Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Czy cukrzyca jest dziedziczna?

W miarę postępu cukrzycy rozwijają się powikłania, takie jak: zaburzenia wzroku, niewydolność serca, choroba wieńcowa. Leczenie nie jest w stanie im zapobiec, choć może znacznie zwolnić ich postęp. W sytuacji zaniedbań pacjenta może dojść do bardzo silnych skoków poziomu cukru we krwi, co może spowodować stan zagrażający życiu – śpiączkę cukrzycową. Cukrzyca jest więc chorobą poważną, w znacznym stopniu obniżającą jakość życia, a niekiedy także grożącą zgonem.

1. Typy cukrzycy

Aby odpowiedzieć na to pytanie, warto przypomnieć podział cukrzycy na dwie najczęściej występujące odmiany: typ 1 i typ 2. W uproszczeniu typ 2 cukrzycy, który stanowi znaczną większość (około 90%) przypadków cukrzycy, rozwija się przeważnie u osób starszych i otyłych i związany jest ze słabą odpowiedzią tkanek organizmu na insulinę (tzw. insulinooporność). Typ 1 kojarzony jest raczej z młodym wiekiem i zwykle związany jest z procesem agresji organizmu przeciwko komórkom własnej trzustki produkującym insulinę. Jak widać, różne są przyczyny powstawania cukrzycy typu 1 i 2, tak więc inne jest też dziedziczenie tych schorzeń.  

Dziedziczenie cukrzycy ma charakter wielogenowy i wieloczynnikowy, co utrudnia jednoznaczne określenie sposobu dziedziczenia. Różna jest też penetracja genów wywołujących to schorzenie. Oznacza to, że spośród rodzeństwa, które odziedziczyło tyle samo „genów cukrzycy”, u jednej osoby choroba może np. rozwinąć się wcześniej niż u drugiej albo jej przebieg może być bardziej gwałtowny. Po prostu u jednej osoby geny „dojdą do głosu” wcześniej i z większą siłą, u drugiej – później i słabiej, a mogą nawet nie ujawnić się wcale.

2. Uwarunkowania genetyczne w dziedziczeniu cukrzycy typu 1

Uwarunkowania genetyczne nie odgrywają aż tak bardzo dużej roli w rozwoju cukrzycy typu 1, a w każdym razie związek ten nie jest łatwy do prześledzenia i udowodnienia. Uważa się, że predyspozycja genetyczna może ułatwić działanie czynnika wyzwalającego (takiego jak infekcja wirusowa lub czynniki pokarmowe), co zapoczątkuje rozwój procesu autoimmunologicznego. Dopiero ten proces będzie bezpośrednią przyczyną choroby (dzieje się tak prawdopodobnie w większości przypadków cukrzycy typu 1). W sytuacji gdy jedno z rodziców jest diabetykiem, ryzyko rozwoju cukrzycy u dziecka wynosi około 5% w przypadku choroby ojca i 2,5%, gdy choruje matka. Gdy oboje rodziców są diabetykami, jest 20% prawdopodobieństwa, że dziecko także będzie cierpieć na to schorzenie. Gdybyśmy przyjrzeli się bliźniętom jednojajowym, w przypadku których u jednego rozwinie się cukrzyca typu 1, okazałoby się, że drugie ma 35% ryzyko zachorowania. Jeśli zaś weźmiemy pod uwagę „zwykłe” rodzeństwo, prawdopodobieństwo dziedziczenia cukrzycy zależy od zgodności antygenów HLA. Są to białka znajdujące się na powierzchni komórek organizmu. Jest bardzo dużo rodzajów tych protein, a ich układ jest specyficzny dla danej osoby. Zgodność antygenów HLA brana jest  pod uwagę przy rozważaniu przeszczepów narządów i świadczy o „podobieństwie” organizmów dwóch osób. Bliźnięta jednojajowe mają takie same białka HLA. W przypadku „zwykłego” rodzeństwa mogą być zupełnie różne – zadecydowała o tym loteria genów rodziców. Jeśli rodzeństwo ma zupełnie różne cząsteczki HLA, prawdopodobieństwo zachorowania na cukrzycę może być takie samo, jak gdyby osoby te nie były w ogóle spokrewnione! Naukowcy określili niektóre HLA, które mogą predestynować do rozwoju cukrzycy typu 1, oraz kilka takich, które mają działanie ochronne.  

