Wirus Nipah może prowadzić do zapalenia mózgu. Tak zmniejszysz ryzyko

O wirusie Nipah (NiV) znów zrobiło się głośno po doniesieniach o ognisku zakażeń w Indiach. Według informacji przekazanych przez dziennik "The Independent", po wykryciu ogniska w Bengalu Zachodnim Tajlandia, Nepal i Tajwan przywróciły na lotniskach kontrole sanitarne znane z czasu pandemii COVID-19.

Takie kroki pokazują, że służby traktują sprawę poważnie, zwłaszcza że Nipah należy do patogenów odzwierzęcych, które mogą przenosić się również między ludźmi.

Naturalnym rezerwuarem wirusa są duże owocożerne nietoperze z rodzaju Pteropus, często nazywane "latającymi psami" lub "rudawkami". To jedne z największych nietoperzy na świecie: rudawka wielka może ważyć około kilograma. Zwierzęta te żyją w koloniach, w dzień wiszą na gałęziach drzew, a nocą wylatują na żer. Z powodu charakterystycznego wyglądu bywają też trzymane w ogrodach zoologicznych.

Do zakażenia może dojść na kilka sposobów: bezpośrednio od nietoperzy (a także od świń), przez skażoną żywność (np. owoce), a również od człowieka chorego na Nipah.

Nipah zalicza się do paramyksowirusów, czyli rodziny, do której należą m.in. wirusy wywołujące świnkę czy odrę. Wraz z wirusem Hendra włączono go do rodzaju Henipavirus. Zakażenie może prowadzić do choroby Nipah, która obejmuje ciężkie zapalenie płuc, układowe zapalenie naczyń oraz groźne zapalenie mózgu.

Największy niepokój budzi śmiertelność: w opisywanych ogniskach wynosiła w 40-75 proc. przypadków.

Początkowe symptomy często przypominają infekcję grypopodobną: gorączkę, bóle mięśni, głowy i gardła, a także wymioty. Mogą dołączyć objawy neurologiczne i zapalenie płuc. Zwykle pojawiają się między 4. a 14. dniem od zakażenia, choć infekcja bywa też bezobjawowa.

Wirus Nipah potrafi zakażać również zwierzęta gospodarskie. Szczególnie podatne są świnie, a to oznacza nie tylko ryzyko dla ludzi, lecz także realne straty ekonomiczne. Chorują głównie prosięta, ale aby ograniczyć ryzyko transmisji na ludzi, w praktyce likwiduje się całe hodowle. Charakterystycznym objawem u świń bywa kaszel przypominający "szczekanie". Zakażeniu mogą ulec też psy, koty, konie, owce i kozy.

Do 2017 roku opisano około 200 zgonów związanych z zakażeniem wirusem Nipah. Pierwszą epidemię odnotowano w 1999 roku w Malezji wśród hodowców świń. Początkowo podejrzewano inną chorobę: japońskie zapalenie mózgu przenoszone przez komary, na które istnieje szczepionka.

Jak podaje WHO, pierwsza epidemia w Bangladeszu miała miejsce w 2001 roku, a kolejne pojawiały się niemal co roku. Zdarzały się również ogniska we wschodnich regionach Indii. Wirusa wykrywano u nietoperzy m.in. w Tajlandii i Kambodży, ale także w Indonezji, na Filipinach, Madagaskarze czy w Ghanie.

Epidemię w Malezji specjaliści wiązali głównie z kontaktami z wydzielinami i mięsem zakażonych świń. Z kolei w Bangladeszu i Indiach jako prawdopodobne źródło wskazywano owoce oraz surowy sok palmowy zanieczyszczone moczem lub śliną nietoperzy. Opisywano też przypadki zakażeń człowieka od człowieka, zwłaszcza u osób opiekujących się chorymi.

Na dziś nie ma specyficznej szczepionki przeciwko wirusowi Nipah, a leczenie pozostaje wyłącznie objawowe. To oznacza, że kluczowe znaczenie ma profilaktyka i szybkie ograniczanie ognisk zakażeń.

W obliczu nowych doniesień indyjski resort zdrowia apeluje o ostrożność i przypomina podstawowe zasady. W praktyce chodzi o to, by odciąć najczęstsze drogi kontaktu z wirusem:

• dokładnie myj owoce przed jedzeniem, 
• pij wyłącznie wodę przegotowaną lub odkażoną chemicznie,
• pij wyłącznie wodę przegotowaną lub odkażoną chemicznie,
• regularnie myj ręce wodą z mydłem,
• zabezpieczaj paszę dla zwierząt i źródła wody przed dostępem nietoperzy.

Specjaliści ostrzegają też przed jedzeniem nieumytych lub nadgryzionych owoców, które spadły z drzewa, oraz przed kontaktami z nietoperzami i innymi zwierzętami, zwłaszcza chorymi lub padłymi, a także z ich wydzielinami.

Źródło: PAP