Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Niepowodzenia leczenia farmakologicznego depresji

Jakie są cele leczenia przeciwdepresyjnego? Głównym celem leczenia jest jak najszybsze usunięcie objawów (poczucia ciągłego zmęczenia, niechęci do wszystkiego), a następnie zapobieganie nawrotowi depresji oraz powrót pacjenta do dotychczasowego poziomu funkcjonowania społecznego i zawodowego. Jak ocenia się, czy dany lek jest skuteczny? Kryterium poprawy w badaniach klinicznych jest zmniejszenie o co najmniej połowę wyjściowej (przed rozpoczęciem leczenia) liczby punktów w Skali Depresji Hamiltona.

1. Remisja depresji a leczenie farmakologiczne

Co to jest remisja w depresji? Remisja to dłużej utrzymujący się stan bez objawów depresji, który umożliwia powrót do przedchorobowego funkcjonowania. Wyniki bardzo dużej liczby badań dowodzą, iż leki przeciwdepresyjne powodują poprawę u 50-75% pacjentów, bez względu na mechanizm działania leku. Dane z piśmiennictwa i obserwacje, których źródłem jest codzienna praktyka kliniczna wskazują, że pełną remisję udaje się uzyskać u 20-30% leczonych, zaś częściową – u ok. 30-40%. Blisko 30% chorych nie uzyskuje istotnej pomocy w związku ze stosowanym leczeniem. Dlatego też klinicyści i badacze nie ustają w poszukiwaniach przyczyn tego stanu oraz środków i sposobów zwiększenia efektywności terapii.

2. Przyczyny nieskuteczności leczenia depresji

  • Zbyt krótki czas terapii

Skuteczność terapii ocenia się nie wcześniej niż po 4-6 tygodniach stosowania dawki leczniczej. Na początku terapii często stosuje się mniejsze dawki, aby zapobiec wystąpieniu objawów ubocznych – wówczas ten czas może ulec wydłużeniu. Jedynie przy nielicznych lekach dawka początkowa jest dawką terapeutyczną.

  • Błędne rozpoznanie

Zespół depresyjny może występować w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, zaburzeń schizoafektywnych, organicznych uszkodzeń centralnego układu nerwowego, uzależnienia od substancji psychoaktywnych (np. leków uspokajających). Depresja może być objawem chorób somatycznych, takich jak np. guz mózgu, zaburzenia metaboliczne, zakażenie HIV, choroba Parkinsona, zespół Cushinga, niedoczynność tarczycy, cukrzyca, niedobory witamin.

  • Zbyt mała dawka leku

Zdarza się, że zarówno lekarz, jak i pacjent są przekonani, że w danym przypadku najbardziej istotne są czynniki psychogenne (np. żałoba po stracie bliskiej osoby) – może to prowadzić do leczenia zbyt niskimi dawkami leków, co znacznie obniża ich skuteczność.

  • Nieodpowiedni preparat

Część leków przeciwdepresyjnych działa aktywizująco, inne – uspokajająco i nasennie. Lek powinien być dostosowany do cech klinicznych depresji (np. depresję z towarzyszącym zahamowaniem i apatią powinno się leczyć innym preparatem niż wtedy, gdy towarzyszy jej pobudzenie).

  • Niestosowanie się do zaleceń lekarza

Na przykład nieregularne przyjmowanie preparatu. Część badań potwierdza, że ponad połowa pacjentów nie stosuje się do zaleceń lekarskich.

  • Współwystępowanie innych zaburzeń psychicznych

Na przykład dystymia, zaburzenia lękowe, nadużywanie substancji psychoaktywnych oraz zaburzeń osobowości. Wpływ zaburzeń osobowości na wyniki terapii depresji jest złożony. Pacjenci ci często przedwcześnie kończą terapię, co może obniżać jej skuteczność.

  • Cechy metabolizmu

Większość leków, w tym psychotropowych, jest metabolizowana w wątrobie przez układ enzymów, określanych jako cytochrom P-450. Istotną rolę w metabolizmie leków przeciwdepresyjnych odgrywa enzym 2D6. 95% Europejczyków ma typową aktywność tego enzymu, określa się ich jako tzw. szybkich metabolizerów. Pozostałe 5-10% metabolizuje leki wolniej. Niewielki procent z kolei metabolizuje leki w sposób bardzo szybki, u nich należy zastosować większe dawki leków, aby zapewnić ich odpowiednie, terapeutyczne stężenie. Aktywność enzymu 2D6 można oznaczyć laboratoryjnie za pomocą testu z debryzochiną. Obecnie dostępne jest również badanie genetyczne w tym kierunku, choć jego powszechne zastosowanie jest sprawą przyszłości.