3. Dziedziczenie cukrzycy typu 2

Wydaje się, że uwarunkowania genetyczne odgrywają nieco większą rolę w przypadku cukrzycy typu 2, jednak nie ustalono genów, które miałyby być odpowiedzialne za to zjawisko.Niektóre źródła podają, że jeżeli jedno z rodziców choruje na cukrzycę typu 2, to ryzyko choroby u dziecka wynosi 50%, a jeśli choroba dotyczy bliźniaka jednojajowego, na 100% rozwinie się u drugiego z rodzeństwa. Być może jednak bardziej niż z genami związane jest to z modelem odżywiania się i stylem życia, który przecież przejmujemy od najbliższej rodziny. Insulinooporność, czyli zła odpowiedź tkanek na insulinę, związana jest ściśle z otyłością. Jeśli rodzice źle się odżywiają, unikają sportu i ogólnie prowadzą niezdrowy tryb życia, dziecko nie ma możliwości zapoznania się z pozytywnymi wzorcami i kiedy dorośnie, organizuje swoje życie na podobnych zasadach jak przodkowie. Przyzwyczajenie jest drugą naturą człowieka i trzeba pamiętać, że dotyczy to także takich sfer, jak odżywianie i aktywność fizyczna. Trudno udowodnić związek uwarunkowań genetycznych z cukrzycą typu 2, natomiast związek z niezdrowym stylem życia jest niezaprzeczalny.  

Sposób dziedziczenia genów predysponujących do rozwoju cukrzycy nie jest łatwy do prześledzenia. Różna jest też ich ekspresja. Zdrowy tryb życia może uchronić osobę z genetycznymi skłonnościami do cukrzycy przed jej rozwojem. Gdy choroba występuje w obrębie rodziny, fakt ten powinien skłonić jej członków do wykonywania co pewien czas (np. co rok) profilaktycznych badań poziomu cukru we krwi, zwłaszcza jeśli towarzyszą temu nadwaga, otyłość, brak aktywności fizycznej, przebyta cukrzyca ciężarnych, nadciśnienie tętnicze lub zbyt wysoki poziom cholesterolu. W takiej sytuacji warto także bacznie przyjrzeć się swojemu stylowi życia i zmienić go na bardziej zdrowy. Pomoże to zmniejszyć ryzyko cukrzycy typu 2 (która jest przecież najczęstsza), a przynajmniej opóźnić jej rozwój.

Bibliografia

  • Strojek K. Diabetologia, Termedia, Poznań 2008, ISBN 978-83-89825-08-7
  • Czech A., Tatoń J. CUKRZYCA: Podręcznik diagnostyki i terapii, Elamed, Katowice 2009, ISBN 978-83-61190-01-1
  • Moczulski D. Wielka interna - diabetologia, Medical Tribune Polska, Warszawa 2010, ISBN 978-83-60135-85-3
  • Otto-Buczkowska E. Cukrzyca - patogeneza, diagnostyka, leczenie, Borgis, Warszawa 2005, ISBN 83-85284-50-8
Lekarz Karolina Kropiewnicka-Buczek,
Komentarze

zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Przyczyny cukrzycy - najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Artykuły Przyczyny cukrzycy
Przyczyny cukrzycy

Cukrzyca a otyłość

Cukrzyca a otyłość Odtwórz wideo

Otyłości towarzyszy wiele groźnych chorób, jedną z nich jest cukrzyca. Dlaczego otyłość zwiększa ryzyko pojawienia się cukrzycy, wyjaśnia dr Agnieszka Tiuryn-Petrulewicz, diabetolog. Związek pomiędzy otyłością a cukrzycą jest najwyraźniejszy w...

