Wystarczy jedna sztuka. Zapewni dzienne zapotrzebowanie na selen

Selen (Se) to pierwiastek śladowy, który w organizmie człowieka pełni funkcje regulacyjne, przeciwutleniające i wspierające układ odpornościowy. Wbudowany w specjalne białka, tzw. selenoproteiny, uczestniczy m.in. w neutralizacji wolnych rodników, stabilizacji błon komórkowych oraz przekształcaniu hormonów tarczycy. Szczególne znaczenie mają tu enzymy, takie jak peroksydaza glutationowa (GPx) i dejodynazy jodotyroninowe, które wspierają organizm w walce z toksycznym stresem oksydacyjnym i zapewniają prawidłowe funkcjonowanie układu hormonalnego.

Dzięki tym właściwościom, odpowiednie stężenie selenu może zmniejszać ryzyko chorób nowotworowych (np. prostaty, jelita grubego, płuc), wspierać odporność oraz pomagać w leczeniu niektórych chorób przewlekłych, takich jak astma, choroby autoimmunologiczne czy depresja. Selen wpływa też korzystnie na jakość nasienia, nastrój i metabolizm, a jego niedobór może prowadzić do osłabienia organizmu, niedoczynności tarczycy i większej podatności na infekcje.

Selen trafia do łańcucha pokarmowego głównie poprzez rośliny i zwierzęta, jednak jego zawartość w żywności zależy w dużej mierze od jakości gleby. W Polsce gleby są ubogie w ten pierwiastek, dlatego większość populacji dostarcza go zbyt mało. Najlepszymi źródłami selenu są:

• orzechy brazylijskie (już jeden orzech może pokryć dzienne zapotrzebowanie),

• ryby i owoce morza (łosoś, tuńczyk, dorsz),

• mięso i podroby (np. wątróbka, indyk, wołowina),

• jaja,

• pełnoziarniste produkty zbożowe,

• warzywa czosnkowe i kapustne, strączki, grzyby i czosnek.

Rekomendowana dzienna podaż selenu różni się w zależności od wieku, płci i stanu fizjologicznego. W Polsce przyjmuje się, że:

• osoby dorosłe powinny przyjmować ok. 55 μg dziennie,

• kobiety w ciąży – 60 μg,

• kobiety karmiące – 70–75 μg,

• dzieci – od 15 do 40 μg, w zależności od wieku.

Warto jednak zaznaczyć, że w niektórych krajach (np. Niemczech, Austrii) zaleca się wyższe wartości – nawet 70 μg dla mężczyzn. Kluczowe jest, by nie przekraczać tzw. górnego poziomu bezpiecznego spożycia, który wynosi 400 μg dziennie.

Zobacz także: Lek na cholesterol wstrzymany w obrocie. Decyzja dotyczy wszystkich serii

Mimo że selen jest niezbędny, jego nadmiar może być toksyczny. Zjawisko to nosi nazwę selenozy. Do zatrucia najczęściej dochodzi w wyniku nadmiernej suplementacji, rzadziej poprzez dietę. Objawy ostrego lub przewlekłego przedawkowania selenu obejmują:

• czosnkowy zapach z ust,

• ból stawów,

• wypadanie włosów,

• łamliwość i odbarwienia paznokci,

• biegunki,

• zaburzenia neurologiczne,

• zmęczenie,

• stany depresyjne,

• zaburzenia nastroju i drażliwość.

W cięższych przypadkach może dojść do marskości wątroby, obrzęku płuc, a nawet śmierci. Zatrucia selenu są dobrze udokumentowane, np. w jednym z badań osoby spożywające dziennie aż 41 749 μg selenu w postaci suplementu, przez dłuższy czas zmagały się z uporczywym zmęczeniem, bólami stawów, utratą włosów i innymi dolegliwościami, które utrzymywały się nawet 3 miesiące po zakończeniu suplementacji.

Dodatkowo, coraz więcej danych wskazuje, że nadmiar selenu może zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2. Badania pokazują, że u osób z wyższym poziomem selenoproteiny P – białka transportującego selen – występuje większa oporność tkanek na insulinę. Sugeruje się, że selen w nadmiarze może zaburzać aktywność enzymów uczestniczących w metabolizmie glukozy i lipidów.

Zobacz także: Ibuprofen w lakierze do paznokci? Naukowcy z Krakowa na tropie przełomu

Decyzja o suplementacji selenu powinna być poprzedzona badaniem jego poziomu we krwi (najlepiej oznaczeniem selenu w surowicy). Ze względu na wąski zakres między niedoborem a toksycznością, selen nie jest pierwiastkiem, który powinno się suplementować "na wszelki wypadek". Organizm ludzki jest bardzo wrażliwy na jego nadmiar, dlatego ostrożność i umiar są tu kluczowe.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. Barbara Klecha, Bożena Bukowska, SELEN W ORGANIZMIE CZŁOWIEKA – CHARAKTERYSTYKA PIERWIASTKA I POTENCJALNE ZASTOSOWANIE TERAPEUTYCZNE
2. abcZdrowie
3. Czytelnia Medyczna