Zapach potu a twoje zdrowie. Kiedy dziwny zapach potu powinien cię zaniepokoić i jak temu zaradzić?

Pocenie się jest naturalne i wynika z procesów termoregulacyjnych organizmu. Pot sam w sobie jest niemal bezwonny. Nieprzyjemny zapach powstaje dopiero, gdy wydzielina zetknie się ze skórą, gdzie zawarte w niej lipidy i białka zaczynają być rozkładane przez bakterie.

W ciele człowieka występują dwa rodzaje gruczołów potowych. Gruczoły ekrynowe rozmieszczone są na całym ciele i wydzielają bezwonny pot, który składa się głównie z wody i soli, więc nie stanowi pożywki dla drobnoustrojów. Gruczoły apokrynowe występują przede wszystkim pod pachami, w pachwinach i okolicach intymnych. Wydzielają gęstszy, bogaty w lipidy i białka pot, który stanowi pożywkę dla bakterii na skórze.

Intensywność i charakter zapachu potu zależą od wielu czynników. Znaczenie ma indywidualna mikroflora skóry – każdy człowiek ma unikalny skład bakterii na skórze. Na zapach wpływają też czynniki osobnicze: płeć, geny, dieta i hormony. 

Czy zmieniony zapach potu powinien budzić niepokój? Najczęściej przyczyna jest banalna – zmiana diety, stylu życia, odwodnienie lub stres, niekiedy jednak może świadczyć o chorobie. Poznaj najczęstsze możliwe przyczyny zmiany zapachu – od błahych po te, które wymagają konsultacji medycznej.

Czytaj także: Co może oznaczać brzydki zapach spod pach?

Kwaśny, octowy zapach potu to jedna z najczęstszych nietypowych woni, jaką ludzie u siebie zauważają. Często powód jest nieszkodliwy. Do typowych przyczyn należą: dieta, stres lub intensywny wysiłek.

Spożywanie dużych ilości produktów zakwaszających organizm lub zawierających związki siarki może przekładać się na kwaśny odór potu. Przykładowe produkty, które zjadane w większej ilości mogą powodować kwaśny zapach potu, to: przyprawy (czosnek, cebula, kminek, curry), mięso i nabiał.

Przyczyną kwaśnego potu może być silny stres emocjonalny, który aktywuje gruczoły apokrynowe. Na zapach potu wpływa odwodnienie w wyniku długotrwałego wysiłku. Może nasilać octową woń – przy niedoborze wody w organizmie pot jest bardziej skoncentrowany.

Wiele osób zwraca uwagę na to, że ich stopy wydzielają kwaśny zapach. Często świadczy to o przeroście drobnoustrojów na skórze. Infekcje grzybicze stóp i bakteryjne zakażenia zmieniają woń potu na kwaśno-żrącą. Jeśli więc mimo higieny stopy wydzielają ostry, kwaśnawy odór, warto zbadać, czy nie występuje grzybica skóry lub inna infekcja wymagająca leczenia.

Pot o zapachu moczu (amoniaku) może sygnalizować przeciążenie lub niewydolność nerek albo wątroby. Gdy nerki nie filtrują prawidłowo, mocznik i inne odpady azotowe gromadzą się we krwi i zaczynają być wydalane przez gruczoły potowe. Podobnie dzieje się przy niewydolności wątroby – uszkodzona wątroba nie neutralizuje amoniaku, który krąży we krwi.

Pot o zapachu amoniaku wcale nie musi oznaczać choroby. Może pojawić się przy diecie bogatej w białko oraz w wyniku znacznego odwodnienia. Wynika to z metabolizmu białek, którego produktem ubocznym jest amoniak. Standardowo wątroba przekształca jego nadmiar w mocznik, ale przy niedoborze węglowodanów lub przy odwodnieniu jego część może być wydalana wraz z potem.

Jednym z alarmujących zapachów potu przypomina woń ryby. Rybi pot może wynikać z niezwykle rzadkiego schorzenia metabolicznego – trimetyloaminurii (TMAU), zwane potocznie zespołem rybiego zapachu. Schorzenie to jest uwarunkowane genetycznie i bardzo rzadkie, ale u chorych powoduje silne problemy z nieprzyjemnym zapachem ciała od urodzenia.

Nieprzyjemny, mysi zapach potu jest na tyle charakterystyczny, że zwraca uwagę otoczenia. Przyczyną jest tutaj choroba wrodzona – fenyloketonuria (PKU), która polega na zaburzeniu metabolizmu aminokwasów. Niewyłapana i nieleczona fenyloketonuria prowadzi do ciężkiego uszkodzenia układu nerwowego. U chorych na PKU mysi zapach potu utrzymuje się mimo kąpieli.

Zapach przypominający cebulę występuje dość powszechnie. Jego źródło jest zwykle nieszkodliwe. Powodem cebulowego zapachu potu może być dieta bogata w warzywa zawierające związki siarki, np. cebulę, czosnek, por, szczypiorek, brokuły, kapustę i inne.

Cebulowy zapach potu rzadko oznacza coś groźnego. Czasem pomóc może zmiana mikrobiomu skóry (np. specjalne maści antybiotykowe na skórę pod pachami, probiotyki), jeśli problem jest bakteryjny.