Przyczyny nerwicy

Czy nerwica jest dziedziczna?

Czy nerwica jest dziedziczna?

Rozwój nerwicy to zjawisko złożone, mające wiele przyczyn. Psychika człowieka kształtowana jest przez szereg czynników zewnętrznych i wewnętrznych. Zarówno biologia, jak i środowisko wpływają na rozwój konkretnych cech i zdolności...

Choroby i dolegliwości

Cukrzyca

Cukrzyca

Cukrzyca to przewlekła choroba ogólnoustrojowa charakteryzująca się hiperglikemią, czyli podwyższonym stężeniem glukozy (cukru) we krwi. Schorzenie to wynika z defektu wydzielania lub działania insuliny. Insulina jest hormonem wytwarzanym w trzustce,...

Dieta w cukrzycy

Owoce a cukrzyca

Owoce a cukrzyca Odtwórz wideo

Chcąc rozpocząć leczenie cukrzycy, podstawowym krokiem jest wprowadzenie odpowiedniej diety przeciwcukrzycowej, która wyznacza zasady dotyczące kaloryczności posiłków, regularności ich spożywania i samego składu jedzonych pokarmów....

Cukrzyca

Opalanie a cukrzyca

Opalanie a cukrzyca Odtwórz wideo

Cukrzyca nie jest przeciwwskazaniem jeśli chodzi o opalanie się. Osoby cierpiące na tę chorobę mogą zatem bez obaw zażywać kąpieli słonecznych czy też korzystać z solarium. Opalanie się nie powinno jednak być pozbawione podstawowych zasad bezpieczeństwa....

Cukrzyca

Życie z cukrzycą

Życie z cukrzycą Odtwórz wideo

Jeśli osoba cierpiąca na cukrzycę w porę podejmie odpowiednie leczenie choroba ta nie powinna wpływać na jej życie i normalne funkcjonowanie. Diagnoza wcale zatem nie musi oznaczać ograniczenie aktywności. Konieczne mogą się natomiast okazać pewne zmiany...

Cukrzyca

Cukrzyca a praca

Cukrzyca a praca Odtwórz wideo

Prawidłowo leczona cukrzyca nie ma wpływu na codzienną aktywność. Osoby chore na cukrzycę nie mogą zamykać się w domu, wręcz przeciwnie – wskazana jest aktywność fizyczna i zmiana trybu życia. Największym problemem cukrzyka jest możliwość wystąpienia...

Cukrzyca

Cukrzyca a alkohol

Cukrzyca a dieta - to temat, z którym musi być na bieżąco każdy cukrzyk, aby utrzymać swoje zdrowie na odpowiednim poziomie. Samokontrola w cukrzycy, regularne mierzenie cukru we krwi i dostarczanie organizmowi dokładnie odliczonej ilości kalorii są podstawą...

Rodzaje cukrzycy

Cukrzyca brunatna

Cukrzyca brunatna lub brązowa czy przeciążenie żelazem, to inne nazwy choroby zwanej hemochromatozą pierwotną. Jest to metaboliczna choroba dziedziczna. Związana jest z odkładaniem się nadmiaru żelaza w tkankach. Do charakterystycznych objawów...

Cukrzyca

Sport a cukrzyca

Cukrzyca i sport, wbrew pozorom, nie wykluczają się wzajemnie. Nie każda aktywność fizyczna jest wskazana dla osób chorych. Wysiłek fizyczny w cukrzycy powinien być wcześniej ustalony z lekarzem. Specjalista pomoże dobrać odpowiednie i nieszkodliwe...

lekarzy jest teraz online

Zapytaj lekarza
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500