Mononukleoza zakaźna

Mononukleoza zakaźna wywoływana jest przez wirus Epsteina-Barr z grupy wirusów opryszczki. Zespół podobny do mononukleozy mogą wywoływać również inne wirusy i pierwotniak Toxoplasma gondii. Wirusem można zarazić się przez kontakt ze śliną osoby zakażonej, a także podczas transfuzji krwi. Często do zakażenia dochodzi podczas pocałunku, dlatego bywa nazywana chorobą pocałunków. Z uwagi na niespecyficzne objawy jest ona bardzo rzadko diagnozowana.


Przyczyny i objawy mononukleozy zakaźnej


Do zakażenia wirusem dochodzi zazwyczaj w okresie dzieciństwa i najczęściej nie daje objawów. Jeżeli wirusem zarażą się starsze dzieci i osoby dorosłe, wówczas objawy wystąpić mogą, ale nie muszą. Wirus pozostaje w ludzkim organizmie przez całe życie. Występuje w komórkach nabłonkowych jamy gardłowej i nosowej oraz w limfocytach B.

Choroba rozwija się w organizmie ludzkim bardzo długo – od 4 do 7 tygodni. W pierwszym tygodniu zwykle pogarsza się ogólne samopoczucie chorego. Później dołączają objawy grypopodobne z temperaturą ciała powyżej 39 stopni Celsjusza. Gorączka może utrzymywać się nawet do trzech tygodni. Osłabienie i przemęczenie nasilają się w trzecim tygodniu rozwoju choroby. U małych dzieci może w tym czasie wystąpić zapalenie gardła, migdałków podniebiennych, przedłużająca się gorączka z powiększeniem lub bez powiększenia węzłów chłonnych. U starszych dzieci pojawia się złe samopoczucie, ból głowy, brak apetytu, dreszcze.

Klasyczne objawy mononukleozy zakaźnej to: wysoka gorączka, ból gardła spowodowany ostrym stanem zapalnym – anginą z obfitym błonniczopodobnym ropnym nalotem, a także niebolesne powiększenie węzłów chłonnych. Charakterystyczne są także wybroczyny na podniebieniu miękkim, obrzęk powiek, wysypka plamisto-grudkowa na tułowiu i kończynach. 

Powikłania po chorobie występują rzadko, ale są groźne. Wystąpić może bezobjawowe zapalenie wątroby, zmiany hematologiczne, zapalenia mięśnia sercowego, zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych. Zdarzają się także przypadki wystąpienia zespołu „Alicji w krainie czarów” – wrażenie zmian wielkości, kształtów i położenia przedmiotów w przestrzeni.


Diagnozowanie i leczenie mononukleozy zakaźnej

Diagnozę choroby rozpoczyna się od dokładnego zbadania pacjenta. Często wykonuje się badania laboratoryjne. Zaleca się wówczas badanie krwi. Wzrost liczby leukocytów, podwyższona ilość limfocytów oraz obecność limfocytów o nietypowym kształcie świadczą o mononukleozie. Niekiedy wykonuje się także test krwi odczynem Paul-Bunella-Dawidsona. Wykrywa się nim obecność we krwi przeciwciał heterofilnych. Wykonywane jest także badanie na obecność we krwi przeciwciał dla EBV: IgG i IgM VCA, IgG EBNA, IgG EA-D.

Mononukleoza należy do chorób zakaźnych. Jej objawy często ustępują samoistnie. Chorym, z uwagi na powiększoną podczas choroby śledzionę, zaleca się leżenie w łóżku oraz unikanie wysiłku fizycznego. Ponieważ nie ma konkretnego leku, który zwalczyłby wszystkie objawy choroby, leczenie polega na niwelowaniu niektórych objawów. Jeżeli choremu dokucza ból gardła, wówczas podaje się mu tabletki do ssania, których składniki mają działanie odkażające. W przypadku podwyższonej temperatury ciała, przepisuje się pacjentowi leki przeciwgorączkowe.

Niekiedy podaje się choremu kortykosterydy. W terapii chorych na mononukleozę złośliwą nie powinno się podawać leków zawierających penicylinę, ponieważ mogą one wywołać wysypkę. Uczucie przemęczenia i osłabienia może utrzymywać się nawet do kilku miesięcy od ustąpienia choroby. Przypuszcza się, że wirus Epsteina-Barra może mieć działanie onkogenne. Dostrzeżono jego związek z ziarnicą złośliwą, rakiem migdałków podniebiennych, chłoniakiem Burkitta, rakiem ślinianek przyusznych oraz chłoniakami osób chorych na AIDS.