Metaliczny zapach potu może wynikać z fizjologii: spalania białek, wydalania amoniaku, obecności mikroelementów (cynku, żelaza) w wydzielinie gruczołów potowych. Przyczyna dziwnego zapachu potu może też być inna.

Wiele leków zmienia zapach ciała. Przykładami mogą być: antybiotyki (zwłaszcza z grupy penicylin), niektóre antydepresanty (np. wenlafaksyna), preparaty żelaza czy cynku. Menopauzalna terapia hormonalna, leki na tarczycę czy nawet duże dawki witamin (np. z grupy B) mogą wpływać na osobniczy zapach ciała.

Niektóre schorzenia mogą dawać wrażenie gorzkiego zapachu potu, który bywa łączony z zaburzeniami pracy wątroby. Nadmierna ilość potu (nadpotliwość) sama w sobie sprzyja silniejszemu zapachowi – czasem opisywanemu po prostu jako bardzo ostry lub gorzki.

Hormony wpływają na ilość potu, jego skład, a także na florę bakteryjną skóry – wszystko to razem ma znaczenie dla zapachu ciała. Zmiany hormonalne mogą być związane z naturalnymi procesami, takimi jak: okres dojrzewania, cykl menstruacyjny, menopauza, ale również następstwem zaburzeń pracy organizmu.

W dzieciństwie pot praktycznie nie pachnie (gruczoły apokrynowe są nieaktywne). Gdy w okresie pokwitania zaczyna się produkcja hormonów płciowych, gruczoły apokrynowe powiększają się i zaczynają wydzielać pot bogaty w lipidy. Wahania hormonalne mogą też nasilać lub osłabiać aktywność bakterii – stąd np. w trakcie cyklu miesięcznego niektóre kobiety zauważają, że zapach ich ciała subtelnie się zmienia.

Część pań tuż przed miesiączką (lub w trakcie) może obserwować różnicę w zapachu ciała. Może on być intensywniejszy z uwagi na zatrzymywanie wody i większą potliwość, a czasem opisywany jest jako nieco bardziej kwaśny.

U osób starszych zmiany hormonalne skutkują wspomnianym pojawieniem się 2-nonenalu w skórze. Menopauza (spadek estrogenów) u kobiet i andropauza u mężczyzn wpływa na metabolizm skóry. Tzw. zapach starczy nie musi być nieprzyjemny – jest po prostu inny. Dbałość o higienę i dietę pomagają go zminimalizować.

Najprostsze zmiany dają najlepsze rezultaty. Ogranicz w diecie produkty, które nasilają przykry zapach ciała – przede wszystkim ostre przyprawy, czosnek i cebulę, a także duże ilości czerwonego mięsa czy alkoholu. Postaw na warzywa, owoce i pij dużo wody.

Każdego dnia starannie myj ciało, szczególnie: pachy, stopy i okolice intymne. Używaj antybakteryjnego mydła lub żelu – redukcja bakterii oznacza mniej przykrego zapachu. Noś przewiewne, naturalne tkaniny (bawełna, len), które pozwalają skórze oddychać.

Pamiętaj, że problemem jest pot, nie tylko jego zapach. Zwykłe dezodoranty tylko maskują problem i działają na chwilę. Nie hamują pocenia się, więc po pewnym czasie praca bakterii na skórze będzie wyczuwalna w postaci przykrego zapachu.

Skutecznym narzędziem do radzenia sobie z problemem pocenia się jest antyperspirant. Typowe drogeryjne antyperspiranty zawierają sole glinu, które zwężają lub blokują ujścia gruczołów potowych. Gdy mniej potu wydostaje się na skórę, bakterie mają mniej pokarmu, a więc i mniej brzydkiego zapachu powstaje. Pamiętaj jednak, by używać go na noc (zgodnie z instrukcją) – wtedy zadziała najlepiej.

Jeśli zmagasz się z naprawdę uciążliwym zapachem potu, rozważ sięgnięcie po zaawansowany antyperspirant o przedłużonym działaniu. Przykładem jest tu Perspirex – specjalistyczny preparat, który blokuje wydzielanie potu na kilka dni. Perspirex zawiera wysoko stężony chlorek glinu, który reaguje z wodą i białkami w kanalikach gruczołów potowych, blokując ich ujścia. Sucha skóra to brak pożywki dla bakterii i nieprzyjemnego zapachu.

Każdy z nas się poci – to naturalny proces, niezbędny do regulacji temperatury ciała. Sam pot jest bezwonny, ale niestety działalność bakterii na skórze potrafi zmienić go w brzydki zapach, który podkopuje naszą pewność siebie.

Warto pamiętać, że nagła zmiana zapachu potu bywa czasem sygnałem od organizmu – np. kłopotów z metabolizmem, hormonami czy infekcji. Na szczęście problem przykrego zapachu potu da się skutecznie opanować. Ważne, aby kontrolować jego źródła, którym jest pot.

Jeśli zmagasz się z nieprzyjemnym zapachem, sięgnij po skuteczne rozwiązanie – dobry antyperspirant, taki jak wspomniany Perspirex, który rozwiązuje problem u podstaw, ograniczając wydzielanie potu. Dzięki temu Twoja skóra pozostanie sucha, a ty możesz cieszyć się pewnością siebie niezależnie od okoliczności.