  • Współwystępowanie zaburzeń somatycznych

Zaburzenia funkcji nerek, wątroby, układu krążenia oraz przewodu pokarmowego mogą wpływać na metabolizm, czyli losy leku w organizmie (jego wchłanianie, przemiany do aktywnych i nieaktywnych metabolitów oraz wydalanie).

  • Interakcje z innymi lekami

Leki przeciwdepresyjne mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami, co może obniżać stężenie leku przeciwdepresyjnego lub powodować kumulację objawów ubocznych. Może do tego dojść np. w następstwie jednoczesnego stosowania leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI oraz leków na nadciśnienie, co zwiększa ryzyko hyponatremii (spadku poziomu sodu w surowicy krwi).

  • Zmiany organiczne w ośrodkowym układzie nerwowym

Zaniki tkanki mózgowej w wyniku zmian degeneracyjnych, pourazowych lub toksycznych wpływają niekorzystnie na skuteczność leków, których miejscem bezpośredniego działania jest mózg.

  • Podeszły wiek

Zmiany metabolizmu leków zachodzące z wiekiem mogą powodować zwiększenie ich działań niepożądanych oraz toksycznych, co bywa powodem rezygnacji z terapii. Współwystępowanie w tym wieku innych schorzeń, wymagających dodatkowego leczenia, zwiększa ryzyko interakcji.

  • Czynniki o charakterze psychospołecznym, np. osamotnienie, konflikty w małżeństwie i miejscu pracy

Tego typu czynniki przyczyniają się nie tylko do powstania depresji, ale i podtrzymują objawy depresji. Ponadto rola osoby chorej może w niektórych przypadkach dawać pewne korzyści, jak np. opiekę i pomoc bliskich, możliwość uzyskania świadczeń finansowych.

  • Pomijanie pomocy psychoterapeutycznej

Standardy leczenia chorób afektywnych podkreślają, że aby zwiększyć skuteczność leczenia, na każdym jego etapie można dołączyć psychoterapię. Preferuje się metodę poznawczo-behawioralną jako metodę o udowodnionej skuteczności.

  • Rezygnacja z leczenia z powodu objawów ubocznych

Jest to prawdopodobnie jeden z częściej występujących powodów, np. dysfunkcja seksualna w trakcie leczenia przeciwdepresyjnego jest powodem przerwania leczenia u ok. 42% pacjentów płci męskiej.

3. Jak zwiększyć skuteczność leczenia?

  • Optymalizacja leczenia

Jej celem jest pełne wykorzystanie potencjału leczniczego, jaki ma dany preparat. Optymalizacja może więc polegać na zwiększeniu dawki, wydłużeniu czasu oczekiwania na skuteczność leku (do 6-8 tygodni), ocenie typu metabolizmu.

  • Potencjalizacja leczenia

Polega na wzmaganiu działania leku przez dodanie innego leku o działaniu psychotropowym lub środków hormonalnych, witamin, albo zastosowaniu metod biologicznych (np. elektrowstrząsów).

  • Zamiana leku przeciwdepresyjnego na inny

Jest to prawdopodobnie najczęściej spotykana metoda w praktyce klinicznej. Większość badaczy i praktyków jest zgodna co do tego, że najbardziej uzasadniona jest zamiana na lek o innym mechanizmie działania.

  • Leczenie skojarzone

Polega na jednoczesnym zastosowaniu dwóch leków przeciwdepresyjnych (najczęściej o różnych mechanizmach działania) lub leku przeciwdepresyjnego i neuroleptyku. Postępowanie to wymaga szczegółowej wiedzy na temat farmakokinetyki i farmakodynamiki, może bowiem narażać pacjenta na objawy niepożądane oraz niebezpieczne interakcje.

  • Przeciwdziałanie wystąpieniu objawów niepożądanych, które bywają powodem rezygnacji z leczenia i nawrotów depresji

Takim sposobem jest np. stopniowe zwiększanie dawki w ciągu 7-10 dni, aż do uzyskania dawki optymalnej, zastosowanie dodatkowych leków działających objawowo (np. uspokajających, leków stosowanych w zaburzeniach funkcji seksualnych).

