Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne - przyczyny, rodzaje, leczenie

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (OCD, obsessive-compulsive disorder) należą do grupy zaburzeń lękowych, a ich inna nazwa to powszechnie znana nerwica natręctw. Nazwa jest jednak nieprzypadkowa, ponieważ kluczowym elementem zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych są obsesje i kompulsje. Obsesje to natrętne myśli - czyli takie, które stale nawracają, chociaż dana osoba ich nie chce i prawie zawsze wiążą się z nieprzyjemnymi odczuciami.

Natomiast kompulsje to czynności przymusowe. To znaczy, że osoba odczuwa wewnętrzny przymus wykonania pewnej czynności, chociaż może nie widzieć w nim sensu. Zachowania te są stereotypowe i powtarzające się, a także nie powodują odczuwania przyjemności ani nie są użyteczne. Te powracające uporczywe myśli oraz przymusowe czynności postrzegane są jako dezorganizujące życie i męczące. Często współwystępują z nimi objawy lękowe oraz depresyjne.

1. Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne - przyczyny

Wskazuje się, że OCD dotyka nawet 2% społeczeństwa, a zaczyna się najczęściej już w późnym dzieciństwie lub dorastaniu. Najczęściej ujawniają się między 10, a 19 rokiem życia, przy czym najpierw ujawniają się obsesje, a dopiero później dołączają do nich kompulsje.

Zobacz film

Mechanizm ich powstawania jest wyjaśniany w różny sposób. Psychoanalitycy mówią o cofnięciu się dorosłego człowieka do wczesnych faz rozwoju i stosowania przez niego specyficznych mechanizmów obronnych takich jak reakcja upozorowana, przemieszczenie i izolacja afektu czyli mechanizmów, które prawdziwe nieuświadomione odczucia pozwalają przykryć pod pozorem innych, bardziej dla danej osoby akceptowalnych.

Zobacz także:

Istnieją także dane ukazujące biologiczne uwarunkowania nerwicy natręctw. Przede wszystkim wskazuje się na rolę układu serotoninergicznego ze względu na liczne badania dowodzące wpływu blokerów wychwytu zwrotnego 5-HT na wzrost natężenia objawów zaburzenia, a także zmniejszenia ich po odpowiedniej farmakoterapii. Inne badania wskazują na skuteczność leków wpływających na układ serotoninergiczny, które stosuje się również w depresji. Jednak w przypadku OCD, potrzebna jest większa dawka oraz dłużej czeka się na efekty leczenia.

Kolejne badania dowodzą także dużego znaczenia układu noradrenergicznego oraz dopaminergicznego i neuroendokrynnego. W wielu badaniach stwierdzano nieprawidłowe stężenia hormonów podwzgórzowo-przysadkowych w OCD: podwyższone stężenia oksytocyny, somatostatyny, hormonu wzrostu oraz kortyzolu w osoczu, które normalizują się po skutecznym leczeniu SSRI. Inne ważne badania dotyczą neuroobrazowania mózgu. Wskazuje się, że u osób cierpiących na nerwicę natręctw występują zmiany w aktywności funkcjonalnej w obrębie płatów czołowych, prążkowia i układu limbicznego.

Podsumowując, bardzo duże znaczenie w powstawaniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, mają zaburzenia w funkcjonowaniu wielu różnych układów naszego ciała: serotoninergicznego, noradrenergicznego oraz dopaminergicznego i neuroendokrynnego, przy czym głównie chodzi o zaburzenia funkcjonowania mózgu.

2. Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne - rodzaje

Warto wiedzieć, że u każdego chorego, przebieg OCD może być różny. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 wyróżnione jest kilka konkretnych kryteriów używanych podczas diagnozy zaburzenia.

Przede wszystkim natręctwa muszą być uznawane za własne myśli lub impulsy – w tym kryterium chodzi o odróżnienie obsesji od innych zaburzeń np. osoby chore na schizofrenię mogą uważać, że ich myśli zostały nasłane i wcale nie są ich, w odróżnieniu od chorych na OCD. Co więcej, pacjent bezskutecznie przeciwstawia się co najmniej jednej myśli lub impulsowi, chociaż mogą występować inne natręctwa, którym chory przestał się przeciwstawiać. Ponadto myśl o wykonaniu przymusowej czynności nie może być przyjemna, chociaż możliwe jest odczuwanie zmniejszenia napięcia lub odczucie ulgi. Myśli, wyobrażenia czy impulsy muszą się powtarzać w nieprzyjemny dla chorego sposób.

