Niepowodzenia leczenia farmakologicznego depresji

Jakie są cele leczenia przeciwdepresyjnego? Głównym celem leczenia jest jak najszybsze usunięcie objawów (poczucia ciągłego zmęczenia, niechęci do wszystkiego), a następnie zapobieganie nawrotowi depresji oraz powrót pacjenta do dotychczasowego poziomu funkcjonowania społecznego i zawodowego. Jak ocenia się, czy dany lek jest skuteczny? Kryterium poprawy w badaniach klinicznych jest zmniejszenie o co najmniej połowę wyjściowej (przed rozpoczęciem leczenia) liczby punktów w Skali Depresji Hamiltona.

Spis treści:
  1. 1. Remisja depresji a leczenie farmakologiczne
  2. 2. Przyczyny nieskuteczności leczenia depresji
  3. 3. Jak zwiększyć skuteczność leczenia?

1. Remisja depresji a leczenie farmakologiczne

Co to jest remisja w depresji? Remisja to dłużej utrzymujący się stan bez objawów depresji, który umożliwia powrót do przedchorobowego funkcjonowania. Wyniki bardzo dużej liczby badań dowodzą, iż leki przeciwdepresyjne powodują poprawę u 50-75% pacjentów, bez względu na mechanizm działania leku. Dane z piśmiennictwa i obserwacje, których źródłem jest codzienna praktyka kliniczna wskazują, że pełną remisję udaje się uzyskać u 20-30% leczonych, zaś częściową – u ok. 30-40%. Blisko 30% chorych nie uzyskuje istotnej pomocy w związku ze stosowanym leczeniem. Dlatego też klinicyści i badacze nie ustają w poszukiwaniach przyczyn tego stanu oraz środków i sposobów zwiększenia efektywności terapii.

2. Przyczyny nieskuteczności leczenia depresji

  • Zbyt krótki czas terapii

Skuteczność terapii ocenia się nie wcześniej niż po 4-6 tygodniach stosowania dawki leczniczej. Na początku terapii często stosuje się mniejsze dawki, aby zapobiec wystąpieniu objawów ubocznych – wówczas ten czas może ulec wydłużeniu. Jedynie przy nielicznych lekach dawka początkowa jest dawką terapeutyczną.

  • Błędne rozpoznanie

Zespół depresyjny może występować w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, zaburzeń schizoafektywnych, organicznych uszkodzeń centralnego układu nerwowego, uzależnienia od substancji psychoaktywnych (np. leków uspokajających). Depresja może być objawem chorób somatycznych, takich jak np. guz mózgu, zaburzenia metaboliczne, zakażenie HIV, choroba Parkinsona, zespół Cushinga, niedoczynność tarczycy, cukrzyca, niedobory witamin.

  • Zbyt mała dawka leku

Zdarza się, że zarówno lekarz, jak i pacjent są przekonani, że w danym przypadku najbardziej istotne są czynniki psychogenne (np. żałoba po stracie bliskiej osoby) – może to prowadzić do leczenia zbyt niskimi dawkami leków, co znacznie obniża ich skuteczność.

  • Nieodpowiedni preparat

Część leków przeciwdepresyjnych działa aktywizująco, inne – uspokajająco i nasennie. Lek powinien być dostosowany do cech klinicznych depresji (np. depresję z towarzyszącym zahamowaniem i apatią powinno się leczyć innym preparatem niż wtedy, gdy towarzyszy jej pobudzenie).

  • Niestosowanie się do zaleceń lekarza

Na przykład nieregularne przyjmowanie preparatu. Część badań potwierdza, że ponad połowa pacjentów nie stosuje się do zaleceń lekarskich.

  • Współwystępowanie innych zaburzeń psychicznych

Na przykład dystymia, zaburzenia lękowe, nadużywanie substancji psychoaktywnych oraz zaburzeń osobowości. Wpływ zaburzeń osobowości na wyniki terapii depresji jest złożony. Pacjenci ci często przedwcześnie kończą terapię, co może obniżać jej skuteczność.

  • Cechy metabolizmu

Większość leków, w tym psychotropowych, jest metabolizowana w wątrobie przez układ enzymów, określanych jako cytochrom P-450. Istotną rolę w metabolizmie leków przeciwdepresyjnych odgrywa enzym 2D6. 95% Europejczyków ma typową aktywność tego enzymu, określa się ich jako tzw. szybkich metabolizerów. Pozostałe 5-10% metabolizuje leki wolniej. Niewielki procent z kolei metabolizuje leki w sposób bardzo szybki, u nich należy zastosować większe dawki leków, aby zapewnić ich odpowiednie, terapeutyczne stężenie. Aktywność enzymu 2D6 można oznaczyć laboratoryjnie za pomocą testu z debryzochiną. Obecnie dostępne jest również badanie genetyczne w tym kierunku, choć jego powszechne zastosowanie jest sprawą przyszłości.

