowanie cieplne emitowane przez ciepłokrwiste organizmy. Większy wysiłek (więcej potu i CO₂), wyższa temperatura ciała i wilgotność mikroklimatu ubrania mogą zwiększać "widoczność" człowieka dla pajęczaka.

W pilotażowym badaniu "Annals of Agricultural and Environmental Medicine" in vitro kleszcze częściej wybierały krew grupy A (36 proc.) niż B (15 proc.). To nie znaczy, że grupa B "chroni”, ale że grupa A może być jednym z wielu czynników zwiększających ryzyko kontaktu. Wynik dotyczył jednak prób laboratoryjnych, więc w terenie wiele czynników (ubranie, pot, trasa marszu) może ten efekt osłabiać lub wzmacniać.

Podczas grzybobrania poruszamy się wolniej, często klękamy i sięgamy w gęstą roślinność – to zwiększa kontakt z nią na wysokości, na której czatują nimfy. W praktyce więc ważniejszy niż "słodki zapach perfum" jest sposób marszu w korytarzu z wysokiej trawy i krzewinek.

Mapy ECDC pokazują szerokie występowanie I. ricinus w Europie – jesienne wypady w regionach endemicznych warto planować z myślą o profilaktyce.

Zobacz także: "Oko byka" pojawia się po ukąszeniu kleszcza. Jeśli je zauważysz, masz szczęście

Odpowiednie ubrania to podstawa. Długie rękawy, nogawki w skarpetach, kryte buty, jasne tkaniny (łatwiej zauważyć kleszcza), poruszanie się środkiem ścieżek zamiast przez zarośla. Po wyjściu z lasu prysznic w ciągu 2 godzin oraz pranie i suszenie odzieży w wysokiej temperaturze zmniejszają szansę dłuższego kontaktu.

Pamiętaj też o repelentach. Najlepiej przebadane są DEET (20–30 proc.), pikaridyna (około 20 proc.) i IR3535. Dają wielogodzinną ochronę przed kleszczami, a wybór zależy od tolerancji skóry i preferencji. Olejki eteryczne (np. citronella) działają krócej i wymagają częstego dokładania, lepiej więc traktować je jako dodatek.

Permetryna na ubranie/ekwipunek znacząco obniża ryzyko przyczepienia się kleszcza – przydaje się zwłaszcza w spodniobutach i kurtkach używanych na grzybobraniu. Po powrocie do domu nie zapomnij o przeglądzie ciała.

Pojawiają się doniesienia o zapachach ziół czy wpływie witamin z grupy B na woń potu. Dowody na skuteczność tych metod w realnych warunkach są ograniczone i krótkotrwałe w porównaniu z repelentami rejestrowanymi. Jeśli chcesz ich używać, traktuj je jako dodatek, nie podstawę ochrony.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. PLOS One
2. Annals of Agricultural and Environmental Medicine
3. ECDC