Cytologia

Badanie to określane jest potocznie cytologią i jest badaniem przesiewowym w kierunku raka szyjki macicy. Polega na pobraniu od kobiety z tarczy i kanału szyjki macicy materiału i ocenie mikroskopowej rozmazu. Ponieważ rak szyjki macicy rozwija się powoli, częste badania pozwolą na wykrycie choroby we wczesnym stadium. Zalecenia powtarzania badania co 3 lata u każdej kobiety po 25. roku życia, zwykle do 65. roku życia, dotyczą masowych badań przesiewowych, czyli tzw. skryningu raka szyjki macicy. U kobiet z grupy wysokiego ryzyka wystąpienia raka szyjki macicy badania należy powtarzać częściej.

Charakterysktyka badania cytologicznego

Badanie cytologiczne rozpoczęto przeprowadzać w latach czterdziestych ubiegłego wieku. Ówczesna klasyfikacja jest obecnie niewystarczająca, dlatego zaproponowano klasyfikację, którą określa się jako system Bethesda. Przy podawaniu wyniku cytologicznego system Bethesda zaleca określenie, czy rozmaz zawiera odpowiedni materiał do oceny (świadczy o tym ilość materiału oraz obecność komórek z kanału szyjki macicy, gdzie najczęściej podstępnie rozwija się 70% raków szyjki macicy), ogólne stwierdzenie, czy obraz cytologiczny jest prawidłowy czy nie oraz dokładny opis stwierdzanych zmian zgodnie z obowiązującą terminologią (określenie rodzaju zakażenia, zmian reparacyjnych, obecności nieprawidłowych komórek nabłonkowych, komórek innych nowotworów oraz ocenę stanu hormonalnego pacjentki).

Cytologię najlepiej wykonać pomiędzy 10 a 18 dniem cyklu, nie zaleca się jej wcześniej niż w 4. dniu po miesiączce i nie później niż 4 dni przed następną miesiączką. Każda kobieta, która rozpoczęła współżycie seksualne powinna je przeprowadzać: najpierw raz w roku przez 3 - 4 lata, a później nie rzadziej niż co trzy lata.

Interpretacja badania cytologicznego wg Papanicolau

• Grupa I – w rozmazie stwierdza się prawidłowe komórki powierzchownych warstw nabłonka wielowarstwowego płaskiego tarczy szyjki macicy, komórki gruczołowe z kanału szyjki oraz pojedyncze komórki zapalne.
• Grupa II – w rozmazie obok komórek stwierdzanych w grupie I widać liczne komórki zapalne, komórki nabłonkowe wykazujące zmiany zwyrodnieniowe oraz komórki pochodzące z procesów regeneracyjnych. Grupa ta obejmuje bardzo szerokie spektrum zmian i dlatego winno się określić charakter zmiany na podstawie stwierdzonego obrazu morfologicznego, np. zapalenie czy proces regeneracyjny (reparacyjny). W przypadku zapalenia wprawny cytolog potrafi określić czynnik wywołujący zapalenie. W większości takich przypadków należy zaproponować badanie kontrolne po przeprowadzeniu leczenia przeciwzapalnego. W grupie II nie stwierdza się komórek dysplastycznych czy nowotworowych. Grupa II bardzo często występuje u pacjentek z nadżerką.
• Grupa III – w rozmazie widać komórki z cechami dysplazji. Określenie to obejmuje szerokie spektrum zmian, a ponadto w zależności od ich nasilenia i wieku pacjentki postępowanie lecznicze jest zróżnicowane, dlatego cytolog powinien za każdym razem określić, jakiemu nasileniu dysplazji odpowiada stwierdzony obraz cytologiczny – małemu, średniemu czy dużemu. Jest to istotne między innymi dlatego, że zmiany o charakterze dysplazji małego stopnia są niekiedy wynikiem silnego odczynu zapalnego i mogą się cofnąć bez śladu po leczeniu przeciwzapalnym. Dalsze postępowanie diagnostyczne (np. pobranie wycinków z szyjki macicy) i lecznicze (np. elektrokonizacja szyjki) wdraża się wówczas, gdy zmiany utrzymują się przez kilka miesięcy mimo zastosowanego leczenia.
• Grupa IV – w rozmazie stwierdza się komórki o cechach raka płaskonabłonkowego przedinwazyjnego.
• Grupa V – w rozmazie stwierdza się komórki nowotworowe odpowiadające rakowi płaskonabłonkowemu naciekającemu szyjki macicy lub innemu nowotworowi złośliwemu szyjki lub trzonu macicy.

Aby wynik cytologii był miarodajny, materiał do badania nie powinien być pobierany od pacjentek z obfitym krwawieniem. Poza tym najlepiej, aby kobieta 48 godzin przed badaniem nie współżyła i nie wykonywała irygacji pochwy. Jeśli zaś przyjmuje preparaty dopochwowe, najlepiej przeprowadzić badanie 3 - 4 dni po skończeniu ich przyjmowania. Samo badanie powinno być także poprzedzone wywiadem, w trakcie którego lekarz pyta kobietę o wiek, datę ostatniej miesiączki, regularność i długość krwawień menstruacyjnych, przebyte choroby, istniejące objawy, przebyte ciąże i porody, stosowane leki oraz powinien też zebrać dokładny wywiad rodzinny. Informacje te powinny być przekazane cytologowi.