Zespół salt & pepper – objawy, przyczyny i leczenie

Zespół salt & pepper jest rzadką i ciężką chorobą genetyczną. Jej istotą jest niedobór syntazy GM3 inicjującej powstawanie niezbędnych do pracy mózgu gangliozydów. To cząsteczki tłuszczowe obecne na powierzchni komórek i tkanek w całym organizmie. W największej ilości występują w tkance nerwowej. Jaką pełnią rolę?

Gangliozydy biorą udział w chemicznej regulacji szlaków komórkowych, które wpływają na wzrost, podział, ruchliwość, przyleganie do siebie (adhezję) oraz przeżycie komórek. Uczestniczą w powstawaniu struktur komórek nerwowych, warunkują funkcjonowanie układu nerwowego.

W literaturze medycznej zespół salt & pepper (ang. salt and pepper syndrome) funkcjonuje także jako:

• zespół soli i pieprzu,
• niedobór GM3 (ang. GM3 deficiency),
• zespół niemowlęcej padaczki amisza (ang. amish infantile epilepsy syndrome),
• zespół regresji rozwoju typu "sól i pieprz" (ang. salt and pepper developmental regression syndrome),
• zespół opóźnienia umysłowego typu "sól i pieprz" (ang. salt and pepper mental retardation syndrome),
• zespół padaczkowy o początku w niemowlęctwie (ang. Infantile-onset symptomatic epilepsy syndrome).

Jakie są przyczyny zespołu salt & pepper? Zespół padaczki dziecięcej amisha jest chorobą genetyczną wywołaną mutacją genu ST3GAL5 (SATI) znajdującego się na ramieniu krótkim chromosomu 2, w pozycji 11.2 (locus 2p11.2).

Zespół salt & pepper jest schorzeniem dziedziczonym w sposób autosomalny recesywny. Oznacza to, że schorzenie jest dziedziczone po obojgu rodziców, którzy są nosicielami uszkodzonego genu (czyli obydwie kopie genu muszą być zmutowane).

Skutkiem mutacji jest zapobieganie wytwarzania syntazy GM3, co uniemożliwia powstawanie złożonych gangliozydów z GM3. W konsekwencji pojawiają się różne, typowe dla zespołu salt & pepper objawy. Choroba przebiega z objawami neurologicznymi, niepełnosprawnością intelektualną oraz zmienioną pigmentacją skóry (występują niewielkie rozproszone plamki z nadmiarem lub niedoborem barwnika). Co to znaczy?

Zespół salt & pepper jest chorobą, która ujawnia się już w okresie niemowlęcym. Jej pierwszymi objawami są zaburzenia wzrostu i postępujące małogłowie, także nieuwaga wzrokowa.

W przebiegu choroby obserwuje się także:

• ruchy dyskinetyczne, to jest nagłe, nieskoordynowane i niezależne od woli ruchy ciała,
• nasilające się napady drgawek,
• nawracające napady padaczki oporne na leczenie; występują różne typy napadów, tak uogólnione toniczno-kloniczne, krótkie kurcze toniczne, epizody odchylenia oczu lub zaskoczenia ze snu, jak i niekonwulsyjne stany padaczkowe (przedłużające się napady bez drgawek); napady padaczkowe pojawiają się w pierwszym roku życia,
• drażliwość,
• wymioty, problemy z karmieniem, niedostateczne przybieranie na wadze,
• niepełnosprawność intelektualną znacznego stopnia,
• dysmorfie twarzowe, niedorozwój środkowej części twarzy i wydatną dolną część twarzy,
• choreoatetoza – zaburzenie polegające na mimowolnym wykonywaniu ruchów skręcania lub szarpania ramionami.
• opóźnienie rozwoju w zakresie umiejętności, takich jak sięganie po przedmioty, mówienie, siedzenie bez podparcia lub chodzenie; możliwa jest regresja rozwoju, głęboka niepełnosprawność ruchowa,
• zaburzenia pigmentacji skóry, przebarwienia lub odbarwienia skórne podobne do dużych piegów lub małych plam soczewicowatych. Ciemne lub jasne plamy pojawiają się na tułowiu, twarzy i kończynach, czasami na klatce piersiowej, biodrach, twarzy czy plecach. Zwykle lokalizują się obustronnie.

W diagnostyce salt and pepper syndrome wykorzystuje się wywiad lekarski i badanie fizykalne, które pozwalają na stwierdzenie obecności objawów klinicznych. Duże znaczenie mają badania dodatkowe – laboratoryjne i obrazowe.

Rozpoznanie obejmuje stwierdzenie niskiego poziomu gangliozydów w osoczu krwi i podwyższony poziom mleczanów. Ważna jest diagnostyka padaczki (badanie EEG i rezonans magnetyczny) oraz RTG w kierunku mineralizacji kości. W diagnostyce różnicowej należy wykluczyć zespoły o podobnych objawach (to np. zespół Retta). Potwierdzeniem zespołu soli i pieprzu jest wynik badania genetycznego.

Dziecko zmagające się z zespołem niemowlęcej padaczki amisza powinno pozostawać pod kontrolą specjalistów: neurologa, genetyka, pediatry, logopedy, laryngologa, audiologa oraz fizjoterapeuty. Często wymagają wsparcia żywieniowego: założenia sondy dożołądkowej i podawania mieszanek odżywczych.

Zespół salt & pepper jest chorobą genetyczną. Nie istnieje leczenie przyczynowe. Choroba jest niewyleczalna. Postępowanie jest objawowe i wspierające. Rokowania nie są pomyślne. Niektóre dzieci dożywają wieku dorosłego, inne żyją kilka lat.