Zapobiega martwym urodzeniom. Prosty test mógłby określić ryzyko w 15. tygodniu

Łożysko jest kluczowym "centrum logistycznym" ciąży. Umożliwia przekazywanie tlenu i składników odżywczych rozwijającemu się dziecku, usuwa produkty przemiany materii, produkuje hormony i pełni ważną funkcję ochronną. Jeśli jego funkcja zaczyna się pogarszać zbyt wcześnie, rośnie ryzyko powikłań, w tym właśnie martwego urodzenia.

W opisanym badaniu naukowcy wskazują, że koliste RNA może wiązać się z DNA w komórkach łożyska, prowadząc do jego pęknięć i uruchomienia procesów starzenia komórkowego. Innymi słowy: łożysko może wyglądać "normalnie" w klasycznej ocenie, ale na poziomie molekularnym zachodzić w nim zmiana, która osłabia jego zdolność do wspierania płodu.

Główna autorka pracy, dr Anya Arthurs, zwraca uwagę, że łożyska w przypadkach martwych urodzeń są biologicznie "starsze" niż wynikałoby to z wieku ciążowego. Badacze obserwowali m.in. uszkodzenia DNA, degradację struktur komórkowych oraz wysoki poziom kolistego RNA.

"Zaobserwowaliśmy wyraźne oznaki przedwczesnego starzenia się łożyska, w tym uszkodzone DNA i zniszczone struktury komórkowe, a także wysoki poziom kolistego RNA. Kiedy zredukowaliśmy ilość jednej z tych cząsteczek w komórkach łożyska, uszkodzenia uległy spowolnieniu, a starzenie się zostało opóźnione, co pokazuje, że te cząsteczki nie są jedynie biernymi obserwatorami, ale aktywnymi motorami tego procesu" - wyjaśniła.

Co istotne, kiedy w warunkach laboratoryjnych zmniejszono ilość jednej z tych cząsteczek w komórkach łożyska, tempo uszkodzeń spadło, a proces starzenia został opóźniony. To sugeruje, że koliste RNA może nie tylko towarzyszyć zmianom, ale aktywnie je napędzać.

Zobacz także: Zmiany dla rodzących. Lepiej dostępne znieczulenia i nowe zasady opieki

Szczególne zainteresowanie wzbudza możliwość wczesnej diagnostyki. Zespół wskazuje, że część kolistych RNA da się wykryć we krwi matki już około 15. lub 16. tygodnia ciąży. W praktyce oznacza to potencjał opracowania prostego testu przesiewowego, który mógłby identyfikować ciąże podwyższonego ryzyka na wiele tygodni przed pojawieniem się niepokojących sygnałów klinicznych.

Taki scenariusz byłby przełomowy, bo dziś wiele martwych urodzeń pozostaje niewyjaśnionych nawet po autopsji. Tradycyjna patologia ocenia zmiany widoczne w tkankach, natomiast molekularne starzenie się nie musi być możliwe do wychwycenia pod mikroskopem.

"Wyobraźmy sobie proste badanie krwi, które wykrywa ciąże zagrożone martwym urodzeniem na miesiące przed pojawieniem się jakichkolwiek sygnałów ostrzegawczych. To może odmienić życie" - zaznacza dr Arthurs.

Australijscy badacze opisali również fragmenty DNA powiązane z ryzykiem martwego urodzenia, m.in. związane z rozwojem płodu, funkcjonowaniem łożyska i utratą ciąży. Prof. Claire Roberts podkreśla, że czynniki dziedziczne mogą zwiększać podatność na przedwczesne starzenie się łożyska.

Jej zdaniem połączenie markerów molekularnych (takich jak koliste RNA) z informacją genetyczną mogłoby doprowadzić do stworzenia precyzyjniejszych narzędzi identyfikacji ciąż wymagających szczególnego nadzoru i wcześniejszej interwencji.

Na świecie około 2 mln ciąż rocznie kończy się martwym urodzeniem. Dla rodzin to doświadczenie traumatyczne, często wymagające długotrwałego wsparcia psychologicznego. Dlatego każdy mechanizm, który pozwala lepiej rozumieć przyczyny i wcześniej wychwycić ryzyko, ma potencjalnie duże znaczenie kliniczne.

Zespół z Flinders University zapowiada dalsze prace: potwierdzenie wyników w większych i bardziej zróżnicowanych populacjach oraz opracowanie narzędzi przesiewowych, które można byłoby zastosować w praktyce.

Ważne jest też, że rola kolistego RNA może wykraczać poza ciążę. Te cząsteczki łączono wcześniej ze starzeniem innych tkanek i chorobami neurodegeneracyjnymi, w tym chorobą Alzheimera. Zrozumienie ich działania w łożysku może więc dostarczyć wskazówek także dla badań nad starzeniem organizmu jako całości.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. PAP