  • Współwystępowanie zaburzeń somatycznych

Zaburzenia funkcji nerek, wątroby, układu krążenia oraz przewodu pokarmowego mogą wpływać na metabolizm, czyli losy leku w organizmie (jego wchłanianie, przemiany do aktywnych i nieaktywnych metabolitów oraz wydalanie).

  • Interakcje z innymi lekami

Leki przeciwdepresyjne mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami, co może obniżać stężenie leku przeciwdepresyjnego lub powodować kumulację objawów ubocznych. Może do tego dojść np. w następstwie jednoczesnego stosowania leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI oraz leków na nadciśnienie, co zwiększa ryzyko hyponatremii (spadku poziomu sodu w surowicy krwi).

  • Zmiany organiczne w ośrodkowym układzie nerwowym

Zaniki tkanki mózgowej w wyniku zmian degeneracyjnych, pourazowych lub toksycznych wpływają niekorzystnie na skuteczność leków, których miejscem bezpośredniego działania jest mózg.

  • Podeszły wiek

Zmiany metabolizmu leków zachodzące z wiekiem mogą powodować zwiększenie ich działań niepożądanych oraz toksycznych, co bywa powodem rezygnacji z terapii. Współwystępowanie w tym wieku innych schorzeń, wymagających dodatkowego leczenia, zwiększa ryzyko interakcji.

  • Czynniki o charakterze psychospołecznym, np. osamotnienie, konflikty w małżeństwie i miejscu pracy

Tego typu czynniki przyczyniają się nie tylko do powstania depresji, ale i podtrzymują objawy depresji. Ponadto rola osoby chorej może w niektórych przypadkach dawać pewne korzyści, jak np. opiekę i pomoc bliskich, możliwość uzyskania świadczeń finansowych.

  • Pomijanie pomocy psychoterapeutycznej

Standardy leczenia chorób afektywnych podkreślają, że aby zwiększyć skuteczność leczenia, na każdym jego etapie można dołączyć psychoterapię. Preferuje się metodę poznawczo-behawioralną jako metodę o udowodnionej skuteczności.

  • Rezygnacja z leczenia z powodu objawów ubocznych

Jest to prawdopodobnie jeden z częściej występujących powodów, np. dysfunkcja seksualna w trakcie leczenia przeciwdepresyjnego jest powodem przerwania leczenia u ok. 42% pacjentów płci męskiej.

3. Jak zwiększyć skuteczność leczenia?

  • Optymalizacja leczenia

Jej celem jest pełne wykorzystanie potencjału leczniczego, jaki ma dany preparat. Optymalizacja może więc polegać na zwiększeniu dawki, wydłużeniu czasu oczekiwania na skuteczność leku (do 6-8 tygodni), ocenie typu metabolizmu.

  • Potencjalizacja leczenia

Polega na wzmaganiu działania leku przez dodanie innego leku o działaniu psychotropowym lub środków hormonalnych, witamin, albo zastosowaniu metod biologicznych (np. elektrowstrząsów).

  • Zamiana leku przeciwdepresyjnego na inny

Jest to prawdopodobnie najczęściej spotykana metoda w praktyce klinicznej. Większość badaczy i praktyków jest zgodna co do tego, że najbardziej uzasadniona jest zamiana na lek o innym mechanizmie działania.

  • Leczenie skojarzone

Polega na jednoczesnym zastosowaniu dwóch leków przeciwdepresyjnych (najczęściej o różnych mechanizmach działania) lub leku przeciwdepresyjnego i neuroleptyku. Postępowanie to wymaga szczegółowej wiedzy na temat farmakokinetyki i farmakodynamiki, może bowiem narażać pacjenta na objawy niepożądane oraz niebezpieczne interakcje.

  • Przeciwdziałanie wystąpieniu objawów niepożądanych, które bywają powodem rezygnacji z leczenia i nawrotów depresji

Takim sposobem jest np. stopniowe zwiększanie dawki w ciągu 7-10 dni, aż do uzyskania dawki optymalnej, zastosowanie dodatkowych leków działających objawowo (np. uspokajających, leków stosowanych w zaburzeniach funkcji seksualnych).

Bibliografia

  • Bridges P., Malbi G., Postępowanie w depresji, Urban & Partner, Wrocław 2001, ISBN 83-87944-57-2.
  • Hammen C., DEPRESJA – modele kliniczne i techniki terapeutyczne, GWP, Gdańsk 2004, ISBN 83-89574-37-3.
  • Hesse A., Drogi wyjścia z depresji i lęku, WAM, Kraków 2006, ISBN 83-7318-127-X.
  • Pużyński S., Leki przeciwdepresyjne, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa 2005, ISBN 83-85705-77-5.