Bibliografia

  • Bridges P., Malbi G., Postępowanie w depresji, Urban & Partner, Wrocław 2001, ISBN 83-87944-57-2.
  • Hammen C., DEPRESJA – modele kliniczne i techniki terapeutyczne, GWP, Gdańsk 2004, ISBN 83-89574-37-3.
  • Hesse A., Drogi wyjścia z depresji i lęku, WAM, Kraków 2006, ISBN 83-7318-127-X.
  • Pużyński S., Leki przeciwdepresyjne, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa 2005, ISBN 83-85705-77-5.

Źródła zewnętrzne

Lekarz Agnieszka Jamroży,
Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Leczenie depresji - najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Artykuły Leczenie depresji
Leczenie depresji

Leczenie depresji a zmiana trybu życia

Leczenie depresji nie przynosi w zasadzie natychmiastowych pozytywnych skutków. Fachowa pomoc prowadzi zwykle do poprawy samopoczucia 
i odzyskania kontroli nad depresją, choć nie odbywa się to z dnia na dzień. Zanim leki czy inne metody terapii zaczną ... ;przetrwanie”. Zmiana trybu życia a leczenie depresji Zmiana trybu życia stanowi istotny czynnik wspomagający inne formy leczenia depresji ... regularnej aktywności fizycznej, można wymienić jej dobry wpływ na sen). Techniki relaksacyjne a leczenie depresji W...

Leczenie depresji

Fototerapia

(...) Dlatego też umożliwienie prawidłowego działania zegara biologicznego, np. za pomocą światła, ma wspomagać leczenie depresji sezonowej ... niebieskie. Leczenie depresji polega na regularnej ekspozycji na jasne światło emitowane przez lampę. Powinna się ona...

Leczenie depresji

Odstawienie leków przeciwdepresyjnych

Leki przeciwdepresyjne z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu serotoniny (SSRI) są obecnie jedną z najczęściej stosowanych grup leków psychotropowych. SSRI znajdują zastosowanie nie tylko w leczeniu depresji, ale i zaburzeń lękowych,...

Leczenie depresji

Farmakoterapia i psychoterapia przy depresji

  Połączenie farmakoterapii z psychoterapią jest najbardziej korzystną dla pacjenta metodą leczenia depresji. Pierwsze leki przeciwdepresyjne pojawiły się na rynku 50-60 lat temu. Od tego czasu opracowano wiele skutecznych leków na depresję...

Leczenie depresji

Zabieg lobotomii

Lobotomia czołowa albo inaczej leukotomia to zabieg chirurgiczny, który polega na przecięciu włókien nerwowych łączących płaty czołowe z międzymózgowiem. Obecnie w Polsce w ogóle nie wykonuje się tego typu operacji ze względu na poważne konsekwencje...

Leczenie depresji

Elektrowstrząsy w psychiatrii

(...) czasów.  Wykonanie elektrowstrząsów Leczenie depresji elektrowstrząsami jest skuteczne nawet w 70–90%. Oznacza...

Leczenie depresji

Czy leki przeciwdepresyjne powodują tycie?

Czasem wiele oporu w pacjentach wywołuje farmakologiczne leczenie depresji. Tym większym problemem jest sytuacja, gdy zniechęcają się oni do niego w jego trakcie z powodu objawów ubocznych stosowanych leków. Tak jak np. z suchością w ustach czy zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi można łatwo sobie poradzić, i które też zwykle pojawiają się tylko na początku leczenia, tak gorzej ... : czy leczenie depresji warte jest dla nich takiej ceny? Całe szczęście przybieranie na wadze nie jest wpisane w farmakoterapię...

Leczenie depresji

Terapia poznawczo-behawioralna depresji


Depresję leczy się za pomocą leków (farmakoterapii) oraz psychoterapii. Czasami stosowana jest jedna z wymienionych form leczenia, czasami łączy się je dla uzyskania większej skuteczności. W psychoterapii jest wiele nurtów, które różnią się pod względem...

Leczenie depresji

Wpływ leku na depresję na kobiece libido

Lek, który okazał się mało skuteczny w leczeniu depresji, może pomóc kobietom cierpiącym na zespół obniżonego popędu seksualnego. Według najnowszych wyników badań, lek ten jest dobrze tolerowany i sprawdza się w terapii kobiet cierpiących na HSDD w...