Fakty i mity dotyczące depresji
Fakty i mity dotyczące depresji [10 zdjęć]

Depresja może się pojawić u każdego człowieka. Badania kliniczne sugerują jednak, że to kobiety są bardziej...

zobacz galerię

Wyróżnia się kilka rodzajów zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych:

  1. Zaburzenie z przewagą myśli lub ruminacji natrętnych - mogą przyjmować postać myśli, wyobrażeń lub impulsów do działania. Ich treść może być różna, ale niemal zawsze odczuwana przez chorego jako przykra. Myśli te mogą być również po prostu bezużyteczne np. niekończące się rozważania nad alternatywami rozwiązań. Często wiąże się to z brakiem umiejętności podjęcia nawet najprostszych decyzji w codziennym życiu.
  2. Zaburzenie z przewagą czynności natrętnych (rytuały) – zazwyczaj dotyczą one czynności związanych z czystością takich jak mycie rąk, porządkowania i czyszczenia. Ich podłożem są zazwyczaj obawy związane z rzekomym niebezpieczeństwem grożącym osobie chorej lub spowodowanym przez nią, a rytualna czynność jest symbolicznym zapobiegnięciem temu zagrożeniu. Działania te mogą zajmować dziennie wiele godzin i często powodują znaczące spowolnienie i niezdecydowanie.
  3. Myśli i czynności natrętne, mieszane – te zaburzenie diagnozuje się jeżeli obsesje i kompulsje występują w takim samym nasileniu.

Częstymi skutkami zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych są dermatologiczne zmiany skórne, powstałe w wyniku zbyt częstego mycia rąk czy całego ciała, które nierzadko dokonywane jest przy użyciu różnych środków chemicznych.

Warto wspomnieć, że OCD bardzo często współwystępują z innymi zaburzeniami psychicznymi. Najczęściej są inne zaburzenia lękowe oraz depresja i choroba afektywna dwubiegunowa, a także uzależnienia od substancji psychoaktywnych. Zaobserwowano także, że nerwica natręctw często występuje u osób chorych na zaburzenia odżywiania.

Najczęściej wystąpienie OCD poprzedza zachorowanie na anoreksję, ale zaobserwowano także związek między natężeniem objawów OCD, a ilością zachowań przeczyszczających w przebiegu bulimii.

Wykazano także, że zaburzenia obsesyjno-kompulsywne mogą wystąpić u kobiet po urodzeniu dziecka. Czynnikiem ryzyka jest tutaj wystąpienie komplikacji położniczych, a same zaburzenia pojawiają się w pierwszych 6 tygodniach po porodzie.

Charakterystyczne są natrętne, agresywne myśli dotyczące skrzywdzenia dziecka. Należy pamiętać, ze nie są to myśli chciane przez osobę chorą, a w tym przypadku konsekwencja ich występowania jest najczęściej unikanie dziecka przez matkę, ponieważ doświadcza ona lęku, ze rzeczywiście mogłaby je w jakiś sposób skrzywdzić. Zaburzenie to wiąże się ze zmianami w układzie serotoninergicznym, spadającym poziomem hormonalnych (spowodowane ciążą i porodem), a także podniesieniem poziomu oksytocyny.

Zobacz także:

3. Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne - leczenie

W leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych wykorzystuje się leczenie farmakologiczne, psychoterapię oraz leczenie chirurgiczne.

Farmakoterapia polega na podawaniu leków hamujących wychwyt zwrotny serotoniny. Do tych leków należą leki z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), klomipraminę (trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny) oraz wenlafaksyny (selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, SNRI). Wszystkie te leki wykorzystuje również w leczeniu depresji, jednak w terapii OCD podaje się zdecydowanie większe dawki. Pacjenci najlepiej tolerują wenlafaksynę, następnie leki z grupy SSRI, a na końcu klomipraminę.

Należy pamiętać, że pomimo właściwości leczniczych, leki te, mają wiele skutków ubocznych takich jak suchość w ustach, zaparcia, zaburzenia rytmu serca, przyrost masy ciała czy zaburzenia funkcji seksualnych.

Oprócz farmakoterapii w leczeniu OCD można stosować psychoterapię. Jedną z dostępnych terapii jest poznawczo-behawioralna, gdzie terapeuta pracuje z pacjentem, skupiając uwagę na jego myślach i zachowaniach. Do częstych technik stosowanych w CBT należy ekspozycja z powstrzymywaniem reakcji, gdzie wywołuje się sytuację, w której chory odczuwa przymus wykonania rytuału, a następnie uniemożliwia się mu to. Wykorzystuje się również „zanurzanie” czyli wystawianie chorego na coraz bardziej intensywne bodźce, które początkowo wywołują niepokój, aby po pewnym czasie, chory przestał odczuwać lek w ich obecności. Częścią terapii jest także edukacja pacjenta odnośnie zaburzenia i możliwości leczenia, a w przypadku dzieci, stosuje się także techniki relaksacyjne.

spis treści
rozwiń

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!