Źródła zewnętrzne

Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
0

Komentarze (1)

~papierosek
~papierosek

"Głównym celem leczenia jest jak najszybsze usunięcie objawów (poczucia ciągłego zmęczenia, niechęci do wszystkiego),...." - zmęćzenie to ja czułem ale od leków bo bez leków nie byłem zmęczony. ZMęczenie od Anafranilu jak bym pół dnia w polu robił a niczym się przecież nie zmęczyłem. Potworne znurzenie umysłu od trittico, którego nie miałem wcześniej. Otumanienie i obniżenie poziomu świadomości od Doksepinu. Zmęczenie i osłabienie od Fevarinu. Który niby lek dodaje Energii bo póki co to od branych leków to tylko zmęczenie dochodziło a nie przypływ energi i poczucie relaxu i wypoczęcia?

Odpowiedz

Pytania do specjalistów

Dystymia - proszę o radę

Witam, Czy jest możliwe wyleczenie dystymii? Biorę lek z grupy SSRI od około 3 lat i niestety sam nie zauważam poprawy. Czy jest konieczna zmiana leku czy dawki? Proszę o odpowiedź Pozdrawiam

pokaż 5 następnych

Artykuły Leczenie depresji

Leczenie depresji Przewidywanie skuteczności leczenia depresji

Leczenie depresji bywa dla lekarzy dużym wyzwaniem. Pacjenci nie zawsze reagują bowiem na podawane im leki. Naukowcy z Loyola University Medical Center są jednak na dobrej drodze do opracowania pierwszej wiarygodnej metody przewidywania, czy dany antydepresant zadziała u konkretnego pacjenta. Metoda przewidywania skuteczności leczenia depresji Nowatorska metoda będzie miała postać ... przebiegają procesy regeneracji, a pacjent wraca do zdrowia.(Leczenie depresji, Objawy depresji, leki...

Leczenie depresji Czy leki przeciwdepresyjne powodują tycie?

Czasem wiele oporu w pacjentach wywołuje farmakologiczne leczenie depresji. Tym większym problemem jest sytuacja, gdy zniechęcają się oni do niego w jego trakcie z powodu objawów ubocznych stosowanych leków. Tak jak np. z suchością ... u niejednych chorych pytanie: czy leczenie depresji warte jest dla nich takiej ceny? Całe szczęście przybieranie na wadze ... & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-89581-95-7.(SSRI, inhibitory MAO, Leczenie depresji, leczenie depresji w...

Leczenie depresji Leki przeciwdepresyjne a seks

(...) przez Rosenberga i współpracowników 42% mężczyzn i 15% kobiet przerywa samodzielnie leczenie depresji z powodu przekonania ... -85705-77-5.(Zaburzenia seksualne, leki ssri, Leczenie depresji, leki...

Leczenie depresji Chorobowe zaburzenia nastroju

(...) mylnego - obie metody uzupełniają się i wspólnie prowadzą do wyleczenia. Leczenie depresji wymaga czasu. Specjaliści ... ów i alkoholu, regularny tryb życia) pozwala osobie dotkniętej chorobą zapanować nad nią i nauczyć się z nią żyć.(Leczenie depresji ... ów lub stresujące i traumatyczne wydarzenia również mogą wywoływać chorobowe zaburzenia nastroju. Leczenie zaburzeń nastroju Leczenie depresji wymaga zastosowania leków – antydepresantów. Leki są o wiele skuteczniejsze, jeśli...

Leczenie depresji Zabieg lobotomii

(...) Leksykon psychiatrii i nauk pokrewnych, Medyk, Warszawa 2010, ISBN 978-83-89745-68-2.(co zrobić gdy ma się depresje, Leczenie depresji, depresja leki, depresja...

Leczenie depresji Jak wyleczyć depresję?

(...) na jej całkowite wyleczenie są dużo mniejsze. Farmakologiczne leczenie depresji Depresja jest prawdziwą chorobą, kt ... objawów. Częściowa poprawa nie wystarczy. Długofalowe leczenie depresji Po całkowitej remisji objawów depresji ... ów depresyjnych.(Leczenie depresji, Zaburzenia psychiczne, leki...

Leczenie depresji Farmakoterapia i psychoterapia przy depresji

  Połączenie farmakoterapii z psychoterapią jest najbardziej korzystną dla pacjenta metodą leczenia depresji. Pierwsze leki przeciwdepresyjne pojawiły się na rynku 50-60 lat temu. Od tego czasu opracowano wiele skutecznych leków na depresję...

Leczenie depresji Elektrowstrząsy w psychiatrii

(...) ów.  Wykonanie elektrowstrząsów Leczenie depresji elektrowstrząsami jest skuteczne nawet w 70–90%. Oznacza to, że ta metoda ... , ISBN 978-83-7609-276-8.(Leczenie depresji, leczenie depresji w szpitalu, Pomoc...

pokaż 10 następnych